Het is vandaag 125 jaar geleden dat de Amerikaanse dichter Walt Whitman is overleden. Hij is wat de Amerikanen een ‘self-made’ man noemen: hij begon als loopjongen in een advocatenkantoor, werkte dan in een drukkerij, werd vervolgens dorpsonderwijzer. Whitman trouwde nooit, verliet nooit Amerika, streefde nooit bezit en rijkdom na, behoorde tot geen enkele vereniging en ging liever om met gewone mensen dan met poëzieliefhebbers.

1850 is “the birthyear of American literature” met “The Scarlet Letter” (Nathaniel Hawthorne), “Leaves of Grass” (Walt Whitman) en “Moby Dick” (Herman Melville).
The first Expo was held in The Crystal Palace in Hyde Park, London, in 1851 under the title “Great Exhibition of the Works of Industry of All Nations”. The “Great Exhibition” as it is often called was an idea of Prince Albert, Queen Victoria’s husband, and was the first international exhibition of manufactured products. As such, it influenced the development of several aspects of society including art and design education, international trade and relations, and even tourism. Also, it was the precedent for the many international exhibitions, later called “World’s Fairs”, which were subsequently held to the present day.
In 1853 maakte de Britse auteur Richard Burton vermomd een pelgrimage naar Mecca mee. Met zijn vertaling van de Kama Sutra, de Decamerone en de Vertellingen van 1001 Nacht heeft hij een grote bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van de erotische literatuur in West-Europa. Uit de voetnoten blijkt zijn grote belangstelling voor de homo-erotische component. En dat is nogal logisch, want Burton was zelf homoseksueel. Uiteraard wel in een tijd dat men zoiets niet mocht weten, zodat hij wel gehuwd was met Isabel Arundell, die hij als een secretaresse behandelde en uit wier buurt hij eigenlijk het liefst van al bleef. Het huwelijk bleef kinderloos en volgens sommigen was dat te wijten aan het feit dat het een “mariage blanc” was. Niet-geconsumeerd, zouden de katholieken zeggen, een uitdrukking die Arundell goed zou moeten kennen, want zij was zo’n fanatieke anti-semitische katholiek dat men er moeilijk medelijden mee kan hebben. Burton had overigens wel syfilis overgehouden van zijn premaritale heteroseksuele experimenten met inlandse schonen. Na zijn dood verbrandde zijn weduwe alle documenten die op zijn geaardheid konden wijzen.
Op 11 februari 1858 zou in Lourdes voor het eerst de maagd Maria aan Bernadette Soubirous zijn verschenen, waarbij Maria zich zou hebben voorgesteld met de woorden: “Que soy era Immaculada Councepciou”. Dat was tussen haakjes wel handig van Maria dat zij zich van het lokale dialect bediende. Haar eigen taal (het Aramees) zou immers niet aan een veertienjarig haast ongeletterd meisje besteed zijn. Maar goed, in welke taal dan ook, ze zou hebben gezegd: “Ik ben de Onbevlekte Ontvangenis”. Door die term “conception” en daarbovenop het “onbevlekte”, denkt iedereen dat dit betekent dat zij als maagd is bevallen van Christus (cfr. gelijkaardige termen zoals anticonceptiepil of zelfbevlekking), maar dat is helemaal niet waar. Wat Maria écht heeft gezegd (allé, als we dat mogen geloven natuurlijk) is: ik ben diegene die zonder erfzonde is geboren. Want dàt is wat “onbevlekte ontvangenis” betekent. Maar zo goed als niemand gebruikt die term nog in zijn reële betekenis.
1859 “The origin of species” (Charles Darwin)
Vanaf 1860 werden zaken die tot dan toe vanzelfsprekend waren, ter discussie gesteld. Feministen openden een debat over de uitbreiding van de onderwijs- en beroepsmogelijkheden voor meisjes, men eiste recht op gelijke beloning voor gelijke arbeid en meer rechten voor de vrouw in het huwelijk en het kiesrecht. Zowel de gynaecologie als de aseptiek en de anesthesie doen hun intrede als nieuwe medische disciplines.
