Morgen zal het negentig jaar geleden dat de Britse filmregisseur Ken Russell werd geboren. In 2011 is hij echter op 84-jarige leeftijd reeds overleden. Russell werd in 1970 genomineerd voor een Oscar voor zijn film “Women in Love” (*). In 1975 maakte Russell een film van de rockopera “Tommy” van The Who (zie bovenstaande foto).

De meeste films van Ken Russell maken wel ophef, maar met “The Devils” (1971) was dit toch extra het geval. Ene H.V. schreef bij het uitkomen dan ook in de Gazet van Antwerpen: “Cela ne vaut ni ces éloges, ni cette indignité.” Jep, zonder vertaling, daarmee konden de lezers van de Frut het toen doen. Dat waren heel andere tijden dan nu, wanneer de boeiende levens van de WAG’s volledige achterpagina’s van populaire kranten kunnen inpalmen.
H.V. geeft ook een goede samenvatting: “Steunend op het Aldous Huxley-boek ‘The Devils of Loudun’, evoceert cineast Ken Russell (‘Women in Love’, ‘Music Lovers’) het heksenproces, een van de talloze in die periode, dat in 1634 leidde tot de dood op de brandstapel van Abbé Urbain Grandier, pastoor van St.-Pierre-du-Marché te Loudun (Oliver Reed, RDS). In de geest van die nog lang niet aan de ontdekking van Freud toe zijnde époque, in een door godsdienstveten en politieke twisten verscheurd land, was het mogelijk dat de opstook van een hysterische vrouw tot dergelijke katastrofe leidde. Deze vrouw was Jeanne de Belciel, in het klooster Mère Jeanne des Anges (Vanessa Redgrave, RDS) en overste van het Ursulinenconvent in dezelfde stad. Grandier, die inderdaad wel libertijns leefde en openlijk met het celibaat overhoop lag, vormde een welkom object voor de fantasieën van Mère Jeanne, die, allerminst voor het kloosterleven geschikt, daarote vanwege haar mismaaktheid door haar familie werd gedwongen. Zij klaagde de pastoor aan wegens hekserij. met het reeds vermelde gevolg.”
“Waarschijnlijk ging Russell van de vooropstelling uit: nu gaan ze het eens flink van mij krijgen, die lelijke papen,” gaat H.V. verder. “Maar het algemene concept deed de prestatie dermate naast de bedoeling gaan lopen, dat ze nog nauwelijks merkbaar is,” besluit hij en hij vindt “deze stoute nonnetjes” dan ook “nog slechts een troep giechelende, krijsende, ontspoorde marionetten”. Toch besluit hij met het advies: “Voorlopig negatief.”
In De Omroeper van Temse en Omliggende van 6 juli 1972 geven de uitbaters van cinema British Palace ook een korte samenvatting van de film: “De naakte waarheid in een schandaleneeuw dat grenst aan ’t ongelooflijke. Alle kloosternonnen verliefd op hun plaatselijke priester die een verbond met de duivel heeft. Alle jonge meisjes worden non om de liefde te bedrijven. Deze nonnen – behekst, betoverd – worden op sensuele wijze getracht de duivels uit hun lichaam te doen verdwijnen. En nog veel meer, een film die u beslist moet zien.”
Zo staat er en zo liep de aftandse wijkbioscoop helemaal vol, terwijl men de cinefielen in Temse op één hand kon tellen. Al die would-be cinefielen moesten dan wel achttien jaar oud zijn, zo stond er (wat geen afschrikking maar eerder een aansporing was). Maar ik moet niet zo hoog van de toren blazen, want ik was één van hen, al was ik ook pas de achttien gepasseerd.
“Het is niet te verwonderen dat de GvA zich tegen de Devils keert,” noteerde ik destijds (**). “De kerk wordt er immers netjes in haar hemdje gezet. Vooral het gevaar dat dit voor het individu en het volk inhoudt, wanneer kerk en staat een absolutistisch huwelijk aangaan. Wat de uitwerking van dit aspect in klank en beeld betreft, menen we parallellen te kunnen trekken met ‘Viva la muerte’ van Arabal en de ‘Marat/Sade’ van Peter Brook. In mindere mate ook met ‘If…’ van Lindsay Anderson.”
Russell was ook bekend (berucht) voor zijn omstreden biopics, zoals die over Peter Tsjaikovski (“The music lovers”), Lisztomania (1975) over Franz Liszt of “Valentino”, uiteraard over Rudolph Valentino. Daarnaast draaide hij ook nog “Gothic” over die fameuze nacht in juni 1816 aan het meer van Leman, waarin Mary Shelley haar Frankenstein bedacht en Lord Byron “The Vampyre”, en het even extravagante “The lair of the white worm”. Later volgde de sciencefictionfilm “Altered States” (1980).
Heel uitzonderlijk was Ken Russell ook als acteur te zien. Zo speelt hij in “The Russia House” een geheim agent van de oude stempel. Russell, die blijkbaar het rolletje nochtans enkel uit geldnood heeft aangenomen, is gewoonweg briljant in zijn irriterend persoontje.

Ronny De Schepper

(*) De censuur in Argentinië knipte de naakte worstelscène tussen Alan Bates en Oliver Reed in “Women in love” weg, maar aangezien men eerst de beide heren zich ziet uitkleden en nadien hijgend op de grond liggen (zie onderstaande foto), ging men nu juist dingen veronderstellen die er helemaal niet waren! Of juist wel? Auteur D.H.Lawrence zelf was immers ook biseksueel! Voor deze beroemde scène schreef filmcomponist Georges Delerue een opwindende fuga die hij, gewoon omdat het nu eenmaal zo hoorde maar niet voor gebruik in de film, liet voorafgaan door een prelude. De eigenzinnige Russell gebruikte echter de prelude en brak het gevecht af, net op het moment dat de fuga zou beginnen.
(**) Wat mij vooral stoorde, was de hooghartige manier waarop H.V. Ken Russell en eigenlijk eender welke niet-christelijke cineast de toelating ontzegt om het over dergelijke onderwerpen te hebben: “Het ligt voor de hand, dat Russell slechts over religie, kloosterroeping, priestercelibaat (onvermijdelijk!) praten kan op de wijze van een ongelovige, die over deze dingen wel ergens een vaag idee heeft.”

Referentie
Johan Thielemans, Ken Russell van Tommy: de magische speler met beelden over de grenzen van maat en fatsoen, Tliedboek nr.35, september 1975.
Ronny De Schepper, The Russia House: meer sfeer dan spanning, Stepsmagazine april 1991
kr-wil

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s