Het is vandaag 160 jaar geleden dat de Duitse filosoof Max Stirner is overleden.
Max Stirner (eigenlijke naam Johann Caspar Schmidt) kan als grondlegger worden beschouwd van het nihilisme, ook al gebruikt hij de term zelf niet. Wel zet hij alle traditionele waarden op de helling en poneert alleen het eigen ik als laatste waarde (“Si je ne suis pas mieux, je suis quandmême autre”, Jean-Jacques Rousseau). “Tot nu toe,” zegt Stirner, “heeft men altijd gezegd dat men zich moet beijveren voor de goede zaak: b.v. God, de Geest, mijn Vorst, mijn Vaderland, mijn Volk, enz. Die God wordt niet verondersteld een hogere zaak dan zichzelf te dienen, het vaderland evenmin en ook de Geest niet. Alles wat men tot nu toe de mens heeft voorgesteld als ideaal is altijd iets dat uitsluitend in dienst staat van zichzelf. Welnu, de eerste werkelijkheid waarmee ik geconfronteerd ben, dat is mijzelf en dus de eerste waarde die ik mij te poneren heb, kan iets anders zijn dan mijzelf, mijn eigen zaak.” (“Der Einzige und sein Eigentum”, 1844). Daarmee keert Stirner zich ook tegen links-Hegelianen als Feuerbach die de (mede-)mens als maatstaf i.p.v. God hadden geponeerd.
Het nihilisme als sociale beweging, waarbij het gepaard ging met een revolte tegen de bestaande autoriteit zowel van kerk als staat, vond vooral een voedingsbodem in Rusland, waar het voornamelijk werd verspreid dankzij de roman “Vaders en Zonen” van Ivan Toergenjev uit 1860. De Russische filosoof Dimitri Pisarev formuleerde het credo van de beweging als volgt: “Wat neergeslagen kan worden, moet worden neergeslagen. Wat de stoot weerstaat, is goed.” Deze combinatie van nihilisme en anarchisme vinden we ook terug in “De Demonen” van Dostojevski. Maar het is uiteraard Friedrich Nietzsche die als filosoof het concept het meest heeft uitgediept.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.