Het is vandaag al 45 jaar geleden dat John Ronald Reuel Tolkien, de schrijver van “In de ban van de ring” is overleden.

Hij werd geboren in Bloemfontein als zoon van Arthur Reuel Tolkien (1857-1896), een Engelse bankdirecteur en zijn vrouw Mabel Suffield (1870-1904). Toen Arthur werd bevorderd tot hoofd van een Britse bank in Bloemfontein was het paar naar Zuid-Afrika vertrokken. Tolkien had een jongere broer, Hilary Arthur Reuel Tolkien, die werd geboren op 17 februari 1894.
Toen hij drie jaar oud was, ging Tolkien met zijn moeder en zijn broertje naar Engeland voor een langdurig familiebezoek. Zijn vader stierf echter in Zuid-Afrika aan acute reuma, voordat hij ook naar Engeland kon komen. Hierdoor zat het gezin zonder inkomen, dus trok het in bij de grootouders in Birmingham.
Mabel Tolkien bekeerde zich in 1900 tot het katholicisme, ondanks felle protesten van haar doopsgezinde familie, die vervolgens hun financiële steun aan haar stopzette. In 1904, toen Tolkien twaalf jaar was, overleed ze aan de gevolgen van diabetes. Vlak voor haar dood had Mabel Tolkien de voogdij over haar zonen toegewezen aan E.H.Francis Xavier Morgan van het oratorium van Birmingham, die hen moest opvoeden als goede katholieken.
Als jonge man leerde John Esperanto nadat hij met deze taal had kennis gemaakt via de Scoutsbeweging van Lord Baden-Powell. In oktober 1911 ging Tolkien studeren aan het Exeter College van de Universiteit van Oxford. Aanvankelijk studeerde hij er klassieke talen, maar hij zou later Engels studeren. Hij studeerde af in 1915.
Op zestienjarige leeftijd had Tolkien Edith Mary Bratt leren kennen, die drie jaar ouder was. E.H.Francis Morgan, zijn voogd, vond dat Edith Tolkien te veel afleidde van zijn studie en vond het ook problematisch dat zijn jonge pupil een serieuze relatie had met een protestants meisje. Hij verbood hem haar te zien, te spreken of zelfs maar te schrijven, totdat hij 21 was. Tolkien hield zich strikt aan dit verbod. Vlak voor zijn 21ste verjaardag schreef Tolkien Edith een brief en verklaarde hij haar zijn liefde en vroeg hij haar ten huwelijk. Edith antwoordde hierop dat ze al verloofd was met een andere man; ze had dit gedaan omdat ze dacht dat Tolkien niet langer om haar gaf. Ze liepen elkaar echter opnieuw tegen het lijf en hun liefde bloeide weer op. Edith gaf haar verlovingsring terug en vertelde dat ze met Tolkien ging trouwen. Nadat ze verloofd waren, bekeerde Edith zich op aandringen van Tolkien tot het katholieke geloof. In januari 1913 verloofden ze zich in Birmingham en op 22 maart 1916 trouwden ze in Warwick in de Saint Mary Immaculate Catholic Church.
Het Verenigd Koninkrijk was ondertussen betrokken bij de Eerste Wereldoorlog. Tolkien nam vrijwillig dienst in het Britse leger en werd tweede luitenant bij de Lancashire Fusiliers. Tijdens de Slag aan de Somme was Tolkien verbindingsofficier. Hij kreeg op 27 oktober 1916 last van loopgravenkoorts, een ziekte die werd overgedragen door luizen, waarvan het wemelde in de loopgraven.
Tolkien keerde op 8 november 1916 als oorlogsinvalide terug naar Engeland. Een verzwakte en uitgemergelde Tolkien – hij werd afgekeurd voor het front – bracht de rest van de oorlog door in militaire hospitalen of in garnizoensdienst. Toen werd ook de eerste zoon van Edith en J.R.R. geboren, John Francis Reuel Tolkien.
Na de Eerste Wereldoorlog ging Tolkien aanvankelijk voor de Oxford English Dictionary werken. In 1920 werd hij lector in de Engelse taal aan de Universiteit van Leeds en 1924 werd hij er tot hoogleraar benoemd. In 1925 keerde hij terug naar Oxford en werd daar hoogleraar in de Oud-Engelse taal aan de universiteit. Tolkien was tot 1945 hoogleraar Angelsaksische taal aan de Universiteit van Oxford en van 1945 tot 1959 hoogleraar Engelse taal en literatuur aan het Merton College.
