Het is vandaag 95 jaar geleden dat de vrouwen voor de eerste keer mogen stemmen in België, en dan nog enkel voor de gemeenteraad! Ik grijp deze datum echter wel aan om nog eens een interview uit de kast te halen met Joske Van Sande, toenmalig (in 1983) voorzitter van de Vrouwencommissie van de KPB (Communistische Partij van België).

« Ooit… jaren geleden beloofde ik mezelf én m’n voeten nooit of te nimmer dat hakkenspul te dragen. Eigenlijk… basketpantoffels doen het best en m’n ouwe veterlaarzen heb ik knálrood gelakt… òòk mooi ! » Zo eindigde Joske Van Sande van de KP-Vrouwencommissie een stukje over « vrouwensymbolen » in het jongste nummer van « Graffiti » en onze recensent J.M. barstte terstond in een hartverscheurende huilbui uit. We keken dan ook met meer dan gewone belangstelling uit naar de afspraak die we met Joske hadden gemaakt op de redactie. Door het voltapijt zouden we het « tikketakken » wel niet horen, maar allá. Het heeft echter niet mogen zijn. Joske verscheen in een spierwit « ensemble » in velours en eronder… jawel baskets !
Uiteraard hadden we haar echter niet uitgenodigd voor onze moderubriek, maar omdat ze de bezielster is van een vierdaagse. Niet de Vierdaagse van Duinkerken zoals een verongelijkte J.M. ons influisterde, maar een vierdaagse van de Vlaamse Vrouwencommissie van de KP, gespreid over een aantal maanden, waarin de thema’s arbeid, seksualiteit en gezin reeds aan bod zijn gekomen. Nu, op 11 juni, wordt de koninginnerit gereden met start in de partij en aankomst bij de frontvorming, m.a.w. de vrouwenwerking binnen de partij en de samenwerking met andere feministische groepen. Precieze gegevens vindt u in de rubriek « partijleven ».
SCHRIJNEND GEBREK AAN VORMING
— Op de eerste plaats, Joske, zouden we natuurlijk graag van jou vernemen wat de bedoeling is van gans deze affaire ?
J.V.S.
: Als ik de boer opging naar de KP-federaties en de afdelingen, dan voelde ik telkens een schrijnend gebrek aan scholing, aan vorming, aan informatie. In tegenstelling tot wat men zou kunnen verwachten binnen een KP. Zo vond ik het noodzakelijk om rond bepaalde problemen eens een boom op te zetten met de vrouwen van de partij, de mannen die erin geïnteresseerd waren en ook met buitenstaanders. Die problemen waren de traditionele onderwerpen die zich in zo’n geval aandienen : vrouw en arbeid, vrouw en seksualiteit, vrouw en gezin. Het is pas achteraf dat we van oordeel waren dat er ook nog een discussiedag over vrouw en partij nodig was. Uit de gesprekken was immers gebleken dat we eigenlijk nog nergens stonden met de vrouwenwerking binnen de partij.
— We zouden natuurlijk de verschillende studiedagen eens kunnen onder de loupe nemen ?
J.V.S.
: Het was heel duidelijk dat op de eerste studiedag, die rond vrouw en arbeid er eigenlijk geen interesse bestond. Er waren wel evenveel deelnemers als op de andere studiedagen, maar je voelde duidelijk aan dat ze zich een beetje verveelden. Voor mij is dit heel logisch. Binnen de partij wordt er al jáááren over arbeid en dus ook over vrouw en arbeid gesproken. Dat was dus ouwe koek voor hen.
— Dat kun je bezwaarlijk beweren van de tweede dag, die over seksualiteit…
J.V.S.:
Oh ja, dat was heel opvallend. Er was heel veel volk en er kwam een discussie los over zoveel verschillende dingen dat één dag gewoon veel te kort was. Ook voelde men dat er bepaalde mensen waren die dit soort discussies gewend waren, terwijl er anderen waren die de hele dag met rode oortjes zaten te luisteren en pas tegen het eind een beetje los kwamen.
— Dat had wellicht met leeftijd te maken ?
J.V.S.:
Neen. Het is wel zo dat jongere vrouwen er doorgaans gemakkelijker over praten, maar ook bij hen waren er wel een aantal die in hun schelp kropen. Bij de discussie over masturbatie b.v.
— Misschien omdat er mannen bij waren, dat is toch het argument dat de feministen altijd aanvoeren om zo’n discussies onder vrouwen te houden ?
J.V.S.
: Er waren inderdaad zo’n 15 % mannen aanwezig, maar die hebben bijna allemaal gezwegen. Dat was niet het geval op die studiedag over arbeid… Ik heb trouwens de indruk dat zij alleen maar komen om te zien of het niet de verkeerde richting uitgaat, daarmee bedoel ik : ze zijn bevreesd dat het anders een kliekske van mannenhaatsters zal worden.
LEVEN MET EEN COMMUNIST IS NIET MAKKELIJK
— Het gezin is dan weer wél een thema dat binnen de partij al ter sprake is gekomen, dacht ik ?
J.V.S.
: Het is voor geen enkele van de studiedagen de bedoeling geweest om met een bepaald standpunt naar buiten te komen. Verwacht dus ook geen standpunt van de Vrouwencommissie over het gezin. Er werd alleen vooraf informatie verspreid en met die informatie in ons achterhoofd werd er dan vrijuit gediscussieerd.
