Alhoewel de jonge Wolfgang Amadeus Mozart al meer dan een jaar in Wenen woonde en het werk binnenstroomde na het succes van zijn Singspiel Die Entführung aus dem Serail, wilde zijn vader, Leopold Mozart, dat zijn zoon de muziek schreef voor de inauguratie van de nieuwe burgemeester van Salzburg, Sigmund Haffner. Ondanks dat de jonge Mozart dus tot over zijn oren in het werk zat, gaf hij toch gehoor aan de oproep van zijn vader en componeerde een serenade. Toen hij zes maanden later een nieuwe symfonie nodig had herinnerde hij dit werk, bewerkte het en de Haffner Symfonie was geboren. De première was een groot succes, zoals de componist aan zijn vader schreef: “Het theater zat helemaal vol. Maar wat mij de meeste deugd deed was dat Zijne Majesteit de Keizer aanwezig was, en hemel, hoe heeft hij mij toegejuicht!”

Oorspronkelijk had deze symfonie een menuet, maar Mozart scheurde het uit het manuscript, alleen de eerste twaalf maten blijven over, omdat die op de keerzijde stonden van de eerste beweging. Einstein was van oordeel dat het menuet KV.409 dan voor deze symfonie was bedoeld, maar Hogwood zegt dat dit niet kan omdat dit menuet veel te lang is en bovendien een andere bezetting vereist. Nu ja, ook genieën zijn maar mensen.
Op zijn naamdag verrassen een aantal straatmuzikanten Mozart door onder zijn raam een serenade te spelen. Mozart reageert met hen een door hem geschreven serenade voor een sextet van houtblazers (KV.375) ten geschenke te geven.
Op 5 november 1780 vertrekt hij naar München om de productie van “Idomeneo” te leiden. In 1712 werd in Parijs reeds “Idomenée” gecreëerd van André Campra op een libretto van Antoine Danchet, dat vooral in die zin met de latere versie van Mozart verschilt dat het hier slecht afloopt. Het verhaal gaat immers terug op de Trojaanse oorlog, waarbij Idomeneo, de koning van Kreta, op zijn terugkeer in een storm belandt en aan Poseidon belooft de eerste mens die hij zal tegenkomen te offeren als hij de storm zou willen bedaren. Dat blijkt dan zijn zoon Idamante te zijn. Het is duidelijk dat we hier met hetzelfde thema hebben te maken als bij Ifigenia en ook bij het bijbelse Jefta.
Om het allemaal nog wat dramatischer te maken is Idamante op dat moment verliefd op de krijgsgevangen genomen Trojaanse prinses Ilia, terwijl een andere Trojaanse krijgsgevangene Elettra juist op hém verliefd is. Idomeneo tracht aan zijn lot te ontkomen door Idamante met Elettra weg te sturen over zee, maar opnieuw steekt een storm op, waaruit een zeemonster te voorschijn komt. Idamante verslaat het monster maar kan toch niet uitvaren. Als het volk en de priesters de belofte van Idomeneo vernemen, eisen ze dat hij woord houdt, maar Ilia stelt dan voor dat zij in de plaats van Idamante zal sterven. Daarop wordt Idomeneo, die in de versie van Campra eveneens naar de gunsten van Ilia dingt, door de godin Nemesis met waanzin geslagen zodat hij Idamante doodt met een offerbijl. Hierop pleegt Ilia zelfmoord bij Campra, maar niet zo bij Mozart dus, die Neptunus/Poseidon (als voorafspiegeling van de sultan uit “Die Entführung aus dem Serail”) zo ontroerd laat zijn, dat hij niet alleen de twee jongelingen in leven laat, maar ook nog Idomeneo verplicht af te treden zodat Idamante koning kan worden. Met Ilia als koningin uiteraard.
De opera van Mozart is gebaseerd op een libretto van abt Giambattista Varesco en toont vooral in het slotkoor de invloed van Gluck en vooral diens librettist Ranieri da Calzabigi, die wel eens de anti-Metastasio wordt genoemd en zich meer op Franse invloeden beriep. Bij zijn beide bezoeken aan Parijs had Mozart immers de Franse barokopera bestudeerd, “niet voor de melodieën,” zoals hij zelf schrijft naar zijn leerling Joseph Frank, “maar voor de dramatische effecten”. Deze afwijking van de “opera seria” uit zich ook in de karaktertekening van Idomeneo: die is veel menselijker. Het is een vader die vecht voor het lot van zijn zoon i.p.v. zich “heroïsch” naar de wil der goden te schikken. Invloed van Giuseppe Sarti (die zich verzette tegen de “nummer-opera’s”) vinden we ook in het feit dat Mozart in het recitatief van Idomeneo tekstuele én muzikale echo’s laat weerklinken van de aria van Ilia (“Se il padre perdei”).
De première had uiteindelijk plaats op 29 januari 1781 met de castraat Vincenzo del Prato in de rol van Idamante. Daarna lopen de meningen uiteen. Volgens sommigen liep er met carnaval reeds een Duitse versie van Andrea Schachtner te Wenen, volgens anderen zou het nog tot de herfst duren vooraleer Johann von Alxinger met een Duitse tekst én een gewijzigde partituur op de proppen kwam. Het zal uiteindelijk de versie van Treitshke uit 1805 zijn die de opera in het Duits een populair succes zal laten worden. Wat niet belet dat er nog alternatieve versies zullen ontstaan, met name van W.von Zuccalmaglio uit 1838, E.Lewicki uit 1904 en natuurlijk van Richard Strauss uit 1931.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s