Tien jaar geleden vond er in Gent een nieuw grootscheeps stadsfestival plaats dat zich vooral concentreerde op de middeleeuwen: het Feest van de Gouden Rijder. Ik ben er zelf niet naartoe geweest, maar ik heb daarover ook weinig gelezen of gezien in de diverse media. Geen wonder dat het dus bij deze unieke gebeurtenis is gebleven en dat er geen jaarlijks vervolg werd aan gebreid.

Omdat Gent in de 14de eeuw een Europese rol speelde, wordt het nieuwe middeleeuwse stadsfestival dat op 11 oktober start het ‘Feest van de Gouden Rijder’ genoemd. ‘De Gouden Rijder’ is een origineel gouden munttype, geslagen onder het bewind van Lodewijk van Male, graaf van Vlaanderen (1346–1384). Deze munt herinnert ons aan de oprichting van een muntatelier, rond 1353, in de Geldmunt, palend aan het Gravensteen. De munten uitgegeven onder graaf Lodewijk van Male behoren tot de mooiste gotische munten van heel Europa. De stempeling op de voorzijde is een reliëfgravure van een ruiter, de verpersoonlijking van de graaf van Vlaanderen. In het omschrift staat in gotisch schrift: ‘Ludovicus Dei Gratia Comes Et Dominus Flandriae’ (Lodewijk, bij gratie Gods, graaf en heer van Vlaanderen). Op de keerzijde staat ook een kruis afgebeeld, gebruikelijk voor de meeste stukken uit deze periode. Het omschrift zegt ‘Christus Vincit Christus Regnat Christus Imperat’ (Christus overwint, Christus regeert, Christus heerst). Door de grote gelovigheid van de toenmalige maatschappij en het feit dat de graaf regeerde door toedoen van God is de keerzijde volledig religieus. (Deze goudkleurige replica-munt is te koop in het Gravensteen voor 2 euro).
Het festival staat volledig in het teken van de eeuw van de Artevelden. De lezingen (in het Nederlands) en de concerten (in de universele muziektaal) vinden plaats in de Joan Vandenhoutezaal van het Gravensteen, Sint-Veerleplein, Gent, telkens om 20u. Aangezien er slechts maximum 300 personen worden toegelaten is reserveren noodzakelijk: tel + 32 9 225 93 06, elke dag van 9 u tot 17 u. Prijzen: individueel ticket 15 euro, studenten 8 euro, abonnement 50 euro, abonnement student 25 euro. En de oudjes en de werklozen krijgen die geen korting? Of veronderstelt men dat dit boven hun petje gaat? Enfin zij kunnen misschien deelnemen aan de middeleeuwse proeverij, al is die zeker ook niet goedkoop (25 euro). Hiervoor dient men te reserveren vóór 26/9/2008, aangezien hieraan zelfs slechts 200 personen mogen deelnemen.
Tickets en abonnementen kunnen ter plaatse voor de activiteit worden betaald en afgehaald. Inlichtingen: http://www.gent.be/bezoeken/cultuur/erfgoed/monumenten/gravensteen
Het festival begint dus op zaterdag 11 oktober met een optreden van Ensemble Pandora². Het openingsconcert brengt een staalkaart van muziek uit de 14de eeuw in Vlaanderen en de ruimere Nederlanden. In een tweede deel wordt de horizon ruimer en brengt Pandora² ook muziek uit de Turkse cultuur en enkele cantigas uit Spanje om zo het muzikale beeld van de 14de eeuw in zijn brede – en juiste – context te plaatsen.
’s Anderendaags, op zondag 12 oktober, is er een optreden van het Paul Rans ensemble met liederen uit het Gruuthuse-liedboek. Het Gruuthuse Liedboek is een verzameling Vlaamse poëzie, die op het einde van de 14de eeuw in Brugge werd bijeengebracht. Het liedboek is daarmee een kostbare
bron voor de poëzie en muziek van de late middeleeuwen in Vlaanderen. De liederen zijn erg gevarieerd.
Vroomheid, satire, hoofse liefde en minder hoofse liefde komen er aan bod in schitterende verzen en heerlijke melodieën.
