Morgen zal het 875 jaar geleden zijn dat de Franse theoloog en filosoof Pierre Abélard is overleden. Hij was op jonge leeftijd reeds iemand met een grote reputatie te Parijs. Maar Abélard is tenminste even beroemd, zo niet beroemder, vanwege zijn privé-leven, waarover een uitgebreide briefwisseling tussen hem en zijn geliefde Héloïse is overgeleverd.

Toen Abélard in 1118 Héloise ontmoette, was hij al een van de beroemdste filosofen van zijn tijd. Eerst was hij leraar in de dialectica, vervolgens docent theologie aan de kathedraalschool van de Notre-Dame. Uit de school die hij gesticht had op een heuvel buiten het toenmalige Parijs, is later de Sorbonne voortgesproten.
Héloise was op dat moment zeventien jaar oud, tweeëntwintig jaar jonger dan hij. Ze woonde bij haar “oom”, kanunnik Fulbert (waarschijnlijk haar natuurlijke vader), en toen ze zwanger werd, ontvoerde Abélard haar. De zoon die ze baarde, kreeg de naam Astrolabius mee, de ongelukkige!
Maar nog méér ongeluk lag er in het verschiet voor het koppel zelf en dan vooral voor Abélard. Om het kind te legitimeren, wilde hij met Héloise trouwen, maar deze was een Dolle Mina avant la lettre en wilde liever BOM blijven.
Abélard kon haar uiteindelijk toch overhalen, maar dan ook weer niet te enthousiast, want het huwelijk moest wel geheim blijven om zijn loopbaan niet te schaden. Fulbert zorgde er echter voor dat het openbaar werd gemaakt.
Héloise zwoer dat het onwaar was en om dit te “bewijzen” ging ze in het klooster. Fulbert dacht echter dat Abélard haar hiertoe had gedwongen en zon op wraak: op een nacht overviel hij hem, samen met een aantal bedienden, en Abélard werd ontmand.
Op dat moment werd Héloise opnieuw verliefd op hem en vroeg hem tot bij haar te komen. Abélard was begrijpelijkerwijze erg bekoeld en gaf haar dan maar de raad zich op de theologie te storten.
De leer van Abaelardus zelf was in strijd met de heersende kerkelijke ideeën. Abaelardus vond dat een zonde alleen een zonde is als die uit vrije wil wordt gepleegd en dus tegen het eigen geweten ingaat. Hij wijst hiermee als eerste op het belang van de intentie van een daad, een aspect dat een grote rol is gaan spelen in de latere middeleeuwse theologie over schuld en boete. Abaelardus wilde immers eerst begrijpen en pas daarna geloven (nihil credendum nisi prius intellectum). Hij werd in de ban gedaan en zijn leer werd in 1140 door de synode van Sens veroordeeld.
Zijn leer gaat dus uit van de twijfel. Dat vonden sommige tijdgenoten reeds gevaarlijk. Zo vond Bernard van Clairvaux alleen het geloof een vast uitgangspunt. Bernardus zou de hevigste tegenstander van Abaelardus blijken en de twee zouden zich volgens de legende pas op het sterfbed van Abaelardus verzoend hebben.
Abaelardus is eveneens bekend als componist. Hij componeerde enkele liefdesliederen voor Héloïse die verloren zijn gegaan. Hij componeerde eveneens een hymneboek voor de religieuze orde waartoe Héloïse was toegetreden. Hij schreef ook eenstemmige hymnes en sequensen op teksten uit de Codex Las Huelgas en zes bijbelse planctus (lamentaties).

Ronny De Schepper

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.