Vijftig jaar geleden: de Franse vrouw mag gaan werken zonder toestemming van haar man

57 femmesIk geloofde mijn ogen niet toen ik vandaag bij Alcide las: “1965 La loi française autorise les femmes à travailler sans l’accord de leur mari”. Kan je geloven dat zoiets amper vijftig jaar geleden is???

De term “feminisme” werd bedacht door de Franse zogenaamde “utopische” socialist Charles Fourier (1772–1837) in zijn “Théorie des quatres mouvements et des destinées généralises”, geschreven tussen 1808 en 1837. Fourier (foto) stelde dat de uitbreiding van de rechten van de vrouw het algemeen beginsel is voor elke sociale vooruitgang. Ook andere vormen van “utopisch” socialisme (zo genoemd door Karl Marx en Friedrich Engels om hen van het “wetenschappelijke” socialisme te onderscheiden), zoals de Engelse Owenbeweging en, iets later, de Franse Saint‑Simonistische beweging waren beslist feministisch te noemen. De Owenist William Thompson wijdde reeds in 1825 een heel boek aan de rechten van vrouwen en pleitte voor vrouwenkiesrecht. De Saint‑Simonisten pleitten hartstochtelijk voor verbetering van de positie van vrouwen én voor de emancipatie van de man. Alhoewel het woord “emancipatie” oorspronkelijk immers komt van het Latijnse werkwoord “emancipare”, hetgeen bij de Romeinen stond voor het officiële proces waarbij de zoon uit de vaderlijke macht werd ontslagen en daardoor zélf pater familias werd – een soort officiële meerderjarigheidsverklaring, zeg maar – is het begrip geëvolueerd naar het streven naar eender welke vorm van gelijkberechtiging, zelfstandigheid of eerlijkere maatschappelijke verhoudingen.
Terwijl in 1840 en 1848 enkele Franse utopisch‑socialistische vrouwen getracht hadden aan de verkiezingen mee te doen, werd in laatstgenoemde jaar in Amerika het vrouwenkiesrecht voor het eerst op de agenda van de toen opgerichte vrouwenbeweging (de zogenaamde conventie van Seneca Falls) gezet. Hierna zou de strijd om het vrouwenkiesrecht, zowel in de Verenigde Staten als (iets later) in West‑Europa, oplaaien; een strijd die zo’n 70 jaar heeft gekost. Immers, pas rond 1920 kregen vrouwen in de meeste westerse landen kiesrecht!
Een typisch voorbeeld om te illustreren hoe moeilijk zoiets lag is Florence Nightingale. Het is waar dat zij het taboe doorbrak dat vrouwen geen soldaten mochten verplegen. Maar het is evenzeer waar dat haar hospitaal tijdens de Krimoorlog (1854-56) zo’n broeihaard van infecties was dat een populair gezegde onder de soldaten was dat je meer kans had om te overleven op het slagveld dan in haar handen. Pas toen ze naar haar terugkeer in Londen de rapporten nakeek, besefte ze wat ze haar patiënten had aangedaan en is ze beginnen hameren op het belang van hygiëne. Toch werd ze als een heldin opgevoerd omdat daar dringend behoefte aan was: de Krimoorlog was volledig overbodig en eiste talloze nutteloze slachtoffers, daarom was het nodig dat de Britse regering met haar kon uitpakken. Zelfs al was ze dan een “tomeloos ambitieuze, achterbakse, suïcidale en biseksuele helleveeg” (Mark Bostridge, de schrijver van haar biografie “Iron Maiden”, 2004). Maar vooral: ze was tégen stemrecht voor vrouwen!
Echte feministes verwachtten nochtans veel van het kiesrecht. Ze dachten dat het na het verkrijgen van dit recht niet meer nodig zou zijn in afzonderlijke verenigingen overleg te plegen en actie te voeren. Als gelijke van de man zou de vrouw samen met hem alle maatschappelijke verbeteringen beramen en uitvoeren.
