Het cultureel centrum Vooruit te Gent werkt niet alleen receptief maar ook productief. Zo kreeg Johan De Boose opdracht in aansluiting op het Poolse festival een stuk op te zetten. En men was op het goede adres: Johan De Boose, filoloog in de Slavistiek, deed heel wat theaterervaringen op in Polen en liep ondermeer stage in theater Cricot 2 van Tadeusz Kantor. Zoals we u al zeiden, men was op het goede adres, maar het is — voorlopig althans — nog geen adres om te onthouden.

De adem van Kantor zit in deze productie. In heel wat stukken van Kantor is Kantor zelf lijfelijk aanwezig op scène. Hij hanteert zijn acteurs als marionetten, hij geeft aanzetten en trekt zich terug, verschijnt dan plots weer om alle actie af te breken.
In « Caserma Magica » van De Boose is er de Toneelmeester die het gebeuren ensceneert. Zijn terrein is een kamp, een kazerne (caserma) afgezet door prikkeldraad. Hij beveelt en voert uit. Nu eens tiranniek dan weer ten prooi aan naïeve luchtigheid. De schuldige onschuld. Een rol die goed zit. Dat geldt niet voor de drie andere personages van het kamp: een dichteres, een wetenschapper en een zelfmoordenares. De Boose heeft hen identificatieteksten op het lijf geschreven die ze, naar gelang van de situatie, voor zich uitschreeuwen of binnensmonds prevelen. Teksten in een schabouwelijke beeldtaal en zonder enige theatrale spankracht. Dergelijk taalgebruik leent zich dan ook niet tot communicatie onderling, waardoor de personages opgaan in egotripperij. Ieder geeft, wars van de andere, gestalte aan zijn « magica », aan zijn ontsnapping uit het kamp. Er is de dichteres die het gedicht wil schrijven waarmee ze God in het gelaat kan aanschouwen, er is de wetenschapper die macht wil hebben over atomen zoals een vlooientemmer over vlooien en er is de zelfmoordenares die alleen maar gebroken liefde kan geven, wier zelfmoord niet alleen haar eigen dood is maar die van heel de geschiedenis. Doorheen het stuk glijden de personages associatief in andere rollen. Zo hult de wetenschapper zich in een officier, een priester en een schilder maar ook deze transformaties halen de voorstelling niet uit zijn impasse. De enige dynamiek moet van een levenloos voorwerp komen, een wip, die in het midden van de scène staat opgesteld. Op, onder en rond deze wip bewegen de personages in wisselende stemmingen.
Je ziet : stuk voor stuk emotionele aanzetten, maar daar blijft het bij. We hebben het idee dat er te weinig van binnenuit wordt gespeeld. Er is geen dichteresje, er wordt een dichteresje statisch opgevoerd. Er is te weinig sfeer, je wordt zelden koud of warm bij het zien van deze productie. Het ideële uitgangspunt mist in zijn opbouw de nodige emotionaliteit die publiek en personage gevangen moeten houden.
Als we het daarentegen over de receptieve functie van een K.C. als Vooruit hebben, dan bedoelen we uiteraard de manier waarop stukken die door de mensen die het gezicht van zo’n K.C. bepalen doelbewust binnen de muren worden gehaald. Daarnaast heeft Vooruit echter ook nog als gebouw een receptieve functie tout court. Dat betreft dan meestal voorstellingen in de trant van Gaston en Leo, maar — heel eigenaardig — onlangs kregen ze ook het zogenaamde Nationaal Fonds op bezoek met « Jolie Madame ». Eigenaardig , jawel, want achter de nogal ongelukkige benaming gaat vooral Frieda Pittoors schuil, de Antwerpse actrice die het vooral in Nederland is gaan maken, en dan via haar vorige productie, « Hadewych » opnieuw (en terecht) door Vlaanderen aan de boezem gedrukt, maar dan niet door de Vooruit-jongens blijkbaar.
Wijzelf behoorden tot de grootste bewierokers, voor ons was het dus zeker geen verrassing dat ook schrijfster Chris Yperman (bovendien op de vlucht voor een overdaad feministische poëzie) onder de indruk kwam van Frieda’s spel en vooral van haar présence. Daarom schreef zij speciaal voor haar een lang erotisch gedicht, « Jolie Madame » dus, naar het gelijknamige nogal goedkope parfum. So far, so good. Wat is er dan uiteindelijk verkeerd gegaan, zodat « Jolie Madame » inderdaad zo goedkoop is gaan ruiken?
Het begint al bij Yperman zelf natuurlijk. Een lang gedicht, vooral een lang erotisch gedicht, moet spankracht hebben. Dat is voor iedere dichter reeds een moeilijke opgave, maar voor Yperman, die de gewoonte heeft om a.h.w. in verkleinwoordjes te schrijven, haast onoverkomelijk. Ter compensatie gaat ze dan maar leentjebuur spelen. Félicien Rops, Homeros, Tristan en Isolde… het passeert allemaal de revue, ook een heleboel namen die ons niet vertrouwd in de oren klinken (Isabelle Eberhardt en Franzesca von Reventlov b.v.) en ongetwijfeld nog tekstbrokken waarvan we zelfs niet eens doorhadden dat het citaten of allusies waren. En we stonden daarmee niet alleen. Een aantal toehoorders werden daardoor behoorlijk gefrustreerd, maar zelf vonden we dit nog de minste kwaal. Integendeel de « aangepaste » avonturen van Odysseus behoorden (ook visueel) nog bij het betere werk.
Nee, het was vooral in de transmissie dat het fout ging, al zal een garagist daaraan weinig kunnen verhelpen, want we bedoelen de overgang van poëtische tekst naar theater. Daarvoor deed regisseur Wim Meuwissen b.v. een beroep op twee mannen. De jonge en mooie Albert Jan van der Stel en de oudere en komische Rik Van Uffelen. Kijk, die opdeling, daar gaat het al mis natuurlijk. Maar bovendien, laat Pittoors toch om de liefde gods alleen op scène staan! Alle lichaamscontact ten spijt « vrijt » ze immers toch niet met haar twee kompanen, maar met de zaal.
Dat was dan ook het enige positieve van dit concept : dat er opzettelijk slechts drie (uiteraard brede) rijen waren. Want oogcontact is voor Pittoors erg belangrijk. En de teksten die ze dan a.h.w. tegen jou persoonlijk zegt, die komen wèl aan. Quod erat demonstrandum (*).
We blijven dus in haar geloven, al willen we deze « Jolie Madame » toch maar liever met de mantel der liefde bedekken…

Referentie
Walter Schelfhout & Ronny De Schepper, De lijfelijke aanwezigheid op de scène, De Rode Vaan, 26 november 1987

(*) Wat we wilden bewijzen. Overigens, de balzaal van Vooruit werd ook voor de rest zo geïntegreerd in het spektakel dat we ons afvragen of het wel zin heeft in detail te treden, aangezien een voorstelling elders ongetwijfeld totaal anders zal zijn, b.v. minder versnipperd.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.