Morgen wordt de plastische kunstenares Liliane Vertessen 65 jaar. Het is nu al jaren geleden dat ik nog eens iets heb gehoord van haar en, als ze dit toevallig zou lezen, dan moet ik zeggen dat ik haar kaartjes mis. Vroeger stuurde ze me immers steeds kaartjes met werk van haar hand, maar soms ook gewoon van Judy Garland in “The Wizard of Oz”. Tegelijk hield ze me zo op de hoogte waar ze nu weer exposeerde. Tot in Los Angeles toe! Gelukkige verjaardag, Lilianeke! (*)

Al een heel leven lang maakt Liliane Vertessen (°Leopoldsburg, 1953) van zichzelf een kunstwerk. Aangezien er over haar oeuvre nog geen boek bestond, gaf ze het in 2006 zelf uit. Onder de titel “Devil in disguise” bundelde ze honderd zelfportretten. Elk kunstwerk vertelt een deel van haar leven, maar dan wel enkel op een manier zoals ze wil dat we haar percipiëren.
Deze gespletenheid is essentieel in het werk van Vertessen. Zoals Gerda Vander Kerken het stelt in Het Nieuwsblad (5/7/2001): “In het oeuvre van Liliane Vertessen schuilt een mysterieuze dubbelzinnigheid. Het provocerend rollenspel suggereert een grenzeloos exhibitionisme. Niets is echter minder waar. Juist door dit rollenspel geeft ze zich niet bloot en blijft haar feitelijke identiteit ongrijpbaar.”
Dat kan ik volledig beamen. Ik heb haar een tiental keren ontmoet en gesproken, er groeide zelfs een soort van vriendschap uit voort en toch heeft ze me helemaal niets over haar privéleven vertelt b.v. Zo moest ik uit een andere bron vernemen dat ze reeds sinds haar veertiende jaar dezelfde vriend heeft.
Blijft haar innerlijk een raadsel, dan is haar uiterlijk al van bij haar debuut het onderwerp van haar kunst. Deze eerste werken waren immers geschilderde en getekende zelfportretten, waarop ze realistisch afgebeeld stond in een onwezenlijke entourage. Een baseball-veld of de neonverlichting van een stad bijvoorbeeld.
JANIS JOPLIN
Op dat moment liep Liliane Vertessen nog academie in Antwerpen en nadien is ze naar het HRITCS geweest voor regie-assistentie.
“Maar eigenlijk staat dat toch los van mijn werk, want daar was ik al mee bezig vóór ik die studies deed. Ik heb die richting dus eerder gekozen omdàt ik er al mee bezig was, omdat ik dacht dat het me misschien wel iets kon bijbrengen en vooral omdat ik het prettig vond om te studeren. Dat doe ik nu trouwens nog. Ik bestudeer vooral mezelf. Elke dag sta ik erover verbaasd wat er allemaal in me zit en wat ik nog niet had ontdekt.”
Daarnaast was ze ook nog zangeres (en tromboniste!) bij een popgroep: The Tweeters…
“Eigenlijk traden wij alleen maar op in het jazzcircuit: de King Kong of de Muze of zo. De andere leden werken trouwens nu nog altijd in die richting, maar ik heb met hen geen contact meer. Kijk, dat is het lastige met een groep, nietwaar, de ene wil het zus, de andere zo. Voor mij was zo’n optreden eerder een performance. Ik verkleedde mij altijd, met pluimen e.d. Nu zou men daar niet meer van opkijken, maar in de jaren zeventig gaf dat toch een kick. Ik werd wel eens vergeleken met Janis Joplin bijvoorbeeld.”
86 liliane vertessenHet exhibitionisme zat er dus toen al in, maar dat kwam later nog meer tot uiting als ze in erg erotische poses in haar vaak monumentale werken opduikt.
“Ik wil gewoon de momenten die ik beleef op een visuele manier tonen en ik denk er daarbij niet over na of dat nu exhibitionisme of narcisme is. Het leidt wel vaak tot misvattingen, dat moet ik toegeven. Zo heeft men mij al vaker gevraagd om model te spelen, maar dat zou ik nooit willen doen. Ik wil zelf bepalen wat ik wil tonen. Daarom maak ik telkens een hele reeks foto’s en kies daaruit dan diegene die het meeste weergeeft wat ik wil zeggen. Want ook aan het fotograferen gaat uiteraard veel tijd vooraf. Ik wil een bepaalde situatie creëren, wat ik het beste kan vergelijken met iemand die een film maakt waarin zijzelf de hoofdrol vertolkt. Soms zit ik dus dagen na te denken over wat ik ga aantrekken, in welke omgeving enz. En als ik dan de foto’s gemaakt heb, kies ik er voor mij de sterkste uit. Niet de beste of de mooiste, want ik wil geen technisch realistisch portret brengen. Voor mij moet het een beetje wazig blijven, zodat men er alle kanten mee uitkan.”
MULTIPLES
Vaak presenteert ze haar werk als zogenaamde “multiples”: een reeks van gelijkaardige afbeeldingen.
“Dat zijn werken die ik in de jaren zeventig reeds heb gemaakt. De productiekosten voor zo’n foto op een metalen plaat lopen zo hoog op dat ik dacht: waarom er eigenlijk geen tien exemplaren van maken? Dan kun je immers die dure productiekosten eigenlijk door tien delen, want of je er nu één maakt of tien, dat maakt uiteindelijk niet zoveel verschil uit. Ik hou het nu echter wel bij tien. Met de neonkastjes waarmee ik voor het eerst bekend ben geworden ligt dat wel even anders, als je er daar tien van maakt dan moet je ook de productiekosten met tien vermenigvuldigen. Trouwens ook die tien zijn uiteindelijk nog duur, want voor zo’n drukkerij wordt dat pas interessant bij honderd of zo.”
