Het is vandaag al 35 jaar geleden dat in Los Angeles de Amerikaanse acteur Henry Fonda is overleden.

Fonda maakte zijn Hollywooddebuut in 1935, maar was al eerder te zien als lid van Joshua Logans University Players, een toneelgezelschap waarvan behalve hij en Logan ook onder anderen James Stewart en Margaret Sullavan lid waren. In 1932 verhuisde hij met Stewart naar New York, waar ze kleine rolletjes kregen in Broadway-producties.
fotoFonda’s carrière kwam in de jaren 40 op gang nadat hij genomineerd werd voor een Academy Award voor zijn rol in de film The Grapes of Wrath. De hoofdpersoon Tom Joad werd later bezongen door Woody Guthrie en Bruce Springsteen. In de jaren dertig konden immers ook sociale films als “Grapes of wrath” tot kassuccessen uitgroeien. De eerste voorzitter van The Screenwriters’ Guild, de beroepsvereniging van scenaristen was toen zelfs een communist: John Howard Lawson, tevens scenarist van “Blockade”, een film uit 1938 met in de hoofdrol Henry Fonda. De kritiek op alle staatshoofden ter wereld dat ze toelaten dat de Spaanse burgerbevolking het slachtoffer werd van vreselijke bombardementen leidde tot een boycot en zal later één van de redenen zijn voor de McCarthy-commissie om hem te veroordelen als communist.
Fonda zelf verleende later ook zijn medewerking aan “Advise and consent” van Otto Preminger uit 1962, die de heksenjacht van McCarthy op de korrel nam. Daniel Bubbeo vat de film op de volgende manier samen op de Internet Movie Database: “Robert Leffingwell (Henry Fonda) is the president’s candidate for Secretary of State. Prior to his approval, he must first go through a Senate investigation to determine if he’s qualified. Leading the Senate committee is idealistic Senator Brig Anderson (Don Murray), who soon finds himself unprepared for the political dirt that’s revealed, including Leffingwell’s past affiliations with a Communist organization. When Leffingwell testifies about his political leanings, he proves his innocence. Later, however, Anderson learns that he lied under oath and even asks the president (Franchot Tone) to withdraw Leffingwell for consideration, especially after the young senator begins receiving blackmail threats about a skeleton in his own closet.”
The film is based on the Pulitzer Prize-winning novel by Allen Drury, who was a congressional correspondent for The New York Times during the 1950s, while he was writing the book. Nearly every character is based on a real person: Lafe Smith is based on John F. Kennedy; Orrin Knox (Edward Andrews) is based on Robert A. Taft, Fred Van Ackerman (George Grizzard) is based on Joseph McCarthy and the president is modeled on Franklin D. Roosevelt). And the Leffingwell nomination is based on the House Un-American Activities Committee investigation of Alger Hiss. Even the blackmailing of Brig Anderson, and how it’s resolved, is based on a real incident.
The blackmail attempt is based on the case of Wyoming Senator Lester C. Hunt, who was blackmailed by members of the Republican Party. Hunt was told by Senator Styles Bridges that if he ran for re-election that November, the details of his son’s arrest (for soliciting prostitution from a male undercover officer) would end up “in every mailbox in Wyoming”. Hunt eventually agreed to step down, but eleven days later committed suicide in the Capitol. (“Advise and Consent” was the first mainstream film to feature a scene set inside a gay bar.)
When Allen Drury was writing the novel on which this film is based, John F. Kennedy, upon whom the character Senator Lafe Smith was based, was a young senator with ambitions to be President. When the movie came out Kennedy was President, and Lafe Smith was played by Peter Lawford who was, at that time, married to Kennedy’s sister Patricia Kennedy.
Burgess Meredith, as Herbert Gelman, testifies against Leffingwell (diens zoon wordt gespeeld door child actor Eddie Hodges, die op dat moment een hit had met “I’m gonna knock on your door”) at the latter’s confirmation hearing, claiming that the two of them were members of a Communist cell. In real life, Meredith was himself named an “unfriendly witness” by the House Un-American Activities Committee, which nearly ruined his career. Will Geer, who plays the Senate minority leader, was also blacklisted for refusing to name names before the same Committee.
Director Otto Preminger offered the role of a Southern senator to Martin Luther King Jr., believing that the casting could have a positive impact (despite the fact that there were no black senators at the time). King declined after serious consideration, as he felt playing the role could cause hostility and hurt the civil rights movement. (Een zwart parlementslid komt wel even in beeld in het begin van de film.)
Voor het overige is Henry Fonda vooral bekend als acteur in westerns. Zo speelde in 1946 Victor Mature Doc Holliday in “My darling Clementine” van John Ford. Zijn tegenspeelster Anita Ekberg beweerde dat hij enkel opdook als er close-ups dienden te worden gemaakt. Als ik me niet vergis, speelde Henry Fonda een wat verwijfde Wyatt Earp, die het lief van Holliday (Clementine dus) binnenrijft. Om het verhaal niet nodeloos te compliceren sterft Holliday hier uitzonderlijk in het duel op de O.K.Corral.
