Sam Shepard is bij het grote publiek vooral bekend als filmacteur, b.v. in (The Right Stuff en in Frances (*) en scenarioschrijver, o.m. van Wim Wenders’ succesfilm Paris, Texas. Daarnaast schrijft hij al meer dan twintig jaar toneelstukken, die pas heel onlangs hun weg vonden naar de Europese schouwburgen : Fool for Love dat eind 1985 op de affiche prijkte van het Brussels Kamertoneel BKT is, geloof ik, het eerste werk van hem dat in het Nederlands in België wordt opgevoerd. (**)

Origineel is Shepard beslist niet, en zijn reputatie als auteur lijkt me wat overtrokken. Fool for Love steekt wel handig in mekaar, er zijn spannende ogenblikken, er wordt ook gelachen en dat is maar goed ook want de personages zijn weer van het marginale zwerverstype, machteloze en dromerige figuren zoals je er meer tegenkomt in sommige Amerikaanse movies (niet Dallas, uiteraard). Ze gaan gebukt onder een soort onbarmhartig noodlot, wat niet belet dat ze net als de echt kwetsbaren van zich afbijten zoals tijgers in een kooi. Maar is er zoveel verschil tussen zo’n verstikkende ervaring en de wereld van b.v. Tennessee Williams‘ A Streetcar Named Desire ?
Op bepaalde ogenblikken gaat men zich zelfs afvragen of het stuk niet als een karikatuur is bedoeld, maar dat zal het wel niet zijn vermits de gevoelens constant zeer hoog oplaaien. Het is de verdienste van regisseur Ger Thijs (uit Nederland) dat hij deze hartstochtelijke verhouding tussen (half)broer en -zuster vanop een lichte afstand doet bekijken (***). Beide acteurs, Dirk Buyse, die nochtans overacting gewoonlijk niet schuwt, en Mia Grijp, die hier een goede, sobere prestatie geeft (en later fragmenten van Shepard zou hernemen voor haar eigen productie “Lust“, RDS) blijven de tomen vrij strak in handen houden : ik vrees dat Fool for Love anders te melodramatisch was geworden.
Een pluim ook voor Rudi Van Vlaenderen (de vader) die bewijst dat een groot acteur zonder veel te bewegen, zonder veel te spreken ook een heel gamma opgekropte frustraties, angsten en begeertes kan uitstralen. Dramatisch is deze rol trouwens een niet onaardige vondst, want de afwezige vader speelt hier zo ongeveer chorus : hij geeft commentaar, grijpt in als hij zich niet herkent in de woorden van zijn zoon of zijn dochter. Ook hij draagt bij tot een grotere afstand tussen de toeschouwer en het gebeuren op de scène.
Ik vraag me enkel af of het niet beter ware geweest, voor een meer surrealistische aanpak te kiezen — maar Shepards tekst zou zoiets wellicht niet verdragen. Een goede productie dus, maar willen de echt aangrijpende Amerikaanse schrijvers nu opstaan ?

Referentie
Serge Govaert, Als tijgers in een kooi, De Rode Vaan nr.49 van 1985

(*) Op de set van “Frances” ontmoet hij Jessica Lange, al zouden ze pas twee jaar later gaan samenwonen. Nu leven ze met haar drie kinderen (twee van Sam, de oudste dochter is van Mikhaïl Baryshnikov) op een hoeve in Virginia. Sam heeft zelf ook nog een zoon (Jesse) uit een vroeger huwelijk.
(**) In het laatste jaar van het Gentse Arcatheater zou Jaak Van de Velde dit stuk nog eens onder handen nemen, wat heel toepasselijk was, want Jaak was destijds in Arca gestart als toneelmeester voor “La Turista”, eveneens van Sam Shepard (regie: Jean-Pierre De Decker). Dat was al in 1970, dus Serge zit er een beetje naast als hij denkt dat Shepard pas voor het eerst in 1985 in Vlaanderen werd gespeeld.
(***) Bij Sam Shepard keert het incestthema steeds terug (b.v. “Buried child” uit 1978 en “A lie of the mind” uit 1985, beide gespeeld door het NTG in het seizoen 1996-97), wat bij deze Amerikaanse auteur trouwens op eigen ervaringen zou teruggaan. “Buried child” werd geregisseerd door Guy Cassiers. Shepards stuk zit vol symboliek, maar hier dan wel eerder op een Freudiaanse manier. Familiebanden spelen ook bij hem een belangrijke rol (denk aan de incestueuze relatie in “Fool for love”), net als de plattelandscultuur, maar bij hem wordt die dan wel gecontrasteerd met de stadscultuur. Het “buried child” uit de oorspronkelijke titel slaat eveneens op een baby die uit een incestueuze relatie is voortgekomen (deze keer tussen de moeder en haar licht mentaal gehandicapte zoon) en die is vermoord door de vader. Of toch niet? Staat hij nu niet plots voor hen als volwassen jongeman onder de vorm van Vince? De vader overleeft de shock niet, als Vince net als zijn vader het teruggetrokken (“vanachter”) leven opneemt. De “common sense” wordt hier opnieuw door een vrouw, maar deze keer een jonge, belichaamd: Shelly, de vriendin van Vince, die hem dan ook in de steek laat als hij zich hier ingraaft. Wie (zoals ik) vindt dat het toch een beetje te veel van “het goede” (sic) is, die moet echter in gedachten houden dat een maagd in het zuiden van de VS wordt gedefinieerd als “een meisje dat sneller kan lopen als haar vader”.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.