De Australische filmregisseur Baz Luhrmann viert vandaag zijn 55ste verjaardag. Hij is bij ons bekend van “Strictly ballroom” (1992), “Romeo + Juliet” (1996) en uiteraard vooral “Moulin Rouge” (2001).

Ik ben opgegroeid met het thema van de film “Moulin Rouge” van John Huston uit 1953. Het was in een 78-toerenplaat gegroefd door ene mijnheer David McKersie die een orgel bespeelde, waarvan ik me kan inbeelden dat het vroeger het pronkstuk moet zijn geweest in een of andere bioscoop. Dit maar om te zeggen dat ik niet weinig verbaasd was over de soundtrack die Baz Luhrmann bij zijn film met diezelfde naam heeft gevoegd. Te meer omdat Luhrmann wel het tijdsgewricht met Toulouse-Lautrec heeft behouden. Onnodig te zeggen dat die muziek (en vooral de arrangementen die van bestaande hits werden gemaakt) als een tang op een varken slaat. Maar dit hoeft niet noodzakelijk ten nadele van de film zelf te zijn…
Integendeel misschien zelfs. Luhrmann is een meester in het vertalen van “gevestigde” cultuur naar de popcultuur van de jongere generatie. Zijn bewerking van “Romeo + Juliet” (1996) kon ik op die manier nog best pruimen. Om nog te zwijgen van zijn eersteling, “Strictly ballroom” (1992), waarin hij ballroom-dansen zo sexy als wat voorstelt.
AUDIENCE PARTICIPATION
“Audience participation cinema” noemt Luhrmann dat zelf in de obligatoire “making of”-video die de productie vergezelt. Nu ben ik ongelukkig genoeg ook naar de volwassenheid toegegroeid in de vroege jaren zeventig toen “audience participation” het credo uitmaakte van het zogenaamde “progressieve” theater uit die tijd. Dat betekende ook dat je je best in een hoekje gedeisd hield of dat je anders wel eens het voorwerp kon worden van een “Publikumsbeschimpfung”, zoals een “populair” stuk van Peter Handke toen heette.
Nu zit je in een filmzaal echter sowieso altijd “gedeisd” en hoef je alvast niet bevreesd te zijn dat men je zal vragen om “op het toneel” (lees: in de film) te stappen. Vandaar dat Luhrmann er meteen aan toevoegt dat zijn methode van filmen de enige juiste is, omdat het publiek er zich meteen ook wel degelijk van bewust is dat het “film” is, dat het zich dus niet echt “identificeert” met wat er op het scherm gebeurt. Horen we hier een hedendaagse Bertolt Brecht aan het woord? Is dat nu de fameuze “Verfremdungstechnik” in een nieuw kleedje?
Tot zover de theorie. Hoe zit dat nu met de praktijk? Als men de drie films van Luhrmann bekijkt, dan neem ik aan dat iedereen het erover eens is dat zijn “participerende” aanpak steeds toeneemt. Dat met andere woorden “Strictly ballroom” nog erg dicht aanleunt bij “gewone” cinema (zou Luhrmann zelf toen al zijn uitleg klaar gehad hebben?), dat het bij “Romeo + Juliet” al wat duidelijker wordt en dat hij nu met “Moulin Rouge” nog een stapje verder gaat.
En wat stel ik dan tegelijk bij mezelf vast? Dat mijn appreciatie voor Luhrmanns films steeds afneemt. Ik was wild van “Strictly ballroom”. Bij “Romeo + Juliet” vond ik dat ik niet tot de doelgroep behoorde, maar ik vond het “naar die doelgroep toe” (als ik nu ook eens dat vreselijke jargon mag gebruiken) wel uitstekend passen. Nu vind ik echter dat hij de bal behoorlijk mis slaat.
En dat dan door die muziek, waarover ik het al heb gehad, en dan meer bepaald door de arrangementen. Want met de KEUZE van de muziek kan ik het dan weer ontzettend eens zijn. Klassiekers zowel van Marilyn Monroe als van The Police, Elton John of Queen passeren de revue. Daar kan ik zeker inkomen. Het “misplaatst” gebruiken van die muziek kan inderdaad een prachtig effect sorteren. Het procédé werd trouwens reeds uitstekend aangewend in “On connaît la chanson” van Alain Resnais uit 1997. Maar – en nu komt het natuurlijk – in deze film werden de originele versies gebruikt en beperkten de acteurs zich tot opvallend lippen. Dàt was nog eens “Verfremdungstechnik”, mijnheer Luhrmann!
Luhrmann doet zelf precies het omgekeerde: dankzij de moderne productietechnieken kan nu vrijwel iedereen een plaat inzingen (nietwaar, Betty?) maar het glad polijsten van die acteurstemmen werkt eigenlijk contraproductief. Als men dan toch die acteurs echt wil laten zingen (Nicole Kidman doet het redelijk goed, maar Ewan McGregor blijft een schreeuwlelijk), dan verkies ik de rechttoe rechtaan benadering van Woody Allen in “Everyone says I love you”.
Daarbij komt nog dat men in één ruk die prachtige songs ook door de techno-mangel heeft gehaald, waarbij ze meestal hun magie verliezen. Niet enkel erger ik me hieraan gewoon omdat ik een hekel heb aan techno, ik vind het ook een totaal verkeerde benadering van het onderwerp van de film, met name de Moulin Rouge zelf. Volgens Luhrmann was dit de Studio 54 van de vorige eeuwwisseling. Daar kan ik het absoluut niet mee eens zijn. En dat heeft dan vooral te maken met de plaats van de erotiek in het geheel. Akkoord, men kan moeilijk beweren dat de erotiek van de cancan zo subtiel is als die van de Crazy Horse, om een ander hedendaags equivalent te noemen, maar het blijft toch een feit dat ze op een podium werd gepresenteerd en “ergens” dus artistieke pretenties had. De erotiek van de New Yorkse Studio 54 (zoals te zien in de gelijknamige film van Mark Christopher) komt veel meer overeen met die van zeg maar de Zillion hier bij ons: vulgariteit troef. Wat zich ook vertaalde in de verschillende muziekstijlen (een spitsvondige Offenbach tegenover de steeds meer doorklinkende discodreun). Maar het is wel met “audience participation”, dat wel!
