Elke dag valt er blijkbaar wel een klassieke componist te gedenken. Vandaag is het de beurt aan de Hongaar Ferenc Liszt, die beter bekend is onder zijn Duitse naam Franz Liszt, die 130 jaar geleden is overleden.

Franz Liszt werd op 22 oktober 1811 geboren in een van de dienstwoningen bij het hof van prins Nicolaas II Esterházy in Raiding (Hongaars: Doborján), in het toenmalige Koninkrijk Hongarije (thans deelstaat Burgenland in Oostenrijk). Hij was de enige zoon van Adam Liszt (1776–1827), wiens naam ook als List geschreven werd, en diens tweede vrouw Maria Anna Lager (1788–1866), een bakkersdochter uit Krems an der Donau. Vader Adam had musikaal talent, hij speelde op jonge leeftijd als cellist in het hoforkest onder leiding van Joseph Haydn en Johann Nepomuk Hummel. Na studies te hebben gedaan in de theologie en filosofie werd hij competent geacht om bestuursambtenaar aan het hof te worden.
Reeds op zesjarige leeftijd zou de grote muzikale begaafdheid van Franz aan de oppervlakte komen en reeds op negenjarige leeftijd gaf hij zijn eerste concert, dat een groot succes werd. Hier vlak op volgend nam Adam, die zijn zoon het pianospelen bijbracht, hem mee naar het Esterházy-paleis in Eisenstadt (Hongaars: Kismárton), om een tweede concert te organiseren voor prins Nicolaas II Esterházy. Nog aan het einde van het jaar werd in het eveneens nabijgelegen Pressburg (Hongaars: Poszony, nu Bratislava, de hoofdstad van Slovakije) een concert voor Hongaarse edelen georganiseerd. Ook dit concert was een enorm succes. Adam bereikte er precies mee wat hij ermee bereiken wilde: de aanwezige, edelen, onder de indruk van het pianospel, besloten de jonge Franz een studiebeurs toe te kennen die hem in staat stelde bij een vooraanstaand musicus te studeren.
Carl Czerny, een vooraanstaand componist en leerling van Beethoven, wilde graag aan het verzoek om onderricht gehoor geven – de jonge Franz zou er zelfs niets voor hoeven te betalen. Daarnaast heeft Liszt nog een korte tijd onderricht in compositie gehad van Antonio Salieri.
In september 1823 verhuisde de familie naar Parijs opdat Liszt aldaar verder studeren kon. Hij werd echter niet tot het conservatorium in Parijs toegelaten op grond van het feit dat hij buitenlander was. Het vermoeden bestaat dat de oprichter en directeur van het Parijse conservatorium, Luigi Cherubini – nota bene een Italiaan – een hekel had aan wonderkinderen. Wel heeft hij – buiten het conservatorium om – nog theorieles van Anton Reicha en Ferdinando Paër gekregen. Verder muzikaal onderricht heeft Liszt niet gehad. Als pianist is Liszt daarom ook voor een groot deel aan te merken als autodidact; Czerny is zijn enige (professionele) pianoleraar gebleven.
Parijs bleef echter, ondanks deze grote tegenvaller, wel voor hem als pianovirtuoos het centrum waar hij speelde en componeerde. Al aanstonds was Liszt populair en verkeerde hij in hogere kringen.
Op 28 augustus 1827 kwam zijn vader, aan wie hij zo veel te danken had, ten gevolge van buiktyfus te overlijden. Voor de jonge Liszt was dit een enorme klap. Ook zijn mislukte relatie met een van zijn pupillen, Caroline de Saint-Cricq, maakte het er allemaal niet beter op. Al spoedig maakten depressies zich meester van hem. Hij begon de interesse in de muziek te verliezen. In deze tijd begon hij zich te verdiepen in literatuur en religie, hetgeen zijn composities in latere tijd diepgaand beïnvloed heeft.
Bij de revolutiegolf van 1830 ontstond een kentering en vol overgave stortte Liszt zich weer op de muziek. Tussen 1830 en 1832 ontmoette hij onder anderen Hector Berlioz, Frédéric Chopin en Niccolò Paganini die grote invloed hadden op Liszts leven als musicus (zowel op poëtisch, lyrisch als virtuoos vlak). Daarnaast ontmoette hij schrijvers, filosofen en andere intellectuelen, onder wie Victor Hugo en George Sand.