1863: oprichting HBS (Hogere Burgerscholen); daarvóór alleen gymnasia (klassiek-filosofisch); studie van Engels, Frans en Duits (ook literatuur); Vie de Jésus (Renan: mens schept god)
In 1864 was op initiatief van Karl Marx in Londen de Internationale van Arbeiders opgericht. Deze vereniging was veel te idealistisch opgevat. Zo kantte men zich tegen onmiddellijke lotsverbetering en wou men alles op een totale revolutie zetten. Het is ook het jaar van de eerste middelbare school voor meisjes (Brussel).
In 1865 trekken Busken-Huet en Potgieter naar de Dante-feesten in Firenze, zij het eerder uit politieke dan uit literaire belangstelling.
In 1866 verslaat het verenigde Duitse rijk onder Bismarck Oostenrijk (bij Sadowa).
In 1867 was er the British North America Act for the Dominion of Canada.
In 1868 krijgt men in Nederland de eerste HBS voor meisjes.
In 1869 wordt de Nederlandse afdeling van de Eerste Internationale opgericht.
In 1870 verslaat Bismarck ook Frankrijk en lijft Elzas-Lotharingen in. In juli vindt de latere “Generalpostmeister des Deutschen Reiches”, Heinrich von Stephan (1831-1897) de postkaart uit. Le 18 juillet 1870, Pie IX définie le double dogme de la primauté universelle de droit divin et l’infaillibilité pontificale comme des vérités de foi divinement révélées.
In 1871 wordt de HBS gemengd. The descent of man van Charles Darwin verschijnt. Onder andere de mislukking van de Commune van Parijs doet de Eerste Internationale uit elkaar vallen in 1872, alsmede door de vete tussen marxisten en anarchisten.
In 1873 wordt in Japan de Gregoriaanse kalender ingevoerd en zijn er in onze contreien feministische meetings door Betsy Perk (tante van Jacques).
In 1874 wordt in de Retorica van de Vlaamse Athenea twee uur Nederlands gegeven i.p.v. één (maar wel drie uur Frans, Engels en Duits).
Naargelang men eind vorige eeuw in de schooloorlog terecht kwam werd door de liberalen handig gerefereerd aan de vrijheidsoorlog van de zestiende eeuw, hoogtepunt was de drie eeuwviering van de Pacificatie van Gent (1876). In hoever waren de Geuzen libertair? Er zijn soorten geus en geuzen. De algemeen gebruikte slogan was “Klauwaert en de Geus”. Het werd ook de tijd dat Charles De Coster zijn Tijl Uilenspiegel uitgaf en het heden van toen in het verleden van drie eeuwen vroeger reflecteerde. De liberale politicus Heremans, later hoogleraar in Gent werd de bezieler van “’t Zal Wel Gaan”. Zijn heel-Nederlandsgezindheid bracht hem op het eind van zijn leven in het protestantisme. Paul Fredericq is toen ook protestant geworden. In al die jaren is niet een stroom, was het maar een straaltje blijven lopen van een beweging die aansloot bij het geuzenbegrip van de aanhangers van de Reformatie uit de zestiende eeuw. Voor de meesten was het geus zijn: vrijzinnig in de courante betekenis van het woord. Hoe dan ook, bij beide groepen had de hetze tegen het gehate protestantse Nederland, een omgekeerde uitwerking gekregen. Het is dus niet toevallig dat hun symbool de geuzenpenning met de gekruiste handen om de bedelzak was. Deze geuzenpenning is ook voor latere generaties in de vrijzinnigheid, in het protestantisme en in de heel-Nederlandse beweging een symbool gebleven. Het blijkt dat met de oprichting van de Belgische Werkliedenpartij, die unitair gestructureerd werd, de heel-Nederlandse stroming in het socialisme achteruitboert. Onrechtstreeks breekt de Vlaamse Beweging door met de democratie.
In 1880 wijst een grootschalig Zweeds gezondheidsonderzoek uit dat zowat zestig procent van de schoolmeisjes behoorde tot de categorie van “langdurig zieken” (bleekzucht en hoofdpijn zorgden elk voor een derde van de klachten). Conservatieven zagen in dit rapport een bewijs van de schadelijke effecten van hogere scholing voor vrouwen.
In 1882 is er de “Psychopathia Sexualis” van Richard von Krafft-Ebing. Sidonie Verhelst is de eerste vrouwelijke student aan de Gentse universiteit. (Ze zal na haar tweede kandidatuur Wetenschappen stoppen.) Tot laat in de twintigste eeuw zullen studentes verplicht worden plaats te nemen op de eerste rij.