Een andere western van Ford, ‘Fort Apache’ uit 1949, is minder voorspelbaar dan verwacht. Hij schetst een genuanceerd beeld van de indianen en toont zich ongewoon hard voor de hypocrisie van de legerleiding. Kapitein John Wayne heeft een goede relatie opgebouwd met de indianenstammen in de buurt van het fort. De nieuwe commandant (Henry Fonda) is een indianenhater, die koste wat het kost carrière wil maken. Hij verbreekt niet alleen Waynes eerdere afspraken met de indianen, hij voert ook een ondoordachte charge uit, waarbij hijzelf en het grootste deel van zijn manschappen omkomt. Maar Wayne, die Fonda opvolgt, laat iedereen geloven dat zijn voorganger een roemrijke dood stierf.
Henry Fonda was ook te zien in “The wrong man” van Alfred Hitchcock, een geval van mistaken identity met verder ook nog Vera Miles en Anthony Quayle in de hoofdrollen dat enkel maar interessant is omdat het ook echt is gebeurd, als film is het een ontgoochelende ervaring.
In de daaropvolgende jaren speelde Henry Fonda grote rollen in klassiekers als The Ox-Bow Incident, Mister Roberts en Twelve Angry Men uit 1957, geregisseerd door Sidney Lumet naar het toneelstuk van Reginald Rose. In deze film slaagt één man (Henry Fonda) erin om elf andere juryleden van hun vooroordelen af te brengen om op die manier het leven van een jongeman te sparen. Niettegenstaande de beslotenheid van het kader, doet de film niet toneelmatig aan, want hoewel Lumet de dialogen van het toneel- en televisiestuk van Rose behield, beoogde hij niettemin een visuele filmstijl met soepele camera-bewegingen en contrastvolle montage-effecten.
In 1968 werd “Firecreek” van Vincent McEveety uitgebracht, dat duidelijk door “High noon” werd geïnspireerd. Of er in dat fameuze jaar 1968 ook een politieke boodschap achter stak, kan ik niet zo direct bevestigen, maar feit is dat we hier ook met een sheriff te maken hebben (James Stewart), die in de steek gelaten wordt door de bewoners van het dorp dat hij onder zijn hoede heeft, zodat hij het op zijn eentje moet opnemen tegen een bende hooligans die het dorpje op stelten zetten.
Tot hier de overeenkomsten, maar er zijn ook verschillen. Zo is de bendeleider (Henry Fonda) niet de gewone slechterik met een zwarte hoed op. Het ligt allemaal veel complexer. Typisch voor het jaar waarin de film is gedraaid, is wellicht dat het allemaal om seks gaat. Oh, versta me niet verkeerd, er is zo goed als niks te zien (de blote benen van Brooke Bundy, dat is het strafste wat men te zien krijgt), maar ieder van de vijf schurken heeft een motief dat iets met seks te maken heeft. Of het nu over de lichtzinnige Leah (Brooke Bundy dus) gaat, of over de Indiaanse Meli (Barbara Luna), of de “serieuze” Evelyn (Inger Stevens). En dat lijkt me ook wel realistisch in het oude westen waar de grens tussen verkrachting en een liefdesverhouding heel dun is…
De vrienden Henry Fonda en James Stewart waren ook te zien in “The Cheyenne social club”, een komisch bedoelde western van niemand minder dan Gene Kelly. Onnodig eraan toe te voegen dat de “social club” eigenlijk een bordeel is.
In 1970 draaide Joe Mankiewicz “There was a crooked man”, waarin hij de klassieke mythologie van de western ondergraaft. Henry Fonda is bijvoorbeeld wél de ordehandhaver maar niét integer, terwijl Kirk Douglas sympathieker overkomt, maar hij blijft wel een schurk.
In zijn latere jaren speelde Fonda zowel zware rollen zoals in Once Upon a Time in the West (bovenstaande foto) als lichtere rollen (Yours, Mine and Ours).
Fonda was de vader van de acteurs Jane Fonda en Peter Fonda en de grootvader van actrice Bridget Fonda.
In 1981 speelde hij in “On Golden Pond”, waarin hij voor het eerst samen met zijn dochter Jane speelde. “On golden pond” is eigenlijk een toneelstuk van Ernest Thompson. In een oud en stijlvol landhuis, bijna volledig omgeven door een door de zon verguld meer, brengen de Thayers trouw hun zomer door. Hij, een teruggetrokken universiteitsprofessor, wordt pijnlijk geconfronteerd met het ouder worden. Zijn vrouw (Katharine Hepburn) is nog even gracieus en dolverliefd, vol energie en levensvreugde. Deze zomer wordt Norman tachtig jaar. Zijn dochter Chelsea en haar vriend komen voor de gelegenheid op bezoek. Hun ware bedoeling is Chelseas dertienjarige zoon daar te droppen om onder hun tweetjes Europa rond te reizen. En alles laat vermoeden dat de jonge Jimmy het zijn pleeg(groot)ouders niet gemakkelijk zal maken…
Ernest Thompson heeft een schitterend stuk geschreven waarin meer wordt gesuggereerd dan gezegd, met als onderwerpen ouderdom en huwelijk, ouders en kinderen, liefde, en angst voor de dood. Henry Fonda kreeg zijn eerste Oscar voor deze film, die Jane namens hem in ontvangst nam. Hij was immers al te ziek en stierf enige maanden later. In 1999 werd hij door het American Film Institute op de zesde plaats gezet van de 100 grootste mannelijke filmsterren. (Wikipedia)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s