Lyda Borelli was an Italian actress of cinema and theatre, best known for Rapsodia satanica (1917), Ma l’amor mio non muore… (1914), Salome (foto) and Malombra (1917).

Eigenlijk wou ik een bijdrage schrijven over de sopraan Lydia Borelli (foto hieronder), het lievelingetje van John Boeren van vzw Lyrica, die dan ook vaak optrad in zijn producties. Aangezien Lyrica ook bekend staat voor het herontdekken van het werk van Pietro Mascagni en deze Lydia Borelli vaak in verband werd gebracht met diens Rapsodia satanica had ik eerst nog niks in de mot. Tot ik merkte dat het om een drukfout ging en men het over de legendarische Italiaanse actrice Lyda Borelli had. Een wereld ging voor me open, waaraan ik jullie ook deelachtig wil maken. Helaas heb ik verder helemaal niks gevonden over de beklagenswaardige Lydia Borelli…

foto1

Rond 1900 maakte een geheel nieuwe kunstvorm zijn entree: de film. Tot die tijd was opera het hoogste wat men dacht te kunnen bereiken door muziek en toneel met elkaar te verbinden; nu kwam er nog een belangrijk aspect er bij: de ‘bewegende fotografie’. Veel kunstenaars voelden zich tot het nieuwe medium aangetrokken: het prikkelde de fantasie en het was een echte uitdaging om de grenzen van het (on)mogelijke te tarten en te verleggen.

In die beginjaren van wat de filmindustrie ooit zou gaan worden waren opera en film nog sterk met elkaar verbonden, zeker in Italië. Veel van de vroegste films waren dan ook niets anders dan verfilmde opera’s, zonder ‘ingeblikt’ geluid weliswaar, maar waar had men de orkesten dan voor?

Nino Oxilia (1899-1917), een in die tijd beroemde schrijver en dichter droomde er van om een film te maken die met een operavoorstelling zou kunnen wedijveren. Het geschikte verhaal vond hij in de gedichten van Fausto Maria Martini en voor zijn hoofdrolspeelster klopte hij aan bij de toenmalige diva der diva’s Lyda Borelli.

LydaBorelli1

Borelli was born in La Spezia on 22nd March 1887 from Napoleone Borelli and Cesira Banti. Both her parents were theatre actors and it was only natural for Lyda to follow her parents’ steps.

She debuted in a theatre play in 1902: at the time Lyda looked like an ethereal Pre-Raphaelite woman and, in later years, she incarnated Gabriele D’Annunzio’s ideal of feminine beauty.

At 18 she already played in main roles and soon became one of D’Annunzio’s favourite actresses. She starred in 1904 in D’Annunzio’s La Figlia di Jorio (The Daughter of Jorio) and the decadent poet and writer dedicated her Il ferro and Più che l’amore.

In 1908 Borelli had already turned into an icon of style: many elegant women started imitating the way she dressed, moved and even suffered on stage. In 1913 she starred together with Mario Bonnard in her first film, Ma l’amor mio non muore (Everlasting Love) by Mario Caserini, one of the most famous Italian directors of silent films. The movie was very successful and consolidated her fame.

Rome Rapsodia Satanica Lydia Borelli

Maar dan moest de Rapsodia satanica nog komen: bij de toen zeer gevierde operacomponist Pietro Mascagni werd een partituur voor een symfonisch orkest besteld, compleet met ouverture.

De Italiaanse première van Rapsodia Satanica vond plaats in 1915 en men beschouwde het als een echte wonder: de film was, in tegenstelling tot wat men gewend was, niet zwart-wit maar in kleur! In die tijd! De hele film werd namelijk – beeld voor beeld – met de hand ingekleurd. Probeert u zich het voor te stellen wat een impact het toen op het publiek had!

De film is een soort ‘Faust-verhaal’ maar dan met een vrouw in de hoofdrol. Deze gravin Alba d’Oltrevita kwijnt eenzaam weg in haar Kasteel der Illusies. Om haar jeugd en schoonheid terug te kunnen krijgen sluit ze een pact met de duivel. Daarvoor moet ze de liefde opgeven, iets wat haar makkelijker lijkt dan het is want uiteindelijk wordt ze toch verliefd. Einde.