ORPHEUS IN DE ONDERWERELD
Over Offenbach gesproken, de “uitvinder” van de cancan is niet enkel heel eventjes te horen in de film (al krijgt de componist die ten tonele wordt gevoerd dan weer de naam van Satie mee), het feit dat het cancan-thema afkomstig is uit zijn operette “Orphée aux Enfers” (denk aan de Mort Subite-enscenering in de Muntschouwburg enkele jaren geleden) brengt de makers ertoe het verhaal van Moulin Rouge terug te voeren op de Orpheus-mythe. Je weet wel: de musicus die zijn overleden geliefde uit de onderwereld wil terughalen, maar haar definitief verliest door achterom te kijken.
Alhoewel dat begrip “onderwereld” een paar keer in de film voorkomt, als broeinest van de “bohemian revolution”, toch zullen kijkers die niet over de persteksten beschikken dit thema er niet meteen uithalen. Het verhaal van Verdi’s “La Traviata” of Puccini’s “La Bohème” (Luhrmann heeft dit in 1990 zelf geregisseerd voor de Nationale Opera van Australië) daarentegen komt hen meteen voor de geest. En niet alleen omdat de dood uiteindelijk niet op de loer ligt in de gedaante van een jaloerse minnaar, maar van een “ordinaire” ziekte (tering).
In tegenstelling tot de twee opera’s blijft het verhaal van Moulin Rouge echter aan de oppervlakte omdat de dood er “toevallig” wordt bijgesleurd en er geen link wordt gelegd naar de liefdeshistorie. Nochtans wint het verhaal aan kracht als men weet dat in beide opera’s de vrouwelijke hoofdrol een tijdlang voor een rijkere partner kiest omdat zij haar echte geliefde niet wil opzadelen met de dure behandeling die voor de ziekte is vereist (bijvoorbeeld verhuizen naar zonniger oorden). Op dat moment krijgt de woedeuitbarsting van de jaloerse minnaar een tragische dimensie omdat hij zich niet bewust is van de fysieke toestand van zijn geliefde.
Tegenover deze tragiek steekt Ewan McGregor maar bleekjes af als hij de stervende Nicole Kidman in zijn armen houdt. Ook hij weet van toeten of blazen, maar dan eerder op een manier alsof hij wil zeggen: had de scenarist mij vooraf niet wat beter kunnen inlichten a.u.b.? En hij heeft nog gelijk ook…
Nee, het enige wat mij in deze film heeft aangesproken is de overweldigende production design van Catherine Martin, tevens mevrouw Luhrmann. En de wervelende montage van Jill Bilcock zullen velen er meteen aan toevoegen. Maar die is dan precies iets te wervelend voor deze ouwe flurk, die het eigenlijk zelf geen goed idee vindt om een vijftiger deze film te laten recenseren. Want bovendien heb ik de indruk dat men zich tot wel heel jeugdige kijkers richt, laten we zeggen: maximum zestienjarigen. Zelfs voor twintigers biedt deze film te weinig “vlees”, denk ik. Of zouden de twintigers van nu niet meer dezelfden zijn als de twintigers van toen?
THE GREAT GATSBY
Helemaal in dezelfde kitscherige stijl draait Luhrmann in 2013 zijn versie van “The Great Gatsby”, de beroemde roman van F.Scott Fitzgerald, met in de titelrol Leonardo DiCaprio. The movie has inspired many Gatsby themed parties, although the original novel was actually deeply critical of the self-indulgent lifestyle of rich people like Jay Gatsby himself. Due to its critical tone and tragic ending, the story has been called a ‘cautionary tale of the decadent downside of the American dream’. Unfortunately, the moral of the story is lost on most movie goers, especially the rich ones who throw non-ironic “Gatsby parties,” unaware that invoking the name of the novel basically amounts to admitting that the world would be a much better place without the less wealthier sections of society. Prince Harry e.g. attended a Gatsby-themed 21st birthday party that cost $25,000 to throw. The following year, Paul McCartney threw his own expensive Gatsby birthday gala. Meanwhile, Pinterest has numerous users collecting material for Gatsby-themed weddings. As Zachary Seward of The Atlantic puts it, “It’s like throwing a Lolita-themed children’s birthday party.” Maar ik moet toegeven, eens de film in de kritieke fase is beland, weet Luhrmann de gevoelens van de personages heel precies weer te geven.

Referentie
Ronny De Schepper, “Moulin Rouge” van Baz Luhrmann: een ellenlange videoclip, ronnydeschepper.wordpress.com, 11 maart 2011

Moulin Rouge (2001). Regie Baz Luhrmann naar een scenario van hemzelf en van Craig Pearce. Met Nicole Kidman (danseres Satine), Ewan McGregor (schrijver Christian), John Leguizamo (Toulouse-Lautrec), Jim Broadbent (directeur Zidler) en Richard Roxburgh (de hertog). Originele muziek van Craig Armstrong, maar vooral bestaande muziek gearrangeerd door Marius DeVries. Choreografie: John O’Connell. Production design: Catherine Martin.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s