Het is vandaag 240 jaar geleden dat de Engelse ontdekkingsreiziger James Cook in Hawaï werd vermoord omdat hij geen god bleek te zijn, maar een gewone sterveling.

Als zoon van een arme boer ging Cook op zijn veertiende in dienst bij een kruidenier, maar de zee trok hem meer, en hij kwam in dienst van scheepseigenaren uit Whitby, aanvankelijk als scheepsjongen op een kolenschip. Hij klom echter snel hogerop en voer over de Noordzee en de Oostzee.
In 1755 stond hij op het punt om zelf het commando over een schip te krijgen, maar in plaats daarvan veranderde hij van carrière, en ging in dienst bij de Royal Navy. Gedurende de Zevenjarige Oorlog werd hij naar Canada gezonden om daar te vechten tegen de Fransen. Hij leerde hier navigatie en cartografie, en bleek daar bedreven in, zoals blijkt uit zijn kaarten van de St.Lawrence, die generaal James Wolfe in 1759 in staat stelden zijn beroemde verrassingsaanval uit te voeren op de Fields of Abraham nabij Quebec.
In 1766-1767 werden in Engeland plannen gemaakt voor een wetenschappelijke expeditie naar de Grote Oceaan, met als doel het zoeken naar Terra Australis, een continent waarvan gedacht werd dat het in de zuidelijke Grote Oceaan te vinden zou zijn. Een sterke pleitbezorger voor het bestaan van Terra Australis en voor het sturen van een expeditie om deze te vinden, was Alexander Dalrymple. Dalrymple hoopte zelf het commando over de expeditie te krijgen, maar de Navy vond dat hij te weinig ervaring op zee had en wilde één van haar eigen mensen als leider. Hiervoor werd Cook gekozen, die voor de gelegenheid tot luitenant werd gepromoveerd. Het schip dat voor de expeditie gebruikt werd was de HMS Endeavour (*), een omgebouwd kolenschip dat voorheen Earl of Pembroke had geheten.
Cook voer zuidwaarts tot 40°ZB, maar vond geen land. Hierna keerde hij westwaarts totdat hij de kust van Nieuw-Zeeland bereikte, als eerste Europeaan sinds Abel Tasman in 1643. Daarna bereikte hij de oostkust van Nieuw-Holland, in Australië, bij Port Hicks. Hij volgde de kust noordwaarts, ontdekte Botany Bay en Port Jackson en noemde het gebied Nieuw-Zuid-Wales.
Zijn tweede reis vertrok op 13 juli 1772 uit Plymouth en hij was daarbij voor zover bekend de eerste die de Zuidpoolcirkel overschreed tot 67°15′ zuiderbreedte. Cook vond geen land, hoewel hij het nu bekende Antarctica tot op enkele kilometers genaderd was. Cook keerde na anderhalve maand langs het ijs te hebben gevaren terug naar Tahiti; onderweg bezocht hij het Paaseiland en ontdekte Nieuw-Caledonië en bracht het in kaart.
Terra Australis was nu definitief van de kaart: Cook had aangetoond dat een eventueel zuidelijk continent slechts tussen het poolijs kon bestaan, niet in de gematigde streken van het zuidelijk halfrond. Wellicht nog opvallender was dat in een tijd dat het niet ongebruikelijk was dat een derde tot de helft van de scheepslieden op een lange expeditie stierf. Cook verloor slechts 4 van de 112 man aan boord van zijn schip, waarvan geen enkele aan scheurbuik. Hij gebruikte zuurkool als doeltreffende bron van vitamine C voor zijn mannen. Cook werd bevorderd tot kapitein en gekozen als lid van de Royal Society.
In 1776 vertrok Cook voor een derde reis. Deze keer was het doel het noorden van de Grote Oceaan, meer specifiek de kust van Noord-Amerika. Bij zijn terugkeer was Maui het eerste eiland dat Cook in zicht kreeg en dit eiland, evenals de andere eilanden van de archipel, werd in kaart gebracht. De bewoners waren aanvankelijk zeer vriendelijk en zagen Cook aan voor Lono, de god van de voorspoed. Toen hij echter eerst wilde vertrekken, maar daarna wegens slecht weer terugkeerde naar het eiland Hawaï, verslechterden de relaties aanzienlijk. Het aantal incidenten, waarbij soms met wapens gedreigd werd, groeide. Toen een boot door de eilandbewoners gestolen was, wilde Cook aan land gaan om een gijzelaar te nemen om zo de boot terug te krijgen. Van beide zijden was de situatie dreigend en een van de Britten schoot een Hawaïaan neer. Hierop kwam het tot een handgemeen, waarin Cook en vier van zijn mannen omkwamen. Ironically, the Hawaiians ritualistically prepared Cook’s corpse as they would that of a king. They preserved his hands in sea salt, then roasted the rest of his body in a pit before cleansing his bones. De plaats bij de Kealakekua Bay waar dit gebeurde heet nu Captain Cook.
De Nederlandse schrijfster Anna Enquist schreef met “De thuiskomst” (2005) een roman over de familie Cook, bekeken vanuit het standpunt van zijn vrouw Elizabeth die tevergeefs blijft uitkijken naar een leven samen met haar man thuis. Uiteindelijk zal het getrouwde koppel nooit een volledige zomer samen thuis hebben samengeleefd. De vrouw en moeder blijft achter met haar verlies van telkens opnieuw een kind dat sterft (zes in totaal). Ik heb het boek in mijn bezit, maar ik heb het nog niet gelezen (ik ben het wel van plan). Het is een boek dat oorspronkelijk eigendom was van een zekere Jeanine De Bruycker en nog in prachtige staat is. Ik weet niet meer hoe ik eraan gekomen ben. Ook de omstreden Britse schrijfster Jeanette Winterson wijdde er een boek aan (“The Stone Gods” uit 2007), maar na kennismaking met eerdere werken van haar is het uitermate twijfelachtig dat ik dit ooit in huis zal halen, laat staan lezen. (Wikipedia)

(*) Omdat de vader van Inspector Morse, Colin Dexter, een groot bewonderaar was van James Cook, kreeg Morse de voornaam Endeavour, iets dat hij angstvallig geheim hield en pas in de laatste aflevering van de televisieserie werd onthuld.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.