In 1883 is er in Nederland het optreden van Domela Nieuwenhuis.
In 1885 verdeelden de Europese grootmachten onder impuls van de Belgische koning Leopold II in Berlijn het Afrikaanse continent onder elkaar. Kolonisatie ging niet gewoon om het in bezit nemen van geografische ruimte, maar des te meer om de exploitatie van de aanwezige grondstoffen en de onderwerping van de bevolking om hen in te zetten in het productieproces.Door de inheemse bevolking als minderwaardig, onbeschaafd en wild voor te stellen kon men dictatoriaal gedrag legitimeren. Oprichting van de Belgische Werklieden Partij. Section 11 of the Criminal Law Amendment (the Labouchère Amendment) wordt goedgekeurd, waardoor homoseksualiteit strafbaar wordt in Engeland.
In 1889 wordt in België de wet op vrouw- en kinderarbeid (beneden de 12 jaar verboden; niet meer dan 12 uur per dag) goedgekeurd. In Nederland wordt de Vrije Vrouwenvereniging gesticht door Mina Drucker alias Dolle Mina.
In 1894 wordt de Sociaal-Democratische Vereniging (later SDAP) opgericht in Nederland.
On January 23, 1897, Elva Zona Heaster is found dead in Greenbrier County, West Virginia. The resulting murder trial of her husband is perhaps the only case in United States history where the alleged testimony of a ghost helped secure a conviction. Later that year “Studies in the Psychology of Sex: Sexual Inversion” by Havelock Ellis is published.
In 1898 ontstond de eerste FKK-vereniging (Freikörperkultur) in Essen. Rond deze tijd vindt Heinrich Scham de term “nudisme” uit (bij ons is eerder “naturisme” gebruikelijk), kort daarna gevolgd door het eerste afgeschermde naturistenkamp, in de buurt van Berlijn opgericht door Fedor Fuchs.
In 1900 is er the Commonwealth of Australia Constitution Act.
In het jaar 1902 vindt de (voorlopig) laatste uitbarsting plaats van de vulkaan Chinyero (Tenerife).
In 1903 verschijnt « Ma cuisine » van August Escoffier.
In 1906 winnen de Gentse roeiers als eerste buitenlanders de klassieke roeiwedstrijd in het Engelse Henley.
In 1907 verschijnt “L’évolution créatrice” (Henri Bergson) en wordt er gestart met middelbaar onderwijs voor meisjes in België.
Op 18 oktober 1908 wordt Belgisch Congo officieel opgericht.
In 1909 is er de Union of South Africa Act, verschijnt “De methode der wetenschappelijke paedagogie” van Maria Montessori en wordt in Duitsland het begrip “jeugdherberg” uitgevonden.
In 1910 was Vicente Blanco alias “El Cojo” de eerste Spaanse deelnemer aan de Tour de France.
Op 14 december 1911 bereikt de Noor Amundsen als eerste de Zuidpool.
Op 17 januari 1912 bereikt ook de Brit Robert Scott de Zuidpool. Tijdens de terugtocht komen hij en zijn vier gezellen echter om het leven.
In 1912 verschijnt “Vlaanderen door de eeuwen heen” van Max Rooses.
Op 21 december 1913 verschijnt in the Sunday New York World a puzzle called a “word-cross,” devised by Liverpudlian Arthur Wynne. The puzzle was an immediate success and became a weekly feature. The name evolved into the more euphonious “cross-word,” and finally, the hyphen was dropped.
Reeds vóór de Eerste Wereldoorlog organiseerden de Amerikanen een “Miss Universe”-competitie. De in Frankrijk werkzame Belgische journalist Maurice de Waleffe vond deze benaming belachelijk omdat er zelfs geen Europese meisjes aan konden deelnemen en organiseerde daarop een Miss Europe-wedstrijd.
In 1916 publiceert Albert Einstein “Ueber die spezielle und die allgemeine Relativitätstheorie”.
Op 15 oktober 1917 wordt Mata Hari ter dood gebracht voor een vuurpeloton. Op 7 november wordt met een schot vanop de kruiser Aurora in de haven van Sint-Petersburg de start gegeven van de Russische revolutie. Aangezien het in het tsaristische Rusland op dat moment nog maar 25 oktober is, spreekt men van de Oktoberrevolutie. Pas op 24 januari 1918 zal de Gregoriaanse kalender worden aangenomen door de revolutionaire regering en slechts op 14 februari ook effectief ingevoerd.
