Vandaag is het precies 45 jaar geleden dat ik mijn eerste theatervoorstelling heb gezien (een aantal schoolvoorstellingen n.a.v. het kerst- of Sinterklaasfeest niet meegeteld). Het was “Voorlopig Vonnis” van Jozef Van Hoeck en ik zag het in de Broederschool van Temse zoals het werd opgevoerd door Theater Antigone. Uiteraard is het een halve eeuw later niet meer mogelijk hiervan fotomateriaal weer te vinden, maar het stuk werd in Temse wel nog eens hernomen in 1980 door de lokale toneelgroep Oberon (foto Erik Westerlinck).

Vooraleer wat meer te vertellen over deze voorstelling, eerst twee vaststellingen. “Wat hebben we geleerd?” Ten eerste, als het niet in Wikipedia staat, ben je gesjareld. Ten tweede, neen er staat niks over Jozef Van Hoeck op Wikipedia. Is dit een schande? Ja, maar veel erger dus is dat je haast nérgens iets kunt vinden over deze auteur. Op http://www.dbnl.org kan ik lezen dat hij werd geboren op 11 november 1922 te Turnhout en dat hij is overleden op 14 juli 1996 te Jette. En dààr moet ik het dan mee doen. Zelf beschik ik ook niet over biografische gegevens.

Anton van Wilderode heeft destijds wel ruime aandacht besteed aan “Voorlopig vonnis”, maar over de auteur zelf (die toen – in de tijd dat wij les kregen van AvW bedoel ik – ongeveer 45 jaar was) heeft hij ons niks verteld. Ja, dan slaan we dat maar over, zeker. En een foto? Die is natuurlijk ook niet te vinden. Daarom moet u het doen met één van Claus Fuchs, de man waarover het stuk eigenlijk gaat.
Op http://www.amateurtoneel.be vinden we dat “Voorlopig vonnis” werd gecreëerd door het Nationaal Toneel van België in Antwerpen op 26 januari 1957. Het stuk is de gedramatiseerde biografie van Claus Fuchs, in dit stuk Stefan Oster genaamd. De professor die hem de hand boven het hoofd houdt, wordt door Jozef Van Hoeck Altmann genoemd. Stefan begint een verhouding met diens dochter Ilse. Als ze zwanger wordt, keren Stefan en Ilse terug naar Engeland om te trouwen. Stefan doceert nu aan de universiteit. Als Rusland niet langer meer de bondgenoot is van de V.S.A. verscherpen de Amerikaanse veiligheidsdiensten hun toezicht. Ze ontdekken de rol die Stefan in Amerika heeft gespeeld. Stefan wordt gearresteerd en veroordeeld tot 14 jaar gevangenis. Hijzelf vindt het echter slechts een “voorlopig vonnis”, want het doel (de vrede) heiligt de middelen (het verraad). Het vonnis dat over Stefan wordt uitgesproken door de wereld (de Mens) kan alleen maar voorlopig zijn, volgens de auteur, omdat hij het bij het rechte eind heeft. In de nieuwe wereld gelden nieuwe maatstaven voor de rechtspraak. (Maar ook voor het toneel: de held gaat uiteindelijk niét ten onder, al is het ook geen “happy end”.)
De tweede figuur is Ilse Altmann, eerst verloofde, dan echtgenote van Stefan. Zij probeert hem ervan te weerhouden met als argumenten: dankbaarheid tegenover Engeland, respect voor haar vader, zijn positie, hun liefde.
De derde figuur is de Mens, vergelijkbaar met het koor in de Griekse tragedies. Hij treedt op o.m. als kelner, kleine middenstander en als zakenman. Hij is een synthese van de doorsnee-mens.
Fuchs zelf kwam reeds in 1959 vrij en was nadien tot aan zijn dood in 1988 hoogleraar in Leipzig.
“Voorlopig vonnis” is een typisch voorbeeld van “episch theater”:
– bewust subjectief (cfr.de verklaring van de titel)
– figuren zijn symbolen (in dit geval vooral de Mens)
– bewust anti-realistisch (geen decor)
– groot aandeel van het extra-literaire (filmfragmenten, geluid…)
– verhalend (praatstuk, weinig actie)
– publiek wordt verplicht na te denken (moet zelfs de scènes aan elkaar knopen)
– zich wijzigend mensbeeld
– sprongsgewijs
– de acteur spéélt zijn personage