De muziek die Mascagni voor de film componeerde bestaat uit drie delen. In de proloog is de komst van Mefisto al voelbaar, deel twee spiegelt liefelijke ‘verliefde’ taferelen voor, maar naarmate het verhaal vordert wordt de muziek steeds grimmiger met als hoogtepunt de zelfmoord van de op Alba verliefde Sergio. In deel drie komt het Mefisto-thema terug, maar je kunt er ook de parafrase van Wagner’s ‘Isoldes liebestod’ in horen. Met duidelijke Debussy-invloeden. Prachtig.

Over de film schreef de groot (stomme)film-kenner Peter Delpeut in zijn boek Diva Dolorosa: ‘Borelli danste op de klanken van het orkest, haar zorgvuldig uitgebeelde emoties golfden de zaal in. Wagner en Puccini waren de referenties, Mascagni de tovenaar.’

De complete film werd in 2006 door het Duitse Arte geheel gerestaureerd, waarbij Mascagni’s muziek live werd gespeeld door het Radio Filharmonisch Orkest, zeer spectaculair en meeslepend gedirigeerd door Valerio Galli.

MaLAmoreMioNonMuore

Between 1914 and 1918 Lyda Borelli shot 14 films and 2 documentaries; at the climax of her career she married count Vittorio Cini, a powerful man and entrepreneur, and retired, devoting her life to her family (she had four children, Giorgio, Mynna, Yana and Ylda) living between Venice and Rome, where she died in 1959.

The legend says that when the curtain fell at the end of her last play, people in the audience started crying and throwing her flowers: it was almost unbelievable for them to think that Lyda Borelli had just acted for the last time and some critics wrote that was a national day of mourning.

Borelli combined the decadence of D’Annunzio’s heroines, French elegance and Italian beauty and her acting was mainly based on excessive gestures, painful expressions and languid gazes.

She was essentially a dark femme fatale representing desire and sensuality. She often interpreted characters defeated by diabolical destinies who ended up killing themselves (often with poison – she died in 8 out of 14 films…).

Some critics stated she had very limited acting skills and her talent stood in a very special power she had of turning through her gestures and movements unachievable, unattainable desires, dreams and illusions into a sort of tangible reality. Antonio Gramsci, who in 1917 worked as a theatre reviewer, criticised her stating she represented a heightened form of sensuality, “a part of a primordial and prehistoric humanity” that had managed to cast a spell on the audience.

From a fashion and style point of view Borelli was very important for two main reasons: she had a favourite fashion designer, artist Mariano Fortuny, een in die tijd beroemde modeontwerper (admired also by Eleonora Duse) die zijn hoofdpersoon aankleedde in vrijelijk wapperende sjaals en sluiers. Borelli deemed his creations as vital in her films, and she started a peculiar phenomenon defined by the term “borellismo” and the verb “borelleggiare”, that, included even in encyclopaedias and dictionaries of the Italian language, mainly referred to women, meant to pose, dress and move like Lyda Borelli.

foto

Novelist Lucio D’Ambra wrote about her in 1937: “The new goddess eclipsed with her aesthetic prestige all the others; young Italian women literally moulded themselves on this sinuous statue that, struck by love pangs, harmoniously twisted and turned like a sensual music. Women at the time loved her grand gestures on stage and on the big screen and tried to imitate as much as they could those plastic yet sensual movements. What later on happened with Greta Garbo, had happened in Italy with Lyda Borelli a few years earlier. It was easy to meet in the literary salons and cafes, at the theatre and in the streets many little Borellis who starved themselves ending up looking like sinuously serpentine shadows, thin, wrapped up and draped in the shortest fabric swatches they could find among the stocks of the silk shops.”

The “borellismo” trend only lasted a few years, disappearing soon after the actress retired. Today’s vapid celebrities and supposed instant icons of fashion and style dictating us how to dress and what to look like, should maybe ponder a bit about Borelli’s life.

(Met dank aan Irenebrination en het Radio Filharmonisch Orkest)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s