Na de erotische neonkastjes en multiples kwam in de jaren tachtig de “queens”-periode en een nogal “militaristische” aanpak. In de jaren negentig kwam dan de doorbraak in Duitsland met vooral grote installaties. Wat moeten we ons daarbij voorstellen?
“Aan de ingang van de tentoonstelling hingen er foto’s die ik heb genomen in de woestijn van Arizona. Een beetje verder was er een installatie van acht meter breed met grote gordijnen en ijzeren sculpturen, waarin ikzelf Oosters ben ‘verkleed’, zal ik maar zeggen, al kan ik met dat kleed net zo goed op straat lopen. In een volgende kamer had ik een heel groot bed geïnstalleerd dat ik helemaal zelf heb gemaakt en heb overtrokken in zwart. Boven de wastafel hing er in plaats van een spiegel een foto van mij. En dan was er tenslotte ook nog een foto waarop ik achter een deur van een stortbad sta, zodat het van ver lijkt alsof je mijn silhouet ziet, maar van dichtbij is dat net een deur die helemaal nat is en dan zie je niet dat ik daarachter sta. Dat heb ik gedaan met allerlei zilveren glinstertjes.”
Dus toch nog erotisch?
“Bij mij wordt zo’n periode nooit definitief afgesloten. Trouwens, sommigen vinden die ‘militaire toestanden’ ook erg erotisch. Het hangt er allemaal maar vanaf hoe mensen over erotiek denken. Anderen hebben het dan weer moeilijk met de riemen en de zwepen uit de ‘neon-periode’.”
MEESTERES
Riemen en zwepen kun je tegenwoordig zelfs reeds in de supermarkt kopen, maar in een sommige installaties gebruikt Liliane Vertessen toch wel heel bizarre voorwerpen. Een masker dat door militairen wordt gebruikt op plaatsen waar het heel koud is bijvoorbeeld. Men kan zich afvragen hoe ze aan die spullen geraakt…
“Ik zoek die niet speciaal. Ik kom ze gewoon tegen. Ik zie iets en dan is dat alweer een vertrekpunt om iets te doen. Als het niet te duur is, koop ik het en verwerk het in een installatie. Dat is juist kunst volgens mij: van een banaal voorwerp iets buitengewoons maken. Maar ik kan zoiets niet plannen. Zo is mijn leven. Dat is niet gescheiden. Ik volg gewoon mijn intuïtie.”
Uit ongezonde nieuwsgierigheid willen sommige mensen natuurlijk graag weten in hoeverre die foto’s ook op haar eigen leven betrekking hebben…
“Iedereen speelt min of meer een rol en ik speel de rol die ik graag wil spelen. En dan bepaal ikzelf waar en wanneer. Ik toon slechts beelden die ik wil laten zien. Niet iedereen mag meespelen in mijn leven. En men moet hoe dan ook aanvaarden wat ik toon. Ik beslis wie in mijn leven mag meespelen. Ik ben de meesteres. En nu ik meer en meer op televisie en in bladen verschijn, zijn er steeds meer mensen die met mij willen ‘meespelen’, maar dat kàn dus niet, hé. Dan kan ik geen werken meer maken. Ik beslis nog altijd alles zelf. Dat gaat al terug op de tijd dat ik nog klein was en iedereen wou dat ik zo of zo gekleed liep. Dat was ik toen al zo moe dat ik mij voornam dat vanaf het moment dat ik het zelf allemaal zou kunnen beslissen dat niemand me nog zou kunnen voorschrijven hoe ik me moest gedragen.”
Dat is ze inderdaad consequent blijven doen, ook al viel dat niet altijd mee. Door haar onderwerpen stond ze wel steeds in de belangstelling, maar tegelijk keek de gevestigde kunstwereld een beetje wantrouwig tegen haar aan. Maar nu is er dus de erkenning en, wat meer is, haar werk blijkt goed te verkopen. Het gaat dus goed met Vertessen. Ze zegt het trouwens zelf. Maar is het dààrom?
“Verkopen is voor mij geen maatstaf op zich, nee. Ik voel mij goed als ik constant met mijn werk bezig kan zijn, als ik voortdurend word uitgenodigd voor tentoonstellingen. Voor mij bestaan er geen grenzen. Daarom zou ik op wereldniveau willen bereiken, wat ik hier te lande reeds heb bereikt. Ik ben niet van plan heel lang te leven, maar wel van goed en intens te leven en te doen wat ik moet doen.”
De laatste tijd is Lilianes lichaam steeds minder het onderwerp van haar kunst. Boze tongen beweren dat dit te maken zou hebben met het feit dat de tijd zijn werk begint te doen…
“Allerminst! Ten eerste ziet mijn lichaam er gelukkig nog goed uit, maar dat heeft er eigenlijk niks mee te maken. Ik heb mezelf nooit afgebeeld omwille van het esthetische, maar omdat ik iets wilde uitdrukken. Vaak iets erotisch, inderdaad, maar het erotische is niet altijd gelijk aan het esthetische. Ook als ik ouder word en mijn lichaam begint af te takelen, hoop ik nog altijd erotische zelfportretten te kunnen maken. Maar zover zijn we gelukkig nog altijd niet.”

Referenties
Ronny De Schepper, Liliane Vertessen: “Ik wil naar niemand zijn pijpen dansen”, De Rode Vaan nr.2 van 1988
Ronny De Schepper, Ook in de kunst bestaan er meesteressen, zoals bijvoorbeeld Liliane Vertessen, Graffiti
Ronny De Schepper, “Ik ben de meesteres”, Steps magazine mei 1995

(*) Helaas stond deze tekst er vijf jaar geleden al en nog steeds heb ik niets meer van haar mogen vernemen!

foto

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s