Tussen het ondertekenen van de wapenstilstand op 11 november 1918 en de eigenlijke vrede op het terrein verlopen nog een vijftal uren. Genoeg om nog 16.000 totaal nutteloze slachtoffers te maken!
In 1920 is Irène Van der Bracht de eerste vrouwelijke docent aan de Gentse universiteit. Het is een uitzonderlijke benoeming omdat relatief veel meisjes de richting “lichamelijke opvoeding” volgden (daarvoor hoefde men geen volledig middelbaar te hebben gehad) en men vond dat ze voor sommige vakken “beter geen les kregen van een man”.
In 1921 is er “Psychologische Typen” van Carl Gustav Jung, gevolgd in 1922 door “Tractatus Logico-Philosophicus” van Ludwig Wittgenstein. Cadillac was de eerste automobielfabrikant die de autoradio in haar modellen als optie aanbood. Reeds in 1922 werd er een Burndept-toestel in deze auto’s gemonteerd. Na de mislukte lancering van een parochieblad begint Jean Dupuis in Marcinelle met een gezinsblad, Les Bonnes Soirées.
In 1923 gaat “Running wild” in première in New York. Het lied “Charleston” zorgt voor een nieuwe rage. In Nederland wordt het seksblaadje “Het mondaine leven” verboden. Het werd uitgegeven door Hans Borrebach (1903-1991), auteur van “een aantal pikante fotoboeken alsook hitsige romans en dito strips”, die eigenlijk aan de kost kwam als “illustrator van brave meisjesboeken” (L.P.Boon, Fenomenale Feminateek, p.256). Tot dan was “The World” the only paper printing puzzles until a fledgling put out a collection of the World’s in book form in 1924. A craze was launched, along with the publishing company of Simon & Schuster.
In Europa bood Citroën in 1925 als eerste een autoradio aan. Dupuis geeft nu ook een moppenblad voor mannen uit, Moustique.
ATB De Natuurvrienden werd opgericht in 1927, als onderdeel van de Internationale Natuurvriendenbeweging met in Europa circa 600.000 leden en meer dan 1.000 Natuurvriendenhuizen.
Op 16 november 1928 voert de Australische piloot Edelson de eerste verkenningsvlucht met een vliegtuig uit boven de Zuidpool.
Een Antwerpse uitgever, Antoon Van Opstraet, vond dat ook een Miss België moest deelnemen aan de Miss Europe-wedstrijd en organiseerde in 1929 de eerste Miss België verkiezing, die werd gewonnen door ene Jenny Van Parijs, die eigenlijk van Antwerpen was.
Volgens de BBC radio was 18 april 1930 de saaiste dag ooit. Want toen opende de nieuwspresentator het bulletin van 6.30u met de legendarische woorden: “Er is geen nieuws”. Rond die tijd werd in Engeland nochtans gestart met Youth Hostels, terwijl hier bij ons niemand minder dan schrijver Stijn Streuvels en kunstschilder Albert Saverijs in de jury van de Miss België-verkiezing zetelden.
De Europese meisjes mochten naderhand dan ook aan de Miss Universe verkiezingen deelnemen en zo komt het dat de Naamse Netta Duchateau op 17 juni 1931 de enige Belgische is die tot Miss Universe werd verkozen. Dat gebeurde in Galveston, Texas. Datzelfde jaar wordt ook de roze trui ingevoerd in de Giro d’Italia.
In 1932 wordt de Belgische afdeling van de Orde van Malta opgericht. In tegenstelling tot een honderdtal andere landen, onderhoudt België echter geen diplomatieke relaties met het dwergstaatje binnen het Vatikaan.
De twee grote filmjournaals, de ‘Deutsche Tonwoche’ en de ‘Deutsche Wochenschau’ stonden vanaf 1933 volledig ten dienste van het propaganda‑apparaat waarvan Goebbels de absolute leiding had. In die propagandafilms werden volgende thema’s steeds belicht: de verering van de Führer, de liefde voor het vaderland, de discipline en het kameraadschap onder Duitsers, het antisemitisme, de haat tegenover Engeland… Vóór oktober 1939 (de Poolse veldtocht) werden er 400 filmkopies per week van één journaal getrokken, nadien 1.700, die dan na één maand uit roulatie werden genomen. Tijdens de oorlog werden van elk journaal 14 versies gemaakt, aangepast naargelang van de mentaliteit van elk belanghebbend land. De commentaren werden aan grondige censuur onderworpen.
