Ik ben altijd al gefascineerd geweest door vulkanen en uiteraard dus ook door vulkaanuitbarstingen. Dat komt omdat ik in mijn jeugd in een schoolboek eens een primitieve afbeelding zag van de uitbarsting van de Krakatau, vandaag 135 jaar geleden. Dat blijkt inderdaad één van de ergste aller tijden te zijn geweest: met een kracht van 1.300 megaton maakte de uitbarsting 40.000 slachtoffers (ter vergelijking: de zwaarste waterstofbom die ooit is getest, de Tsar Bomba, die op 30 oktober 1961 tot ontploffing werd gebracht door de Sovjet-Unie ten tijde van de Koude Oorlog, had een energie van 50 megaton).

De Krakatau (Portugees: Krakatao) is een actieve vulkaan in Indonesië, in de straat Soenda tussen Java en Sumatra. De vulkaan is vooral bekend door de zware uitbarsting in 1883.
Aan het hof van een Indonesische sultan zijn geschriften bewaard gebleven die vertellen hoe een uitbarsting in het jaar 535 van Sumatra en Java twee aparte eilanden maakte, ze zouden daarvoor dus één eiland geweest zijn.
De naam ‘Krakatau’ verscheen in het Nederlands voor het eerst in druk in Oost-Indische Voyagie van Wouter Schouten. In oktober 1658, zo schrijft hij, “passeerden wij het hoge, beboste eiland Krakatau”.
Op maandagochtend 27 augustus 1883 vond een grote uitbarsting van de Krakatau plaats. De berg rees op, scheurde open en stortte in, waarna de zee in het gapende gat stroomde. Het gevolg was een catastrofale uitbarsting.
Er ontstond een tsunami van 30 meter hoog. Vloedgolven van vele tientallen meters hoogte overspoelden de kusten van Java en Sumatra. Complete steden en dorpen werden weggespoeld. Door de hoge golven werden schepen, zoals het Nederlandse marinestoomschip Berouw, vele kilometers landinwaarts geslingerd. De deining werd tot in het Kanaal tussen Engeland en Frankrijk geregistreerd.
Er rees een aswolk uit de berg die tot 50 kilometer hoogte steeg en zijn omgeving in diepe duisternis dompelde. Door de enorm grote hoeveelheid stof die in de atmosfeer terechtkwam, daalde wereldwijd het volgende jaar de gemiddelde temperatuur met 1,2 graden Celsius. De uitbarsting ging met zoveel geweld gepaard dat de trommelvliezen van zeelui in de buurt barstten. Het gebrul en geknal was hoorbaar tot in Australië. De schokgolven in de atmosfeer waren zo krachtig dat ze zeven keer geregistreerd werden. De helft van de registraties betrof golven die uit de richting van Krakatau kwamen, de andere helft golven die via de andere kant van de aarde weer richting Krakatau gingen. In totaal gingen de golven dus ongeveer 3½ keer de aarde rond.
De berg Krakatau, die een hoogte had van 813 meter, verdween voor een groot gedeelte onder het wateroppervlak. Drie kleine stukken eiland bleven over. In juni 1927 werden onderzeese vulkanische activiteiten waargenomen. Begin 1928 kwam op de plek waar de Krakatau had gestaan een nieuw vulkanisch eiland boven het water uit, maar door erosie verdween het ook weer snel. Dit proces herhaalde zich nog twee maal, maar sinds augustus 1930 is de aanwas sterker dan de erosie en blijft Anak Krakatau (het “kind van Krakatau”) groeien – sinds de jaren vijftig met gemiddeld 13 cm per week of 6,8 meter per jaar. Het nieuwe eiland is inmiddels meer dan 400 meter hoog en kan – als de omstandigheden het toelaten – onder begeleiding door toeristen bezocht worden.
Sinds oktober 2007 is de vulkaan vrijwel permanent actief met kleine en grotere erupties, aswolken, aardbevingen en lavastromen. [Wikipedia]
Maar als we het dan toch over vulkaanuitbarstingen hebben, geef mij wat films betreft dan maar de klassieker “Krakatoa: East of Java” van Bernard Kowalski uit 1969. Naast Maximilian Schell en Brian Keith zijn daarin ook de op dat moment reeds overjaarse tieneridolen Sal Mineo en John Leyton te zien. Toch kapseist de film (in tegenstelling tot de boot The Batavia Queen die de hoofdrol speelt) volledig omdat te veel verhaallijnen door elkaar lopen (de muiterij, de Ama-meisjes, het zoeken naar een verloren zoon, enz.). Op dat vlak pakt “Dante’s peak” (Roger Donaldson, 1997) dat veel beter aan. Daarin komt een kleine “sideline” voor van een jong koppeltje dat naakt wil gaan zwemmen in een meertje. Op een paar minuten tijd komen we te weten dat ze dit reeds vaker gedaan hebben als opwarming voor een stomende vrijpartij. Weten zij veel dat ondertussen de lava van Dante’s peak dit meertje heeft bereikt en dat het water zo stomend heet is als zijzelf. We zien ze in het water springen en heel terecht toont de regisseur niet hoe ze als gekookte kreeften weer komen boven drijven…

2 gedachtes over “135 jaar geleden: uitbarsting van de Krakatau

  1. Ronny,

    Om je fascinatie voor vulkanen nog wat te voeden.

