Het is vandaag al tachtig jaar geleden dat Lou Andreas Salomé is overleden.

Op een bepaald ogenblik was dit met veel voorsprong het populairste artikel op mijn blog. Dat had alles te maken met een foto, waarover ik het verder nog heb, maar de foto zelf heb ik ondertussen verwijderd. Waarom heb ik dat gedaan? Waarom heb ik mijn eigen “kijkcijfers” gekelderd?
De betreffende foto heb ik enkele jaren geleden gevonden op een website die ondertussen zelf ook de foto heeft verwijderd. Vandaar dat mijn artikel plotseling zo populair werd natuurlijk. Mensen die de foto wilden zien, konden nu nog uitsluitend bij mij terecht. Maar dat betekende ook dat mijn artikel plotseling “wereldwijd” ging. En daarom begon ik te vrezen voor een eventuele rechtzaak over copyrights. En ik weet waarover ik spreek want een stuk verdriet heeft voor een andere foto al eens niet minder dan 25.000 euro geëist. En dan ging het slechts over een zogenaamde thumbnail, terwijl deze keer de foto toch echt wel origineel was. Vandaar dus dat ik hem uit voorzorg heb verwijderd. Sorry voor de nieuwsgierigen, misschien levert enig zoekwerk op het internet toch nog resultaat op?
Laten we dus terugkeren naar de orde van de dag en dat is de Duitse schrijfster en filosofe Lou Andreas Salomé. De naam Andreas komt van haar man prof.Friedrich Carl Andreas, een huwelijk dat overigens nooit werd “geconsumeerd”, al heeft hij wel een kind verwekt bij het dienstmeisje. Lou Andreas Salomé was een vreselijk intelligente vrouw en volgens de Italiaanse filmregisseur Liliana Cavani tevens een meesteres. Ondanks de beroemde foto van Jules Bonnet uit 1882, waarop Friedrich Nietzsche (1844-1900) en Rainer Maria Rilke (*) als haar slaven staan afgebeeld, beweert Rody Chamuleau van het Lou Andreas Salomé-Genootschap (Nassaulaan 38, N-6861 DC-Oosterbeek, Nederland) dat deze foto enkel als grap bedoeld was. Misschien ook wel om de (psychologische) aard van hun relatie weer te geven, maar dat er ook een fysieke SM-relatie tussen hen zou hebben bestaan, daarvoor bestaan er geen bewijzen, schrijft hij.
Salomé schreef ook zélf, “maar haar mooiste creatie was toch haar leven,” zoals Cavani zegt. Reeds van in haar jeugd weigerde Lou zich te onderwerpen aan conventies en ze koos haar geliefden dan ook zelf. Zo behoorden ook Hauptmann, Tansk, Wagner, Tolstoï en (natuurlijk) vrouwenhater Strindberg tot haar kennissenkring.
In “Beyond good and evil”, de film van Liliana Cavani, gaat het meer bepaald over de driehoeksverhouding tussen Lou Salomé (gespeeld door Dominique Sanda), Friedrich Nietzsche (gespeeld door Erland Josephson) en diens leerling Paul Rée (1849-1901, gespeeld door Robert Powell), die het er zelf op aangelegd had dat Lou Nietzsche zou ontmoeten. Volgens Cavani was hij een homofiel die dat niet voor zichzelf wou toegeven, cfr. het naakte worstelballet à la Ken Russell. Zijn “coming out” zal hem trouwens het leven kosten, wanneer hij enkele Duitse arbeiders oppikt in een café, die hem nadien verkrachten en doodmartelen. Nietzsche van zijn kant sterft aan syfilis opgedaan bij een Siciliaans hoertje.
Opmerkelijk is Lou’s visie dat “er geen enkele weg is die van lichamelijke liefde naar geestelijke liefde leidt, maar er integendeel heel wat wegen van het tweede naar het eerste leiden.” Toch loopt de verhouding met een sisser af. Volgens Cavani zijn het de mannen die een dergelijke relatie niet aankunnen, al hun praatjes over vrije liefde ten spijt. Ikzelf zou haar kunnen bijtreden, maar de critici “pakten” haar hierop omdat ze de historische realiteit met een feministische visie zou vervormen. Cavani heeft echter nooit gezegd dat ze een biografische film wou draaien. “Eerder is het bijna een autobiografische film geworden,” zegt ze. Daarnaast werd ze opnieuw verweten de nazistische ideeën over de Uebermensch te willen goedpraten. Dat is uiteraard niet waar (al moet Salomé voor Nietzsche wel een soort van Uebermensch geweest zijn), maar het is wél waar dat ze Nietzsche zélf wou rehabiliteren. Zijn zogezegd antisemitisme weerlegt ze door hem tegenover een échte antisemiet te plaatsen, namelijk de verloofde (rol gespeeld door Umberto Orsini) van zijn puriteinse zuster (Virna Lisi), die hem op een incestueuze manier liefheeft .
In 1994 werd dit gegeven nogmaals verfilmd als “Lou n’a pas dit non”. Marie Bunel is Lou en Anne-Marie Miéville (alweer een vrouw) heeft de touwtjes (!) in handen. Manuel Blanc is Rainer Maria Rilke, want hier gaat het meer om déze verhouding die nà die met Nietzsche (toen was Lou slechts 21) komt. Nog later (als ze 50 is) zal ze met Freud samenwerken. Op een tekening van Michel Desimon wordt ze genomen door Nietzsche, Rilke en Paul Rée (deze neemt haar in haar aars) onder het goedkeurend oog van Freud (**). Op die manier stond ze model voor “Lulu” van Wedekind, wat dan op zijn beurt aanleiding gaf tot de opera van Alban Berg.

Ronny De Schepper

(*) Volgens Wikipedia is het Paul Rée. Deze foto staat hieronder wél, omdat hij ook op Wikipedia staat en die foto’s mogen wel worden gebruikt. Soms mits vermelding van de fotograaf, maar in dit geval is diens naam niet gekend.
(**) Die tekening heb ik niet gevonden op het internet, maar wel een naaktfoto met Paul Rée (links) en Friedrich Nietzsche (rechts). Op het eerste gezicht zou je zeggen dat Nietzsche de “Uebermensch” is van de twee, maar ik heb de indruk – als je de foto goed bekijkt – dat Nietzsche vals speelt… (Maar deze foto is ondertussen dus verwijderd, daardoor kan je helaas zelf niet meer oordelen.)

nietzsche_paul-ree_lou-von-salome188

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.