Het is vandaag 140 jaar geleden dat in das Deutsche Nationaltheater und die Staatskapelle Weimar in het Duits de opera “Samson et Dalila” van Camille Saint-Saëns in première ging. Bovenstaand schilderij is van “Il Guercino” (de Schele), zijnde Giovanni Francesco Barbieri (1591-1666), en dateert uit 1654.

Dat dit niet in eigen land gebeurde, heeft natuurlijk een reden. En daarvoor moeten we teruggaan naar het eclectisme, dat het grootste kenmerk is van het oeuvre van de componist. En dat viert zeker hoogtij in “Samson et Dalila” dat op de koop toe ook nog wat oratorium-invloed meekrijgt (Händel met zijn eigen “Samson”, Mendelssohn met “Elias”). De combinatie van die twee viel nog mee, omdat het religieuze overweegt bij de Hebreeërs en de zinnelijke operaklanken bij de Filistijnen. De balletten zijn wellicht geïnspireerd door de even sensuele balletten van de slavinnetjes in Verdi’s “Aida”. Toch is onderstaande foto van de fameuze bacchanalen op het einde van de opera wellicht “gezichtsbedrog”, want hij dateert uit de jaren tachtig en is afkomstig uit de enscenering in de Metropolitan Opera en ik kan me niet voorstellen dat toen (en trouwens ook nu nog niet) “integraal naakt” daar toegelaten was.
foto
Maar goed, zelfs deze taferelen konden Saint-Saëns’ tijdgenoten nog niet tevreden stellen: als hij in een beperkte kring een voorontwerp liet horen, was er niemand die applaudisseerde, “pas même par politesse”, merkte hij bitter op. Zo duurde het tot zijn (en ieders) vriend Liszt het werk op 2 december 1877 in Weimar creëerde vooraleer de wereld er kennis kon van nemen. En de wereld, dat is dan in de eerste plaats Brussel, waar de opera reeds op 5 mei 1878 op het programma wordt genomen, veertien jaar vóór Parijs. Daarmee vergeleken is ook Gent er nog tamelijk vlug bij: op 5 november 1903 is de componist zelf aanwezig bij de Gentse creatie.
Alhoewel Saint-Saëns eigenlijk de “Samson” van Voltaire (1694-1778) in zijn hoofd had, heeft librettist Lemaire zich vrij strikt aan het bijbelse verhaal gehouden (in de bijbel heten ze wel Delila en Simson, bijna zoals Tom, die eveneens ten onder ging maar dan niet aan een vrouw), alleen heeft hij de motivatie voor het verraad van Dalila gewijzigd. Net zoals Salome bij Richard Strauss (1905) zal zij Samson uit wraakzucht verraden, omdat hij als “godsgetrouwe” haar passie aanvankelijk negeert. Aldus geïnterpreteerd moet zij zowat de eerste “femme fatale” uit de historie zijn geweest, tenzij dit reeds een zekere… Eva was? Hoe dan ook, Samsons overgave komt te laat en daarom ook aanvaardt Samson zijn straf, aangezien hij zich van zijn schuld bewust is. Daarnaast handelt Dalila ook uit vaderlandsliefde, terwijl ze het in de bijbel enkel voor geld doet. Deze wijziging hoeft niet te verwonderen, want ondanks het feit dat Saint-Saëns lange tijd organist is geweest van de kerk van La Madeleine (cfr. zijn orgel-symfonie), was hij eigenlijk een atheïst en interesseerde de erotiek van het verhaal hem dan ook veel meer dan de religie. De oorspronkelijke Dalila die hij in zijn hoofd had, was trouwens zijn eigen Paulientje (Pauline Viardot). Tegen dat de opera uiteindelijk werd gecreëerd, was haar glorietijd echter over.
Saint-Saëns’ fascinatie voor het exotische kwam ook van zijn vele reizen om gezondheidsredenen naar Algerije, waar hij o.a. het fameuze bacchanaal schreef, iets waar we gemakkelijk kunnen inkomen als je “The sheltering sky” b.v. hebt gezien.
Alhoewel Saint-Saëns ook een reis door de VS heeft gemaakt (cfr. zijn cantate “Hail California”), is het niet duidelijk of mijnheer Ziegfeld juist op het idee van zijn “Follies” is gekomen, naar aanleiding van de bacchanalen uit “Samson et Dalila”. Maar het had best gekund, vind ik. Toch bracht de Vlaamse Opera uitgerekend dit werk in een concertante versie! Concertant wil zeggen dat men de opera brengt als een concert, dus zonder decor en zonder echt te acteren. Daardoor moesten we niet alleen de dansen van de Bacchanalen missen, maar ook de sensuele verleidingsscène.
Samson et Dalila stond overigens ook op het programma van de feestvierende (20 jaar) Opéra Royal de Wallonie en werd integraal door de RTBF uitgezonden op 2 oktober 1986. De monsterproductie die in het Luikse Sportpaleis heeft gelopen werd overigens een zeer kleurrijke weergave en dat is niet steeds zo vanzelfsprekend als het wel lijkt.
Natuurlijk heeft regisseur Albert-André Lheureux daarin ook een groot aandeel, want wat niet kleurrijk is kan het op televisie ook moeilijk worden. Overigens weze terloops vermeld dat het ballet van veel hoger niveau was dan de intermezzi die het Ballet van Vlaanderen in onze contreien placht te brengen.
De zang en de vertolking, vooral dan van de hoofdpersonages André Jobin en Victoria Vergara (maar ook van hogepriester Alain Fondary b.v.), kon mij in hoge mate bekoren. Bij het mooiste liefdesduet uit de muziekgeschiedenis zat ik zelfs op het puntje van mijn (huiselijke) zetel. En zeggen dat in dit liefdesduet de vrouw haar liefde slechts veinst ! Wat had het dan wel geweest kunnen zijn als ze het ook echt méénde ?
Zou het overigens toeval zijn dat de mooiste liefdesaria door een vrouw gezongen meteen ook het supreme voorbeeld van huichelarij is? In “Mon coeur s’ouvre à ta voix” fluistert Dalila zoete woordjes in het oor van Samson, gewoon om te weten te komen, waar het geheim van zijn formidabele kracht nu eigenlijk zit. Als Maria Callas dit voor mij had gezongen, zou ik ook meteen bereid geweest zijn eender wie te verloochenen. Alleen jammer dat ze deze rol alleen maar tijdens concerten heeft vertolkt, zodat de klagende stem op de achtergrond is vervangen door een klarinet. Zij het dat deze keuze toch van inzicht getuigt, want normaal is dat Samson, die met een knoert van een erectie zachtjes klaarkomt. Want let wel op: Samson is géén hond. En alleszins werd Dalila niet vertolkt door Gert Verhulst…

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s