In januari 1934 vindt in Birmingham “the black-shirted rally” plaats, geïnspireerd door Sir Oswald Mosley. A.A.Milne repliceert met zijn meest ernstige boek (en ook het boek dat hemzelf het nauwst aan het hart ligt): “Peace with Honour”. Alhoewel de publieke houding tegenover pacifisme nu helemaal anders is dan ten tijde van de Eerste Wereldoorlog, wordt het het tweede meest verkochte non-fictie boek van het jaar in Engeland (op nummer één stond ironisch genoeg de autobiografie van H.G.Wells). In de zomer van 1934 maakt het Amerikaanse “Parents’ Magazine” een “hitparade” van bekende kinderen. In de top vijf: Yehudi Menuhin, Jackie Coogan en… Christopher Robin Milne.
A.A.Milne wordt zowat overal gevraagd om over het boek te komen spreken. Hij weigert dit echter, zoals hij dat bij al zijn boeken heeft geweigerd. Maar er waren dus ook tegenstanders. Zo kwam het b.v. in het begin van het jaar 1935 tot een heftige polemiek met T.S.Eliot. Milne werd hier bijgesprongen door Rebecca West.
De eerste helft van de jaren dertig werden, ondanks de diepe depressie waarin de economie was geraakt, de gouden jaren van de Amerikaanse autoradio. Chrysler, Ford en Studebaker gaven in 1934 de aanzet tot een typisch Amerikaanse ontwikkeling; de toepassing van autoradio’s die qua ontwerp per model op het interieur waren afgestemd. Tussen het begin van deze periode, 1930 en eind 1935 werden er bijna twee miljoen autoradio’s verkocht, waarvan het merendeel (1,2 miljoen) in 1935. Dat jaar vindt Walter Winchell het woord discjockey (later afgekort tot deejay) uit.
René Matthews, de Nederlandse schoonzoon van Dupuis laat op 23 februari 1936 Humoradio verschijnen als Vlaamse versie van Moustique. Hoofdredacteur wordt Jan Kuypers, die als “Mevrouw Clara” ook de hartsrubriek “Ons eigen hoekje” volschrijft. Het is een van de zeldzame eigen rubrieken, want voor het overgrote deel bestaat Humoradio uitsluitend uit vertalingen uit Moustique. Tot zelfs het kruiswoordraadsel toe. Als men er de familie Dupuis op wijst dat dit onmogelijk is, reageert Charles met ongeloof: “Comment? Les mots en flamand n’ont pas le même nombre de lettres qu’en français?”
Alan Lomax publiceert het boek “Negro folk songs as sung by Leadbelly”. Autocoureur Tazio Nuvolari wint de prestigieuze Vanderbilt-cup en krijgt champagne aangeboden. Hij drinkt rechtstreeks uit de fles. Sindsdien is het drinken uit de fles een symbolisch overwinningsgebaar.
Tijdens een vakantie in Californië in 1937 ziet de Franse zanger Jean Sablon dat zijn Amerikaanse collega’s een mikrofoon gebruikten. Hij besluit dit te introduceren in Frankrijk.
Een “waarschuwing” uit De Gentenaar van 15 mei 1938: “Maandag aanstaande zal men u een weekblad komen aanbieden: Het Vlaamsche Volk. Het is de nieuwe titel van het weekblad van de goddeloze communisten, dat vroeger de naam droeg De Rode Vaan. Niemand koopt het blad van de goddelozen.” Op 22 juni 1938 verslaat de zwarte Amerikaan Joe Louis de Duitser Max Schmeling in een bokskamp die méér was dan enkel maar een gevecht om de titel bij de zwaargewichten. Op 30 oktober ontstaat er paniek in de Verenigde Staten als op de radio de bewerking van H.G.Wells’ “War of the Worlds” door Orson Welles wordt uitgezonden… In 1938 werd ook de tienmiljoenste autoradio verkocht en maakt de familie Dupuis het plaatje rond met De Haardvriend en Spirou/Robbedoes.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s