— En over het gezin zal er wel discussie geweest zijn, veronderstel ik. Het begint immers al bij Marx : het gezin is de hoeksteen van de kapitalistische maatschappij, zo schreef hij, maar tegelijk zorgde zijn Jenny steeds voor zijn natje en zijn droogje, zoals mijn katholieke leermeesters mij steeds weer sarcastisch voorhielden. En nu stel ik eerder het omgekeerde vast : als er dan al mensen zijn binnen de KP die met een « communistische moraal » of zoiets uitpakken dan blijkt het gezin daarin centraal te staan, maar anderzijds kan men er niet onderuit dat men om zich heen heel andere toestanden ziet ?
J.V.S.
: Het gezin zoals het nu bestaat is verschrikkelijk beperkend en kan een onderdrukking inhouden, dat is zowat de algemene tendens van het debat geweest. Eigenlijk zou je dus naar een vervangmodel moeten uitkijken. Op zo’n moment krijg je echter weleen reactie (en dat niet enkel binnen de KP, veronderstel ik) dat het gezin eigenlijk nog de enige plaats is waar je toch nog een beetje jezelf kan zijn. Als je dit dus zou wegnemen dan blijft er op het moment niets meer over waar je nog affectie kan krijgen. Je kan zo’n discussie echter niet op het theoretische vlak houden omdat al die vrouwen over hun eigen gezin beginnen te spreken.
— De fameuze slogan « communisten kunnen ook fascisten zijn in bed » bevat dus toch een zekere waarheid ?
J.V.S.
: Tuurlijk ! Hoe links sommige communisten ook mogen zijn, in hun eigen gezin onderdrukken zij hun echtgenote soms veel meer dan de doorsnee-man. Dat heeft veel met praktische zaken te maken. De mannen militeren en de vrouw zit thuis. En als zij daar soms eens wil uitbreken dan heeft zij veel meer problemen dan in een gezin waar de man en de vrouw gewoon werken. Daar komt nog bij dat de KP toch nog steeds voor een groot stuk een arbeiderspartij is en men moet daar eerlijk in zijn, op dat vlak is de mentaliteit jaren ten achter.
JE MOET ERVOOR KNOKKEN
— Automatisch zijn we zo bij de studiedag die nog moet komen beland. Vrouw en partij, gaat dit dan over het militeren als vrouw binnen de KP of als feministe ?
J.V.S.
: Het zal beide wel ter sprake komen, maar in de studiemap hebben we ons beperkt tot de plaats van de feministen in de partij. Als je er echt voor knokt, word je als vrouw binnen de partij immers evenwaardig aan een mannelijke militant beschouwd. Het is pas als je het vooral of uitsluitend over vrouwenzaken wil hebben, dat je een beetje als een buitenbeentje wordt beschouwd. De sfeer is onuitgesproken meestal in de trant van « bewijs eerst maar eens dat je op andere vlakken óók weet waarover je het hebt ».
— De begeleiding geschiedt door iemand van de CPN. Daar staat men immers op dat vlak al heel wat verder ?
J.V.S.
: Dat zal wel. Dat hebben we opzettelijk gedaan. Indien iemand van ons die inleiding zou geven, dan zou het de indruk kunnen wekken dat het een klaagsessie wordt. Ook omdat we nog niet duidelijk inzien hoe we dat kunnen verbeteren, tenzij theoretisch natuurlijk. In de CPN hebben de vrouwen wel al belangrijke slagen thuisgehaald en daarom vond ik het belangrijk dat iemand haar ervaringen komt toetsen aan de theorieën die wij daarrond weven.
— Er wordt ook gehandeld over contacten met andere feministische groeperingen. Een delicaat punt waarschijnlijk voor de mannelijke partijleden. Sommige groepen stellen zich immers rabiaat anti-man op ?
J.V.S.
: Dat is zo. Ik hoop echter dat de leden van de Vrouwencommissie ervan uitgaan dat de meeste groeperingen streven naar eenzelfde doel, met name een andere maatschappij waarin vrouwen evenwaardig zijn aan mannen. En eventueel de kinderen ook nog. Alleen willen ze op een andere manier dat doel bereiken. En op sommige momenten botst dat dan wel eens. Zo willen de Femsoc-groepen nu meer werken rond arbeidssituatie en werkloosheid, terwijl wat men dan noemt de burgerlijke of radicale feministen over pornografie zitten te discussiëren. En dan botst dat, zeker in crisistijd. De enen zeggen : werk is het belangrijkste, de anderen : ja maar, we mogen de rest niet laten stikken want kijk maar hoelang de vrouwenbeweging eigenlijk heeft stil gelegen omdat men al die tijd alleen maar opkwam voor het vrouwenstemrecht. Persoonlijk vind ik dat we met beide groepen moeten kunnen samenwerken. Terwijl we echter wel in het oog houden wat op een bepaald moment het belangrijkste is. Als er op het zelfde moment een betoging is van vrouwen tegen de crisis en een van vrouwen tegen pornografie dan moet je de keuze natuurlijk vrijlaten, maar je kan er wel aan toevoegen dat de Vrouwencommissie op dit ogenblik vrouwen tegen de crisis belangrijker vindt.
– Maar als de keuze nu was : een betoging van vrouwen tegen de pornografie en vrouwen voor de pornografie ?
Om een antwoord te krijgen op deze vraag zult u echter toch nog een tijdje moeten wachten. Ze vormde immers de inleiding voor een tweede gesprek dat we hadden met een aantal feministen (binnen en buiten de partij) over dat onderwerp. Als ik u was, ik nam een abonnement dan zou ik het zeker niet missen…

Referentie
Ronny De Schepper, “Vrouwen tegen de crisis is belangrijker dan vrouwen tegen pornografie”, De Rode Vaan nr.24 van 1983

44 joske van sande

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s