Op maandag 13 oktober heeft er een panelgesprek plaats met als thema “De middeleeuwen uitgevonden: romantiek en politiek”. Het beeld dat wij bij de aanvang van de 21ste eeuw van de middeleeuwen hebben is in vele gevallen een (re)constructie die doorgaans aan de ijver van historici,
kunstliefhebbers, literatoren en politici uit de 19de en vroege 20ste eeuw te danken is. Vier ervaren vakspecialisten, W. Prevenier, M. Martens, H. Pleij en J. Janssens, gaan in op verschillende aspecten, motieven en gevolgen van deze constructiedrift. Moderator is M. Boone.
Op dinsdag 14 oktober is er een lezing van H. Pleij met als thema “Gentse literatuur in dienst van het Algemeen Belang”. Ik veronderstel dat dit eigenlijk het “algemeen Vlaams belang” moet zijn, maar dat klonk waarschijnlijk een beetje té politiek. Hoe dan ook, de Vlaams-Brabantse literatuur van de late middeleeuwen is ingebed in de toenmalige stadscultuur. De voorstellingen ‘naar het leven’ getuigen van een typische burgermoraal, met de nadruk op zelfredzaamheid, individuele verantwoordelijkheid, hard werken, zuinigheid, matigheid en een pragmatische levenshouding in het algemeen. De lezing wordt opgeluisterd door intermezzi van gregoriaanse muziek door het ensemble Psallentes.
Op woensdag 15 oktober brengt de Capilla Flamenca “Ars nova in de Lage Landen”. Vanuit Parijs kreeg deze nieuwe muzikale stroming heel Europa in zijn greep. Voor het eerst verkent men de autonomie van elke muzikale lijn en evolueert men in de loop van de eeuw naar een melodische verfijning en een ritmische complexiteit, die aan de basis zullen liggen van de beroemde Frans-Vlaamse polyfonie van de 15de en 16de eeuw.
Op donderdag 16 oktober is er een lezing van G. Van Doorne over “Bouwen van de Schelde tot de Zee. Architectuur in het graafschap Vlaanderen tot de 14de eeuw”. In het Scheldebekken deed het gebruik van de Doornikse kalksteen een eigen bouwschool ontstaan, die aanleunt bij de architectuur van Noord-Frankrijk. In het kustgebied hebben de grote kloosters de baksteenproductie op gang gebracht; de architectuur in dit materiaalmaakt deel uit van een bouwtraditie die zich uitstrekt over alle kusten van de Noordzee en de Oostzee. In de lezing wordt veel aandacht besteed aan de burgerlijke
en de utilitaire constructies.
Op vrijdag 17 oktober is er dan een lezing van M. Boone over de waanzinnige 14de eeuw. De veertiende eeuw wordt inderdaad vaak als een ‘waanzinnige eeuw’ voorgesteld, bijvoorbeeld bij wijlen Roger Linskens en natuurlijk bij Barbara Tuchman, wier boek “A distant mirror” in het Nederlands zelfs als dusdanig is vertaald (“De waanzinnige 14de eeuw”). Een eeuw waarin vele zekerheden wegvielen en de westerse middeleeuwse beschaving
met grote crisissen werd geconfronteerd. De veertiende eeuw was evenwel ook de eeuw van kritisch denken, van een opmerkelijke culturele bloei, van de geleidelijke groei en finale doorbraak van nieuwe politieke en maatschappelijke organisaties.
Op zaterdag 18 oktober mag het Ensemble Pandora² het festival ook afsluiten, deze keer met muziek voor graaf Lodewijks banket. Het Feest van de Gouden Rijder sluit immers af met een avond, gewijd aan de middeleeuwse eetcultuur (geen lezing, wel proeven!). Bij een feestmaaltijd kon in de middeleeuwen muziek niet ontbreken, zeker niet bij op luxe verslingerde vorsten, zoals graaf Lodewijk van Male er een was, die zich de geneugten des levens in alle vormen zeer liet welgevallen. Pandora² treedt op als het hofensemble, dat zal spelen en zingen. Ingetogen stil zijn en luisteren hoeft helemaal niet, de muziek is er voor de sfeer. Luidop boeren was in die tijd ook een teken dat het je goed heeft gesmaakt: laat jullie dus maar eens goed gaan!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.