    Supervulkaan dreigt twee derde van VS weg te maaien

    Grond rondom de vulkaan met ongeveer 25 centimeter gestegen

    De supervulkaan die onder Yellowstone National Park in Wyoming sluimert, zorgt opnieuw voor onrust nu blijkt dat hij aan een recordtempo stijgt nadat de vulkaan een grote hap lucht heeft genomen. In het ergste scenario, zoals beschreven in de Britse ‘Daily Mail’, zou de lava zo ver in de lucht spuwen dat er zich een giftige wolk zou ontstaan die duizenden kilometers ver zou drijven en maar liefst twee derde van de Verenigde Staten onbewoonbaar zou maken.
    Een uitbarsting zou voor een knal zorgen duizenden keer zo zwaar als die van de Mount St. Helens in 1980. De gevolgen nadat IJslands Eyjafjallajökull uitbarstte in april van vorig jaar, zijn er niets tegen. De laatste grote uitbarsting van de supervulkaan onder het schijnbaar kalme park met zijn fotogenieke geisers, dateert meer dan 640.000 jaar geleden. De caldera (wat kookpot of ketel betekent) die toen ontstond, overlapt gedeeltelijk met twee oudere caldera’s wat verder naar het zuidwesten. Verder in die richting is het spoor van nog eerdere uitbarstingen tot in Nevada terug te vinden. Een ongeveer 800 kilometer lange en 70 kilometer brede vallei dwars door de Rocky Mountains laat zien hoe Noord-Amerika ten opzichte van de hotspot naar het zuidwesten bewogen is.

    25 centimeter gestegen
    Sinds die laatste uitbarsting heeft de vulkaan ongeveer 30 kleinere uitbarstingen gehad. De recentste was 70.000 jaar geleden. In het begin van 2004 zagen wetenschappers dat de grond boven de Caldera met ongeveer 7 centimeter per jaar stijgt. Tussen 2007 en 2010 leek de vulkaan tot stilstand gekomen te zijn, maar sinds de vulkaan een hap lucht heeft genomen, is de grond rondom de vulkaan met ongeveer 25 centimeter gestegen. “Het is een buitengewone waarneming, vooral omdat het over zo’n groot gebied gaat”, aldus Bob Smith, professor in de geologie aan de universiteit van Utah.

    Enigszins opluchting
    Wetenschappers denken dat de zwelling van het magmareservoir zeven tot tien kilometer onder het oppervlak ligt. “Voorlopig is er nog geen paniek en een dreigende catastrofe is uitgesloten. In het begin waren we wel ongerust en dachten we dat de supervulkaan bezig was om uit te barsten, maar zodra we zagen dat de magma op een diepte van tien kilometer lag, was er toch enigszins opluchting. Dit was heel anders geweest als de magma op zo’n 2 a 3 kilometer onder het aardoppervlakte had gelegen”, aldus Bob Smith, die recent een studie leidde naar de supervulkaan. “Daarin vonden we waardevolle aanwijzingen over wat er gaande is in de ondergrondse leidingen van de vulkaan. Die kunnen helpen met het voorspellen wanneer de volgende vulkanische Yellowstone uitbarsting kan plaatsvinden.

    Film
    In 2007 toonde Discovery Channel in de tv-premiere van ”Supervolcano: Real Time Apocalypse’ wat de desastreuze gevolgen voor heel de wereld van een uitbarsting kunnen zijn. Miljoenen mensen raken dakloos, gewassen worden beschadigd en watervoorraden komen in gevaar. In de twee uur durende film deden Michael Riley en Gary Lewis verslag van een fictieve, enorme vulkanische eruptie. Ze baseerden zich op ”wetenschappelijk bewijs, geloofwaardige voorspellingen en diepgaand onderzoek van vooraanstaande geologen”.

    Liked by 1 persoon

  2. En iets uit mijn les Biologie:

    Toba meer op Sumatra: 100 km op 30 km is gevolg van ± 74.000 jaar terug laatste uitbarsting
    ± 3000 km³ gesteente de lucht in
    Vergelijkbaar met ontploffing van 1 gigaton TNT (Hiroshima: 15 à 20 kT TNT)
    Mensen gedecimeerd tot slechts enkele 1000den
    Leerden op die manier samen werken waardoor beter overlevingskansen
    Daardoor gebrek aan genetische diversiteit
    Andere onderzoekers situeren “bottleneck” 100.000 jaar voor Toba uitbarsting
    Laatste uitbarsting is Taupo op Nieuw-Zeeland 181 jr. na Chr. (± 1/3de kracht)

    Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.