Zeventig jaar geleden liet de Franse auto-ingenieur Louis Réard (1897-1984) de wereld kennis maken met de bikini. Geen van de modellen van die tijd wilde echter een dergelijk “onzedig” kledingstuk showen. Daarom moest hij een beroep doen op Micheline Bernardini, een naaktdanseres (zie bovenstaande foto). Aanvankelijk had de bikini weinig succes. In sommige landen werd hij verboden en het Vaticaan noemde hem immoreel. Onder invloed van Hollywoodsterren en feministen won de bikini in de jaren zeventig aan succes. Een bikini bestaat in veel variaties, met veel of weinig stof. Sommige variaties hebben een eigen naam, zoals burqini, microkini, monokini of tankini…

PompeiIn Pompei leren we dat Romeinse vrouwen sport beoefenden in een soort van bikini’s, maar het is pas vanaf 30 juni 1946, toen de eerste naoorlogse atoomproef werd gehouden, dat het allemaal zeer vlug begon te gaan. Neen, we hebben het niet over de bewapeningswedloop, maar wel over de verspreiding van de bikini. Deze proef had immers plaats op het atol Bikini in de Stille Zuidzee en achttien dagen later liet de Franse ingenieur Louis Réard zijn jongste uitvinding onder die naam registreren. Waarom hij ertoe kwam zijn ontwerp voor een tweedelig badpak met een naam te bedenken die duide­lijk naar die atoomproef verwees, heeft de handige zakenjongen die in 1984 op 88-jarige leeftijd overleed zelf nooit verklapt. Suggesties zijn er anders wel genoeg geweest: omdat het insloeg als een bom; omdat het leek alsof de draagster ternauwernood ontsnapt was een bomexplosie; volgens Boudewijn Büch zelfs “omdat de inboorlingen als eersten een tweedelig zwempakje zouden hebben gedragen.” (*) Natuurlijk zal het ook meegewerkt hebben dat de naam met bi (= twee) begint.
Réard zijn slogan was dat dit een badpak was dat in een luci­ferdoosje kon worden opgeborgen en dàt was precies het “nieu­we” eraan. Tweedelige badpakken bestonden immers reeds. Die zagen er dan wel al even stijf en deftig uit als de “harnas­sen” waarin de dames zich voor de oorlog hulden. Eigenlijk werd er gewoon wat meer bloot vlees getoond van boven de navel (denk aan de Hays Code die een blote navel in Hollywood­films verbood) tot onder de borsten. Gedurende lange tijd zal het trouwens deze combinatie zijn die dan onder de benaming bikini vooral door de Amerikaanse pin-ups (Jane Mansfield, Rita Hayworth…) zal worden gepromoot. Die wordt dan elk jaar wel wat kleiner, maar de gewaagde uitsnijding zoals Réard die zag, is zelfs nu nog taboe in het grootste gedeelte van de Verenigde Staten (net als monokini, laat staan nudisme).
ZONNEN
Hoe schoorvoetend ook ingevoerd, toch was die blote buik inderdaad een revolutie. Hij luidde namelijk een ommekeer van het schoonheidsideaal in. Tot dan toe moest een vrouwenhuid melkwit zijn, maar met de bikini dient het badpak niet langer meer op de eerste plaats om mee te zwemmen, maar wel om te zonnen, om bruin te worden. Vandaar allicht dat de Middelland­se Zee een gemakkelijker trendsetter was dan b.v. onze grauwe Noordzee. Al zullen natuurlijk ook Brigitte Bardot en consoor­ten daar wel toe bijgedragen hebben…
Maar die verandering van dat schoonheidsideaal, was dat nu een vorm van emancipatie? Tenslotte was een donkerder huidskleur steeds als “mannelijk” beschouwd en met misschien een lichte overdrijving zou men kunnen stellen dat de blanke vrouwenhuid verwees naar het “opgesloten” zitten in huis, zelfs in de keuken?
Toch was het eerder een vorm van het etaleren van luxe (tenslotte zijn we dan al stilaan in de “golden sixties” beland), zoiets van: kijk es waar ik op vakantie geweest ben! Stilaan wordt de prijs van de bikini immers omgekeerd evenredig aan de hoeveelheid stof die ervoor werd gebruikt. Kassa dus, maar toch zat er voor de industrie niets anders op dan opnieuw de andere, meer aangeklede richting uit te gaan, aangezien helemaal niets verkopen zelfs in onze kapitalistische maat­schappij met zijn agressieve reclame toch wel vrij moeilijk is.
Wat er dan in de plaats komt, zijn zeer frivole dingetjes, totaal onpraktisch om mee te zwemmen, maar ook om mee te zonne­baden (door de vreemde designs zou men rare patronen op de huid krijgen). Wie draagt dan zoiets en vooral: wanneer? Wie wil bruinen doet dat hier in België in monokini en in Bredene nu eindelijk zelfs helemaal bloot en wie wil zwemmen die draagt een gewoon, sportief badpak, dat een vrij simpele, constante vorm heeft. Dus zijn dit eigenlijk para­depakjes die elk jaar wijzigen met de mode.
Eén ding staat vast: het is géén teken van een “ethisch réve­il”, van een nieuwe zedelijkheid. Die parade­pakjes mogen dan misschien wel meer verhullen, maar dan juist wel met de bedoeling van er de aandacht op te vestigen… Ook de idee dat te veel zonnebaden eigenlijk slecht is voor de huid heeft er nog niet veel mee te maken, want dit dringt slechts heel langzaam tot de goegemeente door.