Van 1833 tot 1844 had Liszt een liaison met schrijfster Marie Catherine Sophie de Flavigny, gravin d’Agoult – meer bekend onder haar pseudoniem “Daniel Stern”. Zij schonk hem twee dochters, Blandine en Cosima, en een zoon, Daniël die reeds op zeer jonge leeftijd overleed. Dochter Blandine, Liszts eerste kind, trouwde later in een vooraanstaand Frans geslacht; dochter Cosima (1837-1930) trouwde met Richard Wagner (*). Naast liefde bood deze relatie Liszt ook financiële zekerheid en een vaste verblijfplaats. Ook haar vele connecties zullen Liszt bijzonder van pas zijn gekomen. Aan de relatie kwam echter in 1844 een einde, onder andere vanwege zijn vaak langdurige afwezigheid en het openlijk flirten met andere vrouwen, o.a. Alphonsine Plessis, die we via haar minnaar Alexandre Dumas fils, nu allemaal kennen als “La dame aux camélias” of ook nog als “La Traviata”.
In 1847 leerde hij tijdens een concertreis in Rusland prinses Carolyne zu Sayn-Wittgenstein kennen. Van een huwelijk is het echter niet gekomen, daar de katholieke kerk de ontbinding van het huwelijk tussen prinses Carolyne en haar echtgenoot, prins Nicholas zu Sayn-Wittgenstein verbood. Na moeizame pogingen om toch tot een huwelijk te komen (die in 1860 definitief strandden), bleven ze slechts vrienden. In 1848 vestigde hij zich in Weimar, waar hij als dirigent actief was en componeerde.
Een voorbeeld daarvan was “Les préludes”, een “symfonisch gedicht”. Beschrijvende muziek dus, ook wel “programmamuziek” genaamd, een typisch romantisch genre. Het is een soort van illustratie bij een gedicht van de Fransman de Lamartine, die in de natuur troost zoekt voor een onmogelijke liefde. Ook al een typisch romantisch thema overigens.
In vorige eeuw stond de muziek, zoals men vaak zegt, “in de ban van de letteren”. Zelfs de instrumentale muziek ontwikkelde zich immers ‘literair’ met het symfonisch gedicht als ultieme uiting daarvan. Dat mondde uit in een beschrijvend impressionisme dat ook nu nog bij de oppervlakkige liefhebber van klassieke muziek in de bovenste la ligt. Het verwijt van d’Alembert dat ‘muziek die niets uitbeeldt, slechts lawaai is’ vindt nog altijd gretig ingang bij een aantal mensen.
Liszt werd op 30 oktober 1859 door keizer Frans Jozef I van Oostenrijk in de adelstand verheven, als Franz Ritter von Liszt. Deze adellijke titel heeft hij echter in latere jaren nooit gebruikt.
Liszt ontving in Rome op één dag (30 juli 1865) alle vier de lagere wijdingen. Het is mogelijk dat Pius IX zelf een hand had in een dispensatie. Nadat hij de tonsuur ontvangen had schreef hij zijn moeder dat hij subdiaken wou blijven of misschien diaken wou worden, maar dat hij niet van plan was priester te worden. Het bleef echter bij subdiaken. Hij was daarmee wel clericus geworden en daarom wordt hij vaak geportretteerd in kleren die clerici droegen. Daarom leek hij een priester, hetgeen hij echter niet was. In 1875 werd hij voorzitter van de landelijke muziekacademie te Boedapest, thans de vermaarde Ferenc Liszt Academie.
Tot in de laatste dagen van zijn leven reisde Liszt door Europa. Vlak voor zijn overlijden werd hij, na een zeer succesvolle concerttournee door Engeland en Frankrijk, verkouden, hetgeen spoedig overging in een longontsteking. Hiervan zou hij niet meer herstellen. Na dagen aan bed te zijn gebonden, overleed hij op 31 juli 1886, in het bijzijn van enkele van zijn pupillen, op 74-jarige leeftijd te Bayreuth en werd aldaar op 3 augustus begraven. (Wikipedia)

Referentie
J.d.R. & R.D.S., Een libertijn met bigotte trekjes, De Rode Vaan nr.2 van 1988

(*) Over Liszt vertelt Jos Van Immerseel dat toen hij de handschriften bestudeerde, hij boven zijn variaties op een thema uit “Parsifal” zag staan: “Gebaseerd op een van mijn jeugdthema’s”. En wanneer hij dat dan naging, bleek dat inderdaad te kloppen. Heel subtiel gaf Liszt hier dus te kennen dat de heer Richard Wagner “af en toe” wel eens iets durfde stelen van schoonpapa…

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.