Ronny De Schepper

(*) Het woord “communistische” is “vergeten” op http://www.amateurtoneel.be. Of is er maar één partij misschien? (“Hij is lid van de partij”)

9 gedachtes over “45 jaar geleden: mijn eerste theatervoorstelling

  1. In het Lexicon van de moderne literatuur (Meulenhoff Amsterdam, tweede, herziene en uitgebreide druk, 1981) vind je onder het lemma Hoeck, Jozef van de volgende info: “11.11.1922 Turnhout. Directeur van het Paleis voor Schone Kunsten te Brussel. Auteur van eerser traditioneel, doch veel gespeeld en herhaaldelijk vertaald toneelwerk: Sauternes 1921 (1953), Voorlopig vonnis (1957), Appartement te huur (1961, in 1963 bekroond met de Driejaarlijkse staatsprijs voor Vlaamse toneelletterkunde), De Brievenbus (1962), De raad van beheer (1964), Het proces Socrates (1966), De uitweg (1972). Van Hoeck schreef een monografie over Alfred Hegenscheidt (1965).”

    Geliked door 1 persoon

      1. Dat klopt. Ik heb tussen begin 1977 en midden 1988 lesgegeven aan tatteneum in dendermonde, waaronder tegen hete einde van die periode enkele uren in het kta bij van onsem.

        Geliked door 1 persoon

      2. We zijn mekaar nog eens tegen het lijf gelopen nav een kwis van de rode vaan waar ik met atb de natuurvrienden uit dendermonde heb aan deelgenomen, heel lang geleden. Ik heb hier nog altijd een spel kaarten liggen dat ik toen “gewonnen” heb.

        Geliked door 1 persoon

  2. Nu je het zegt! Over die quiz (die niet werd georganiseerd door De Rode Vaan, maar waaraan ik heb deelgenomen met een team van dat blad) vind je tal van bijdragen over deze blog. Ook met foto’s, maar het zijn wel gerasterde foto’s uit dag- en weekbladen overgenomen, dus van slechte kwaliteit.

    Like

    1. Ik hoop dat ik me niet vergis, maar die kwis was niet in het kader van de kwistornooien in d’monde. De vragen werden voorgelezen door een acteur, maar ik weet niet meer wie. In het tornooi van d’monde heb ik aantal jaren met atb de natuurvrienden gespeeld. Maar waar ik het over heb was een eenmalige kwis. Soit.

      Geliked door 1 persoon

      1. Tiens? Daar herinner ik mij niets meer van. Daar zou ik graag wat meer over vernemen! Het zou me alleszins tenzeerste verwonderen dat ik iets met de organisatie te maken had, want daar ben ik helemaal niet goed in, in het houden van quizzen. Zo herinner ik me dat ik als “missieverantwoordelijke” in de vijfde Latijnse een “quiz ten voordele van de missies” moest op poten zetten. De vraag waarmee ik voor de pinnen kwam was: “Noem zoveel mogelijk Noord-Afrikanen die deelnamen aan de Ronde van Frankrijk 1950”. Die quiz werd gewonnen door Tony Willaert uit Bornem (kijk, dàt herinner ik me dan wel nog heel goed). Hij was namelijk de enige die een deelnemingsformulier binnen bracht. Zijn vader herinnerde zich namelijk nog de exploten van Abdelkader Zaaf. Als we nu veronderstellen dat zo’n deelnemingsformulier vijf frank kostte, dan heeft heel die actie voor de missies dus wel geteld vijf frank opgebracht. Nee, quizvragen opstellen is niet echt mijn sterkste kant…

        Like

  3. Meer weet ik er niet meer over. Het moet voor zover ik mij kan herinneren voor 1987 geweest zijn, het laatste jaar van het kwistornooi in d’monde (gastland roemenie). Die acteur had voor zover … een nogal hollands accent, ik weet het niet zeker, maar het zou se commissaris uit mega mindi geweest kunnen zijn, maar dat is giswerk. Het moet ergens in het midden van de jaren 80 geweest zijn.

    Geliked door 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.