Het is vandaag 115 jaar geleden dat de Vlaamse componist Peter Benoit is overleden…

De conceptie van Vlaamse muziek was sedert Peter Benoit door en door nationalistisch: muziek was een ideologisch wapen waarmee de Vlaamse taalpolitieke, culturele en sociale ontvoogdingsstrijd werd gestreden. (…) In de praktijk schreef men muziek voor massamanifestaties, strijdliederen, muziek die aansloot bij de Vlaamse volksliederen en -dansen, muziek die een verhalende of dramatische stof putte uit de Vlaamse geschiedenis of folklore. De politiek-emancipatorische fucntie van de nationale romantiek hier te lande is veel belangrijker gebleken dan haar artistiek-muzikale kwaliteit. Zeker vanaf de jaren ’20 gingen er nog nauwelijks creatieve impulsen uit van deze strekking, die het muziekleven echter wel bleef normeren. Bloedloos academisme en een retardatie die met de jaren schrijnender werd, waren hiervan het gevolg.” (Mark Delaere, “Nieuwe muziek? In Vlaanderen?” in “Nieuwe muziek in Vlaanderen”, Stichting Kunstboek, 1998)
Peter Benoit, de man die zijn volk leerde zingen, wordt op dit moment dus eerder kritisch benaderd. Peter Benoit werd in Harelbeke op 17 augustus 1834 geboren. Hij studeerde aan het Conservatorium te Brussel bij F.J.Fétis en privé bij K.L.Hanssens, dirigent van de Muntschouwburg. Reeds in 1856 werd hij dirigent van het Parktheater‑orkest te Brussel. Intussen werkte hij ijverig voor zijn Prijs van Rome, die in 1857 behaald werd. Dan komt er een periode van studiereizen doorheen Duitsland en Frankrijk. In Parijs is hij zelfs een tijdje dirigent van de “Boufles‑Parisiens”. In 1863 keert hij definitief terug naar België, eerst naar Brussel, om zich in 1867 in Antwerpen te vestigen. Daar richt hij de “Vlaamsche Muziekschool” op, de eerste in haar soort. Revolutionair in de opvoeding daar, was o.a. het feit dat de leerlingen onderricht kregen in hun eigen moedertaal!

In 1897, na 30 jaar strijd en tegenkanting, werd zijn school gepromoveerd tot “Koninklijk Vlaamsch Muziekconservatorium”, met hemzelf als eerste directeur. Als componist werd hij de eigenlijke stichter van de Vlaamse nationale school en vormde een hele reeks componisten die hem elk in hun eigen genre boven het hoofd groeiden: Lodewijk Mortelmans voor het lied, Paul Gilson voor de symfonische muziek en August De Boeck voor de kamermuziek.

Aanvankelijk was Benoit als componist een gedurfd vernieuwer, maar vanaf 1877 beperkt hij zich uit eigen beweging tot muziek die “door iedereen moet kunnen begrepen worden“. Daarmee komt hij in de buurt van het socialistisch realimse maar of hij hiermee een goede dienst bewees aan de zaak van de Vlaamse kunstmuziek in Europa is nog maar de vraag. Van die datum af moeten we hem vooral als pedagoog beschouwen, en ook de waarde van zijn composities vanuit dit standpunt beoordelen. Benoit stierf op 8 maart 1901.

Op de lijst van zijn werken: pianosonates en kleinere werkjes, een strijkkwartet, orkestmuziek (“Spokendans”), oratoria (“Abel en Kaïn”, “De Rijn”, “De Schelde”, “Lucifer”, “De Oorlog”), cantates (“De Leie”, “Rubenscantate”, De Waereld in”, “De Genius des Vaderlands”, “De Muze der Geschiedenis”, “Van Rijswijckcantate”), kerkmuziek (“Salut de Noël”, “Panis Angelicus”, “Drama Christi”, “Kleine Mis”), opera’s (“De Elzenkoning”, “De Pacificatie van Gent”), een groot aantal liederen en enkele kleinere koorwerken (“Moses op de Sinaï”, “De Maaiers”, “Aan Antwerpen”, “Het Dietsche Bloed”).

In 1865 schreef hij een symfonisch gedicht voor fluit en orkest. Ondanks de misleidende titel ‘symfonisch gedicht’, met al even misleidende titels van onderdelen (Dwaallichten, Melancholia en Dwaallichtendans) is dit absolute instrumentale muziek. Bovendien het laatste werk in zijn genre, want Benoit wijdde zijn verdere carrière aan vocale composities. Benoit had de virtuoze mogelijkheden van de dwarsfluit op het oog, een instrument dat in de 19de eeuw heel wat technische veranderingen onderging. Noem het dus maar een symfonisch concerto, zoals Benoit aanvankelijk van plan was.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s