Het is vandaag dertig jaar geleden dat in het NTG het theaterseizoen 1986-87 werd geopend met “Lijmen en Het Been” van Willem Elsschot.

00Meer dan vijftig jaar na het overlijden van Willem Elsschot blijkt het werk van onze grootste en geestigste prozaïst nog even actueel en geliefd. Boekenliefhebbers zullen misschien met blijde verbazing vastgesteld hebben dat de recentste uitgaven van zijn verzameld werk – zonder dat er grote ruchtbaarheid was aan gegeven – zomaar de Nederlandse boekentopdrie bestormde. Verwonderlijk is zulks in geen geval. Elsschots stijl, een vermenging van menselijke bewogenheid, zakelijk realisme en scherpe ironie, geldt immers nog steeds als een unicum binnen de Nederlandse letteren. En de personages die hij creëerde zijn sinds lang doorgedrongen tot ver buiten de literatuur, tot in de gebieden van de journalistiek en ja, zelfs de dagelijkse omgangstaal. U kent ze ongetwijfeld: Boorman, de gewetenloze aftroggelaar, en Laarmans, de kantoorklerk die carrière maakt, maar wiens goede inborst uiteindelijk triomfeert.
In de NTG-openingsproductie van het theaterseizoen 1986-1987 verschijnen zij nu ook op het toneel. In samenwerking met Elsschot zelf bewerkte de Nederlander Manuel van Loggem de twee bekende romans Lijmen en Het Been tot een helder en ironisch-grotesk stuk waarin de karaktertrekken van de auteur werden bewaard. In eerste instantie is het een ontluistering van de gewetenloze praktijken van de publiciteitssector, praktijken die blijkens recente artikelen in de pers nog even welig tieren als een eeuw geleden. Bij nader inzicht is het ook een stuk over de kwetsbare mens die zich moet trachten overeind te houden in de jungle van de moderne maatschappij. Belaagd door oplichters moet hij voortdurend op zijn tellen passen. Elke beslissing kan hem fataal worden. Het leven als struggle for life voor de gewone man.
Zo iemand is de weduwe Lauwereyssen. In een ultieme poging haar zieltogende bedrijf te redden, laat zij zich door Boorman inpalmen en laat zich « lijmen » tot het plaatsen van een artikel in het « Algemeen Wereldtijdschrift ». Te laat blijkt dat het tijdschrift geen abonnees heeft, zij zal alles zelf aan de man moeten brengen. Maar hoe begin je daaraan, als je plotseling geconfronteerd wordt met een stapel van maar liefst honderdduizend exemplaren ?
Een interessante vraagstelling maar of deze openingsproductie van het N.T.G. daarop een antwoord geeft, ligt dan net weer wat moeilijker. We kunnen b.v. geen reden bedenken waarom je zou moeten gaan kijken. Tenslotte gaat er immers niets boven het lezen van het werk van Willem Elsschot zelf. En dat ondanks het feit dat wij — in tegenstelling tot de gangbare opinie — wél tevreden zijn over de theaterversie die Manuel Van Loggem ervan heeft gemaakt en zelfs nog meer over de « Vlaamse wending » die het N.T.G. zelf daaraan heeft gegeven.
Neen, de berusting waarmee we deze voorstelling hebben ondergaan is eerder vergelijkbaar met het korte « ja » waarmee regisseur Walter Moeremans bij de voorstelling van dit seizoen antwoordde op de vraag of deze programmatie moest worden gezien in het kader van de verplichting om eigen werk te brengen. Ondanks de pedagogisch geslaagde poging van het begeleidende team van het N.T.G. om deze voorstelling up to date te maken (de publiciteitswereld is natuurlijk een onuitputtelijke bron tot satire), is de enscenering zelf daar immers niet in geslaagd. Door charge en karikaturisering belandt men precies in de anekdotiek die Elsschot nu juist zo vreemd was. Typische voorbeelden daarvan zijn agenten Peter Marichael en Jan Steen en smid Roger Bolders. Daar staat dan weer tegenover dat door een volgehouden overdreven karikatuur wél een effect kon worden bereikt, zoals Bert Van Tichelen bewijst in zijn pastoorsrol.
Hoofdvertolker Nolle Versyp als Karel Boorman kan ons natuurlijk nooit echt ontgoochelen, zoals dat ook maar zelden het geval is met Eddy Vereycken die de rol van Frans Laarmans voor zijn rekening neemt. Al lijkt die ons nu net iets te veel een 68’er die tot yuppie is omgeturnd…

Referenties
Ronny De Schepper in De Rode Vaan nr.41 van 1986 (voorafgegaan door de perstekst)
Lijmen en het Been van Willem Elsschot / Bewerking Manuel van Loggem / Regie: Walter Moeremans / Dramaturgie: Frans Redant / Decor: Andreas Szalla (a.g.) / Kostuums : Frieda Dauphin (a.g.) / Licht: Jan Gheysens / Assistent van de regisseur: Jos Verlinden / Met: Chris Boni, Blanke Heirman, Lieve Moorthamer, Annie Moortgat (a.g.), Eddy Vereycken, Nolle Versyp, Roger Bolders, Herman Coessens, Peter Marichael, Raf Reymen, Eddy Spruyt, Bob van der Veken, Cyriel van Gent, Eric van Herreweghe, Mark Willems en Bert van Tichelen (a.g.)

Een gedachte over “Dertig jaar geleden: “Lijmen en het been” in het NTG

  1. Zag de bijzonderste bewerkingen op de Nederlandse TV (zwart-wit)
    Willem Elsschot leefde toen nog. Die zag ik soms op de Groenplaats en in ’t Rubenshof. Daar stapte ik eens binnen om zijn “Verzameld Werk” te laten signeren. Op mijn vraag of hij zijn werk eens wilde signeren, zei hij onvriendelijk: “Elsschot? die ken ik niet.” Blijkbaar had ik hem in zijn kaartspel gestoord.

    Like

Laat een reactie achter op Werner Lyssens Reactie annuleren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.