In de jaren twintig begon Tolkien met het schrijven van The Hobbit en de eerste twee delen van The Lord of the Rings. Volgens sommige biografen (Joseph Pearce, “Tolkien: man and myth”, Harper/Collins 1998 b.v.) kan je “The Lord of the Rings” niet los zien van Tolkiens katholieke geloof. Het is alleszins een merkwaardig verhaal. Tolkiens moeder werd weduwe toen hij pas vier was en ondanks zwaar verzet van haar familie bekeerde zij zich tot het katholicisme en prentte haar zoontje dit geloof stevig in. Als ze dan ook nog stierf wanneer hij amper acht was en hem en zijn broer overliet aan de zorgen van een priester werd het helemaal obsessioneel. Toen hij op zijn zestiende verliefd werd b.v., mocht hij het meisje niet meer zien tot Edith zich drie jaar later eveneens tot het katholicisme bekeerde. Dan trouwden ze meteen ook. Tolkien beschouwde echter seksuele betrekkingen ook binnen het huwelijk als zondig, zodat het huwelijk al snel problematisch werd. Zijn extremisme leidde hem volgens sommigen ook in fascistische regionen, wat men ook al uit het werk probeert af te leiden.
Daniel Biltereyst (hoogleraar film- en televisiestudies) in het Gentse stadsmagazine 09 (23/6/2004): The Lord of the Rings (…) refereert voortdurend aan oerchristelijke en oerwestelijke waarden, waardoor ik hem te reactionair vind. Wanneer Filip Dewinter het in zijn toespraken heeft over ‘wij, mannen van het westen’, verwijst hij naar één van de sleutelmomenten uit de film. Het verwondert me niet dat een conservatieve partij als het Vlaams Blok daar de mosterd haalt.”
Misschien heeft dichter John Heath Stubbs dan toch nog een beetje gelijk. Die noemde “The lord of the rings” een mengeling van Richard Wagner en Winnie the Pooh…
Anderzijds dient gezegd dat Tolkien nog ooit is aangezocht door de Britse regering in het kader van het breken van de Enigma-code tijdens de Tweede Wereldoorlog. In January 1939, Tolkien, who learned German from his mother, was asked whether, in the event of a national emergency, he would be prepared to work in the cryptographical department of the Foreign Office. He agreed, and apparently attended a four-day course of instruction at the Foreign Office beginning on March 27. In October 1939, he was told that his services would not be required, and never worked as a cryptographer. (Internet Movie Database)
Tolkien las zijn werk voor in een soort van leesclub in Oxford, waarvan toen ook C.S.Lewis (1898-1963, zie de film “Shadowlands”) deel uitmaakte, die trouwens zelf “The chronicles of Narnia” heeft geschreven (die in 2005 door de Walt Disney studio’s werden verfilmd precies als antwoord op de Harry Potter- en Lord of the Rings-rage).
Lewis maakte Tolkien attent op “Een reis naar Arcturus” (1920) van David Lindsay (1876-1945) en “The Worm Ouroboros” (1922) van E.R.Eddison (1882-1945), die zich beide op een andere planeet afspelen. Die worm verwijst naar de (tijd)slang die zichzelf in de staart bijt en op die manier het cyclische van de tijd illustreert. Op het einde wekken de overwinnaars trouwens de verliezers weer tot leven omdat ook het leven van overwinnaars geen zin heeft als er geen verliezers zijn. Bovendien betreft het hier niet de gebruikelijke strijd van goed tegen kwaad, maar gewoon twee stammen van vechtersbazen die door een toeval met elkaar in de clinch liggen. Een personage (Lord Gro) dat door een vloek gedoemd is om steeds verraad te plegen en zo driemaal van kamp verandert, is juist een sympathiek figuur.
Na Tolkiens dood publiceerde zijn zoon Christopher diverse werken van zijn vader en ook diens aantekeningen en onvoltooide verhalen. Zo verscheen in 1977 De Silmarillion, waaraan Tolkien het grootste deel van zijn leven had gewerkt.
Hoewel vele auteurs al fantasy hadden gepubliceerd vóór Tolkien, leidde het succes van In de Ban van de Ring tot een opleving van het genre. Dit zorgde ervoor dat Tolkien de ‘vader’ van de moderne fantasyliteratuur werd genoemd. In 2008 plaatste The Times hem op de zesde plaats van De 50 grootste Britse schrijvers sinds 1945 en in 2009 stond hij op de vijfde plaats van best verdienende overledenen. In 2012 bleek uit de archieven van de Nobelprijs, dat Tolkien in 1961 was afgewezen voor de Nobelprijs voor Literatuur onder meer vanwege zijn “middelmatige vertelkunst” en “poor prose”. [Wikipedia]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.