De zwarte filmregisseur Spike Lee wordt vandaag zestig jaar. Ik zal het zeker niet vieren. Dat hij zich helemaal niets gelegen laat aan “political correctness” dat vind ik nog “cool” (om in zijn taalgebruik te blijven), maar ik vind zijn films eigenlijk racistisch. Hieronder probeer ik uit te leggen waarom ik dit vind.

Voor Lee is het zwarte ras superieur. Zwarten zijn mooier, aantrekkelijker, boeiender, meer opwindend en vooral hebben ze veel meer sex-appeal dan de blanken. Waarmee Lee overigens een boel vooroordelen van blanken over zwarten bevestigt, maar het zal zeker niet zijn bedoeling zijn in de kaart van de blanken te spelen, want die worden in zijn films toch extreem verwerpelijk voorgesteld. In “Mo’ better blues” is het (Franse) liefje van de drummer hiervan een goed voorbeeld. Racisme leeft nochtans juist bij de gratie van clichés.
Daarom is wat Lee hier doet niet helemaal ongevaarlijk. De film wordt gelanceerd door “rapper” Flavor Flav van Public Enemy, een groep waarvan de videoclips telkens door Spike Lee worden geregisseerd. Er is reeds herhaaldelijk op gewezen dat de hele “hiphop” rage doorspekt is met racistische elementen en dat bleek ook nog eens toen deze groep te gast was in de Brusselse Ancienne Belgique.
Met “Do the right thing” (1989) bracht Spike Lee de rage van de rap-films op gang, o.m. door het aanwenden van “Fight the power”, eveneens van Public Enemy. Bij cinefielen staat hij hoog aangeschreven door films als “School daze” en “She’s gotta have it”, maar met “Mo’ better blues” mikte Lee voor het eerst op het “grote” publiek. De film vertelt het verhaal van een (fictieve) jazztrompettist en is tegelijk meer en minder dan een muzikale biografie. Resultaat: een mooi in beeld gebracht, maar toch niet helemaal geslaagd product.
De voornaamste reden waarom “Mo’ better blues” niet het grote publiek heeft bereikt, ligt dan ook in het feit dat er hier enerzijds weinig of geen zwarte bioscoopbezoekers zijn en anderzijds niet alle blanken zo masochistisch zijn van zich steeds als uitschot geportretteerd te willen zien. Voor de zwarten in Amerika ligt dat natuurlijk anders. Daarom is het ook niet te verwonderen dat toen Lee’s film over Malcolm X op een bepaald moment in geldnood raakte, de productie werd gered nadat Lee een beroep had kunnen doen op zwarte mega-sterren als Prince, Magic Johnson, Janet Jackson en Bill Cosby.
Lee’s volgende project was “Clockers”, naar het boek van Richard Price, dat oorspronkelijk door Martin Scorsese zou worden verfilmd. Een clocker is een drughandelaar die 24 uur op 24 ter beschikking staat van zijn klanten. Het zijn John Turturro en Harvey Keitel die als blanke politie-inspecteurs in dit voornamelijk zwarte milieu een aantal moorden moeten oplossen (als Lee niet zelf zwart was, zou men hem “politically not correct” noemen). De film is minder racistisch dan het vroegere werk van Lee, maar wel nog steeds even moraliserend, zij het dat zijn oproep om deze gemakkelijke weg naar het geld te verlaten en het onderling uitmoorden te stoppen natuurlijk wel op mijn sympathie kan rekenen.
Spike Lee zou daarna “Negropolis” producen, een film van Wendell Harris: de reden is gemakkelijk te vinden, het betreft zowaar de eerste zwarte peplumfilm! Daarna volgde van Lee zelf “Crooklyn”, een komedie met Alfre Woodard (“Grand Canyon” en “Passion Fish”). Ondertussen regisseerde hij in februari 1996 in Rio de Janeiro ook de omstreden videoclip van Michael Jackson, die in “They don’t care about us” de verwaarlozing van de armen in de grootsteden aankloeg.
Daarna heeft Spike Lee een fictiefilm gedraaid rond de omstreden Million Men March in Washington in oktober ’95. Omstreden omdat de zwarte leiders, met name Louis Farrakhan van The Nation of Islam, racistische taal uitkraamden, maar dat past natuurlijk volledig in het kader van Lee, die de film uitsluitend met geld van zwarten heeft gefinancierd. Met zwart geld dus.
In de film “25th Hour” drijft Spike Lee het zelfs zo ver dat Edward Norton in de 24 uren die voorafgaan aan zijn gevangenschap zich vrijwillig laat aftuigen opdat hij er minder aantrekkelijk zou uitzien als hij in de gevangenis terechtkomt. Dat gevangenen onder de douche seksueel benaderd worden is een thema dat steeds terugkeert in (meestal Amerikaanse) films, terwijl dit in werkelijkheid helemaal niet zo blijkt te zijn (*). Men kan dus eigenlijk stellen dat dit een steeds weerkerende homo-erotische (of homofobische) fantasie is van de regisseur of scenarist in kwestie. Maar Lee legt het er dus nog wat dikker op door aan te geven dat seksueel contact hebben met een man eigenlijk veel erger is dan afgeranseld worden.
Daarvóór had Spike Lee “Girl 6” gedraaid, over telefoonseks. In tegenstelling tot de Nederlandse film die hierover werd gedraaid (“06”), is dit helemaal niet realistisch, want schoonheden als Naomi Campbell, Halle Berry of Madonna zitten nu eenmaal niet aan de telefoon. Uiteraard zijn ook John Turturro en Quentin Tarantino erbij als abonnees (van Spike Lee of van telefoonseks?). De muziek is van Prince.
Naomi Campbell was een fractie beter dan collega Cindy Crawford, die te zien was in “Fair game”, een koude-oorlogsprent waarin William Baldwin bij zijn vlucht voor KGB-doders wordt bijgestaan door advocate Cindy Crawford. Misschien werd het geen succes omdat een stand-in werd gebruikt voor de naaktscènes. Of zou het dan toch wegens het acteertalent van mevrouw Crawford zijn dat zo groot is dat ze zelfs nog geen kat wilde oppakken voor een bepaalde scène, zodat die dan maar diende te worden geschrapt.
Het dient gezegd dat Spike Lee op latere leeftijd een beetje tot inkeer kwam. Zo lastte hij in het (overigens uitstekende) “Inside man” in 2006 een scène in in which a boy shows a horrible video game he is playing on his PSP. This was not in the original script. Director Spike Lee added it to “make a comment on gangster rap’s infatuation with violence.” The game is not real but was created by an animation house. Lee asked them to come up with animation for “the most violent game ever”.

Referentie
Ronny De Schepper, Black is beautiful (but not perfect), Steps magazine november 1990

(*) Alhoewel, Patricia Highsmith beweert zelfs dat het aan de oorsprong ligt van het feit dat een gevangenisstraf nooit “heropvoedend” kan zijn.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s