Neen, als er dan al een terugloop van monokini zou zijn, dan heeft dat veel meer te maken met het feit dat het nu niet meer moet. De monokini was een soort van feministische bevrijding, zoiets in de zin van: de mannen mogen wel zo lopen, dus waarom wij niet? Maar eens dat het màg, moet het niet meer natuurlijk. Trouwens, als je op een strand loopt, kan je vaststellen dat er eigen­lijk heel weinig mannen en vrouwen fysiek heel mooi zijn. En dàt kan een badpak toch nog altijd helpen camoufleren…
Eerste monokiniTussen haakjes, hoe bizar het ook lijkt: de monokini is wel degelijk “uitgevonden”. Alhoewel eender wie op het gedacht zou kunnen komen van het bovenstuk van een bikini uit te laten, wordt de “uitvinding” toegeschreven aan ene Rudi Gernreich in 1964. Het verschil met een “gewone” monokini is wel dat het broekje werd opgehouden met – tussen de borsten gekruiste – bretellen.
EN DE MANNEN?
Het is vrij logisch dat we het in een stuk over strandmode vooral over vrouwen hebben, maar we gaan die arme mannen toch niet achterlaten met die streepjespakken aan, zeker?
Nadien kwamen grote broeken van synthetische jersey, acrylic. Dat waren bijna de turnbroeken van vroeger, totaal vormeloos. Slechts heel langzaam werden ook de mannelijke zwem­broekjes bestudeerd van snit. Het leek er wel op alsof mannen het veel moeilijker hadden om hun lichaam te tonen dan vrouwen. Denken we maar aan de bok­sers­hortjes of die belachelijke bermuda’s.
Maar wat blijkt? Op eender welke onderdeel van de mode evolueren de mannen altijd trager, ze zijn steeds behoudsgezinder. En mannen zijn preutser dan vrouwen, jaja. Daarin is pas heel recent een verandering gekomen en dat geldt dan ook weer niet uitsluitend voor de badmode. Na lang in een heel klassieke hoek te zijn geduwd, zijn mannen nu eindelijk mode­bewust geworden.
GEWICHT
Maar wat met het gewicht? De Newyorkse onderzoeker Silverstein vergeleek de modellen van “Vogue” uit 1986 met die uit “Lady’s Home Journal” van 1900 en wat bleek? Het ideale gewicht van een vrouw is in die periode met zo maar eventjes 15 kilo afgenomen, terwijl het gemiddelde reële gewicht juist is toegenomen. Een 21-jarige woog in 1950 b.v. nog 50 kg, maar in 1970 was dat al 60 kg. Dat is vooral te wijten aan de gevarieerde voeding. Vroeger was dat veel eentoniger en had men dus niet de neiging te veel te eten. Nu eet men echt voor het plezier.
Akkoord, ook in 1930 was er een voorkeur voor slanke lijfjes, maar na de Tweede Wereldoorlog dreven weelderige boezems als die van Marilyn Monroe of Brigitte Bardot dat weer de hoogte in, want kunstmatige ingrepen niet meegeteld is het nu eenmaal quasi onmogelijk om een grote boezem te hebben als men voor de rest graatmager is. Vraag het maar aan Twiggy die in de jaren zestig opnieuw het magere ideaal invoerde. Dat had toen merkwaardig genoeg te maken met een doorbreken van het rollenpatroon: de jongens werden vrouwelijker (lang haar, kleurrijke gewaden), de meisjes mannelijker (jeansbroeken, geen borsten). Daarnaast staat een ideaalbeeld altijd haaks op het normale beeld van een maatschappij: in Afrika waar men doorgaans uiteraard graatmager is, staat het chique om dik te zijn, terwijl het hier juist een teken is dat men zichzelf onder controle heeft.”
Op het einde van het millenium was sexy lingerie zo “gewoon” geworden dat in Engeland (akkoord, Engeland hinkt natuurlijk hopeloos achterop wat seks betreft) de meest sexy lingerie verspreid wordt door grootwarenhuis Marks & Spencer, afgekort tot M&S (wat dan vaak tot de woordspeling “M&S goes S&M” leidde). Een en ander wordt natuurlijk al duidelijker als men weet dat deze afdeling wordt geleid door Joe Corré, de zoon van punk-platenproducer Malcolm McLaren en punk-ontwerpster Vivienne Westwood.
We zijn erin geslaagd met geen enkel woord over de Belgen te reppen en nochtans behoren wij op dit moment met mensen als Walter Van Beirendonck of Wathelet (om maar meteen de twee uitersten te noemen) tot de wereldtop. Vroeger was er al Ann Salens, die er niet alleen letterlijk maar ook figuurlijk weinig doekjes om wond: “Laten we elkaar geen mietje noemen: de huidige couturiers zijn allemaal jeanetten. En het liefste wat ze doen is: de vrouwen ridiculiseren. Ze maken de vrouwen belachelijk met die enorme schouders. Ze lopen daar als officieren. Ze moeten star kijken. ’t Zijn manwijven geworden. Daarom zijn er vandaag zoveel homoseksuelen: de jongens worden bang van die vrouwen.”

Ronny De Schepper

(*) “Toen de Bikiniërs in 1529 in hun opwindende badpakjes over het strand liepen werden zij waarschijnlijk voor het eerst met westerse ogen waargenomen door Spaanse zeelieden.” (Boudewijn Büch, Eilanden, tweede uitgebreide en geactualiseerde editie 1991, p.172 en 173.

(Zeer) selectieve bibliografie
Walter Baes, Het badpak als verdwijntruc, Snoecks 81
Ronny De Schepper, Van badpak tot paradepak, De Rode Vaan nr.12 van 1987
Gerdi Esch, Lingerie is weer poëzie, Snoecks 87

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.