Het is vandaag 145 jaar geleden dat de Oostenrijkse schrijver Franz Grillparzer is gestorven. Eigenlijk ken ik hem niet zo goed, ik heb enkel destijds in het NTG een stuk van hem gezien, « De golven van de liefde en de zee ». Hieronder mijn recensie.

« Ze konden bij malkander niet komen, het water was veel te diep ». Twee verzen uit de Middel-Nederlandse ballade van « Twee koningskinderen » die iedereen wel kent. Tevens ook één van de literaire raadsels waarover filologen zich plegen te buigen : is deze ballade gebaseerd op het Griekse verhaal van « Hero en Leander » of is het eerder een bewijs voor de theorieën van Carl Gustav Jung ? Deze laatste beweert namelijk dat er zoiets als een « collectief geheugen » bestaat, m.a.w. dat er in alle culturen wel in een of andere vorm een tragische liefdeshistorie is te vinden, waarbij het water (vruchtwater ? vandaar moederschoot, afkomst ?) een obstakel vormt en uiteindelijk ook het leven neemt van één of van beide geliefden. Persoonlijk zijn wij geneigd deze laatste interpretatie bij te treden, vooral als men vaststelt dat een dergelijke legende ook de ronde doet bij de Noord-Amerikaanse indianen, zoals die o.m. in gepopulariseerde vorm in de ouwe hit van Johnny Preston, « Running bear », te horen is.
Hoe dan ook, de 19de eeuwse Oostenrijkse toneelauteur Franz Grillparzer heeft zich wel degelijk op de Griekse legende gebaseerd toen hij zijn « Golven van de liefde en de zee » schreef. Buiten een portie verhulde maatschappijkritiek (vooral op de positie van de vrouw) heeft hij trouwens weinig aan het origineel toegevoegd. Het water was dan ook niet zo diep, de golfslag niet zo hoog. Uit briefwisseling of gewoonweg uit de totstandkoming van het stuk blijkt overigens dat Grillparzer zelf zich daarvan terdege bewust was. Waarom moest het N.T.G. dit stuk dan zo nodig op zijn repertoire nemen? Vooral met in het achterhoofd de verklaring van dramaturg Frans Redant in ons blad twee weken geleden dat « als je oude stukken programmeert, je moet weten waarom. Niet omdat het een ‘goed stuk’ is, goed geschreven, mooie taal… Nee, omdat dat stuk en geen ander zin heeft in die maatschappij van vandaag ».
Jammer dat we dit toen nog niet hadden gezien om het als voorbeeld te nemen. Immers, wat maakt « De golven » nu relevant? Dat het Oostenrijks is en dat het dus in het kader van Europalia past? Dan zijn er toch andere, bétere Oostenrijkse stukken. Wegens die vroeg-feministische inslag ? Ook daarvoor zijn vast en zeker betere werken aan te halen. Nee, zelfs het lovenswaardige initiatief van de jubilerende Theaterclub om de kosten van een aangepaste vertaling door Hugo Claus voor zich te nemen, maakt deze voorstelling niet tot een « must » (tussen haakjes: Grillparzer heeft tekstueel gul gegrasduind in de Shakespeare-klassieker « Romeo en Julia » vooral dan de bal- en balkonscène; het was dan ook erg leuk om een vergelijking te maken tussen Claus’ vertaling van beide stukken, want zoals vorige week reeds gezegd loopt in de Antwerpse K.N.S. op dit moment een Claus-versie van het Veronese drama).
10 ulrich greifGoed, al dat voorbehoud in acht genomen, kan de regie er natuurlijk nog een bezienswaardig spektakel van maken. En als het doek opgaat (figuurlijk dan, want de scènes worden door licht en donker van elkaar gescheiden, niet door een doek) denk je ook dat dit zal lukken. Op de tonen van die toch wel erg mooie blauwe Donau walst een dansschool in een prachtig zwart-wit decor van Wolf Münzner onder een stijlvolle belichting van Jan Gheysens. Helaas blijkt alras dat de idee van regisseur Ulrich Greiff (foto), dus de inkleding in de Biedermeier-tijd van Grillparzer zelf, niet vol te houden is. Wieners over een « godin » of over « goden » horen praten, is op zich al belachelijk, maar als de « priester » dan ook nog in een soutane wordt gestopt, is het hek natuurlijk van de dam. Bovendien, ook de kern van het verhaal wordt erdoor aangetast: aan wie is Hero eigenlijk toegewijd ? Zou de klerikale kritiek die Greiff erin stopt (al zal de priester als hypocriete verleider vertaler Claus natuurlijk veel plezier doen) overigens niet meer effect hebben gehad indien men Hero carrément in een klooster had gestopt?
Blijven dan nog de acteerprestaties, waarover we dit seizoen tot nu toe zo tevreden waren… behalve dan juist ook in N.T.G. met « Menuet ». Wel, ook deze keer bleven we weer op onze honger. Greiff laat hen zo gestileerd, zo gekunsteld spelen, dat zij hun rollen echt geen leven kunnen inblazen. Vooral voor de « gepassioneerde verliefden » (Els Dottermans en Peter Marichael) is dat een ramp natuurlijk, maar ook Chris Thys en Marc Willems, in de nochtans aantrekkelijke rollen van de wederzijdse vrienden, krijgen hiertoe geen kans, om nog te zwijgen van de puur belerende verschijning van Hero’s ouders (Blanka Heirman en Roger Bolders). Herman Coessens dikte de onmogelijke priesterrol nog wat aan en Cyriel van Gent was als zijn handlanger een karikatuur van zichzelf.
Geen succes dus, deze voorstelling, en dat bleek ook uit de publieke belangstelling. Buiten succesproducties zoals « Peter Pan », « Adriaan Mole » of nu « Het gebroed onder de maan », die dan ook bijna meteen uitverkocht zijn, biedt het Vlaamse theaterlandschap als het geen première is nog steeds een desolate aanblik. Wat valse profeten ook mogen beweren en hoe graag we deze roependen in de woestijn ook zouden geloven…

Referentie
Ronny De Schepper, Het water was nochtans niet zo diep, De Rode Vaan nr.43 van 1987

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s