Walerian Borowczyk (1923-2006)

Het is ook al tien jaar geleden dat de Poolse cineast Walerian Borowczyk is overleden. Deze Poolse regisseur heeft vooral in Parijs een zekere cult-following op gang gebracht met tekenfilms als “Renaissance” en “Le théâtre de Monsieur et Madame Kabal” (1967), een tekenfilm voor volwassenen. Deze surrealistische prent, waarin de vrouw zich als een echte duivelin laat kennen, is de voorbode van een groot talent dat zich aankondigt in speelfilms als “Goto, l’île d’amour” en “Blanche” (1971) met Michel Simon als een oude Franse graaf uit de 13de eeuw, die in een afgelegen kasteel woont met zijn jonge echtgenote Blanche (Ligia Branice) en zijn zoon uit een eerste huwelijk (Georges Wilson). Deze is stiekem verliefd op z’n mooie stiefmoeder. Omwille van dit thema en ook omwille van latere films van Borowczyk gaat men er wel eens van uit dat dit een “erotische” film is. Buiten een badscène in het begin valt er op dat vlak echter helemaal niets te beleven. Met “Les contes immoraux” (1973) begeeft hij zich echter zeer doelbewust op het vlak van het voyeurisme.

58 contes immoraux“Les contes immoraux” zijn zeker geen “immorele kontjes” zoals bijgevoegde foto zou kunnen suggereren, maar in deze film dist Borowczyk vier verhalen op. In “La marée” verklaart een 20-jarige mooiprater (Fabrice Luchini) aan zijn 16-jarig nichtje (Lise Danvers) het principe van ebbe en vloed aan de hand van de glijdende beweging van de liefde.
“Thérèse Philosophe” (Charlotte Alexandra) is een vroom meisje dat, gestraft door haar tante en op een zolder opgesloten, zozeer in haar gebed en haar religieus-erotische illustraties opgaat, dat zij als het ware vanzelf de lieflijke kunst van het masturberen ontdekt. Als zij daarna dan wordt verkracht door een landloper, wordt zij – o ironie – heiligverklaard.
De Hongaarse gravin Eszsebet Bathory (1560-1614), gespeeld door Paloma Picasso (foto), daarentegen was helemaal niet vroom en heilig. Zij dacht integendeel de eeuwige jeugd te kunnen bereiken door te baden in het bloed van reine maagden (foto).
Beter gekend in onze kontreien is Lucrezia Borgia (Florence Bellamy), zij het dat haar reputatie erger zou zijn, dan in de realiteit. Alleszins doodde zij geen onschuldige maagdekens. Nu zal men haar misschien zelfs eerder als een slachtoffer zien, aangezien ze een incestueuze relatie had met haar vader Paus Alexander VI (Jacopo Berinzi) en haar broer kardinaal Cesare Borgia (Lorenzo Berinzi). Borowczyk leunt eerder nog aan bij de oude opvatting door zijn kortfilm te laten besluiten met de executie van Savonarola, de pater die het gezag en het gedrag van deze paus aanvocht (hij werd levend verbrand), terwijl Alexander de zoon van Lucrezia doopt. De film kreeg de “Prix de l’Age d’Or” van het Brusselse Filmmuseum.
56 walerian borowczykBij “Contes immoraux” hoorde oorspronkelijk ook de proloog “Une collection particulière”, die echter in België werd verboden. Deze film is een collage van allerlei exotische voorwerpen, kunstwerken en gebruiksvoorwerpen, die allemaal een geraffineerde erotische uitbeelding tot onderwerp hebben en daardoor enkel in privé-bezit waren te bezichtigen.
Een jaar later is er “Histoire d’un pêché”, een Poolse film met Poolse acteurs (Grazyna Dlugolecka, Jerzy Zelnik, Olgierd Lukascewicz) en muziek van Mendelssohn. Gebaseerd op een populair Pools melodrama over een onteerde maagd, laat Borowczyk dit barokke gegeven zich rond 1900 afspelen.
Nog een jaar later komt “La bête” uit, het fameuze verhaal van “De schone en het beest” (dat met z’n erotiek dichter bij het “origineel” aanleunt dan de sprookjesversie voor kinderen die het beste gekend is), dat oorspronkelijk ook deel uitmaakte van “Les contes immoraux”, maar Borowczyk vond terecht dat het beter als een volwaardige langspeelfilm werd gepresenteerd (met als acteurs: Sirpa Lane, Lisbeth Hummel, Elisabeth Kaza, Pierre Benedetti, Guy Tréjan, Dalio en Roland Armontel). Daardoor verliest de film wel een beetje aan kracht (hij wordt te lang gerokken).
In 1979 kwam van Borowczyk ook nog “Les héroïnes du mal” uit met Marina Pierro, Gaëlle Legrand en Pascale Christophe. Het is ook weer een “drieluik”, maar deze keer volledig van zijn eigen hand, waarbij de naam van de “heldin” telkens met een m begint, zoals “mal”. De eerste is Margherita Luti ofte Fornarina, de maîtresse van de schilder Rafaël. De tweede is Marceline, de dochter van een 19de eeuwse bourgeoisfamilie. En de derde is Marie, de vrouw van een hedendaagse rijke kunstverzamelaar uit Parijs. Deze drie vrouwen hebben één ding gemeenschappelijk: zij wenden hun verleidingstalent aan om hun driften tot het uiterste te bevredigen.
In “Collections privées” uit 1979 wordt Borowczyk gekoppeld aan Just Jaeckin en ook nog aan de Japanse filmer Shuji Terayama, die met “Weg met de boeken en de straat op!” in 1971 reeds een cinefiel succes had behaald. In dit drieluik brengt Jaeckin “L’île aux sirènes” met Laura Gemser, Pierre Blanche en Catherine Gandois. Daarna volgt een Freudiaans verhaal van Terayama, “Le labyrinthe d’herbes”, waarbij een jongeman op zoek gaat naar zijn moeder en uiteindelijk bij een prostituée terechtkomt. Maar misschien is het zijn moeder wel. En misschien is hij haar moordenaar wel… Borowczyk tenslotte leidt ons in “L’armoire” naar de coulissen van een theater waar Marie-Catherine Conti haar zoontje in een kast opsluit, terwijl ze haar meest bizarre cliënten (Yves Marie, Isabelle Jeanette e.a.) ontvangt.
Voor wie denkt dat Just “Emmanuelle” Jaeckin beneden de “waardigheid” van Borowczyk is, welnu deze draaide in 1986 zélf een “Emanuelle” (nr.5). In deze versie speelt Sylvia Kristel uiteraard al lang niet meer de hoofdrol, maar wel Monique Gabrielle. Emanuelle (om copyright-redenen met één “m”) is hierin een cineaste, die door Prins Rajid (Yaseen Khan) uitgenodigd wordt deel uit de maken van zijn harem, waar op dat moment ook reeds Dana Burns Westberg bijhoort.
wpUitsmijter (met dank aan Stephen Flockheart): wist je dat de Poolse filmregisseur ook het omslag voor het eerste Vredeskoers-programmaboekje ontworpen heeft in 1950 ? (In 1948 heette de koers nog gewoon Warschau-Praag-Warschau en Praag-Warschau in 1949.)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.