Nadat rond 1850 het utopische socialistische gedachtengoed verdween, kwam rond 1870 het marxistische socialisme op en ontstonden er in de meeste West‑Europese landen socialistische partijen. Maar anders dan ten tijde van het utopisch socialisme, kwamen nu beide bewegingen vaak tegenover elkaar te staan. Terwijl de socialisten beweerden te zullen strijden voor het algemeen kiesrecht hielden zij zich daar meestal niet aan: ‘algemeen’ bleek te gaan over het mannenkiesrecht, niet over het vrouwenkiesrecht.
Ook op het punt van vrouwenarbeid buitenshuis stonden beide bewegingen op gespannen voet: ondanks Marx’ ideeën over vrouwenarbeid in het later te bereiken socialisme, zagen socialisten vrouwenarbeid als een bewijs van de gewetenloze uitbuiting van de arbeidersklasse door de kapitalisten, terwijl de feministen vrouwenarbeid zagen als een nog niet‑verworven recht. Feministen openden dan ook een debat over de uitbreiding van de onderwijs- en beroepsmogelijkheden voor meisjes, men eiste recht op gelijke beloning voor gelijke arbeid en meer rechten voor de vrouw in het huwelijk en het kiesrecht. Zowel de gynaecologie als de aseptiek en de anesthesie doen hun intrede als nieuwe medische disciplines.
1862: De Zweedse vrouwen mogen voor het eerst naar de stembus (gemeenteraadsverkiezingen).
In Nederland werden in 1863 de HBS (Hogere Burgerscholen) opgericht maar meisjes werden pas vanaf 1871 toegelaten en hadden hiervoor toestemming van de minister nodig (bij de eerste vrouwelijke leerlingen waren Hetty, Betsy en Magda Van Vloten, die later zullen huwen met resp. Albert Verwey, een schilder en Frederik Van Eeden). Vanaf 1906 was de toelating vrij. “Reeds” in 1864 was er daarentegen de eerste middelbare school voor meisjes in Brussel.
1866: In het Britse Lagerhuis dient John Stuart Mill een petitie in voor het vrouwenstemrecht.
1867: Het eerste Britse amendement voor vrouwenkiesrecht wordt verworpen.
1868: In Londen wordt een Nationale Vereniging voor vrouwenstemrecht opgericht.
1870: De faculteiten geneeskunde worden in Frankrijk en Zweden opengesteld voor vrouwen. In de Verenigde Staten van Amerika waren er toen al 575 vrouwelijke geneesheren.
In 1872 Victoria Woodhull becomes the first woman nominated for President of the United States.
In 1873 waren er in Nederland de eerste feministische meetings door Betsy Perk (de tante van Jacques). In 1878 was Aletta Jacobs, de eerste vrouw in Nederland die een Hoogere Burgerschool bezocht, afgestudeerde als arts. Toen ze zich wilde vestigen, werd ze in kranten grof bespot en een van haar broers verklaarde haar voor dood. In België werd het vanaf 1880 voor vrouwen mogelijk te studeren en Sidonie Verhelst was de eerste vrouwelijke student aan de Gentse universiteit. Ze zal na haar tweede kandidatuur Wetenschappen echter stoppen, daardoor was Marie Popelin de eerste vrouw met een academische graad. Ze werd echter geweigerd toen ze haar beroep als advocaat wou gaan uitoefenen. Tot laat in de twintigste eeuw zullen vrouwelijke studenten verplicht worden plaats te nemen op de eerste rij (ik heb een vriendin gehad die dit nog heeft moeten meemaken!).
Uit een grootschalig Zweeds gezondheidsonderzoek uit 1880 blijkt dat zowat zestig procent van de schoolmeisjes behoorde tot de categorie van “langdurig zieken” (bleekzucht en hoofdpijn zorgden elk voor een derde van de klachten). Conservatieven zagen in dit rapport een bewijs van de schadelijke effecten van hogere scholing voor vrouwen.
In 1889 komt er in België een wet op vrouw- en kinderarbeid (beneden de 12 jaar verboden; niet meer dan 12 uur per dag), terwijl in Nederland de Vrije Vrouwenvereniging wordt opgericht door Mina Drucker alias Dolle Mina.
1890: Bij de oprichting van de Amerikaanse staat Wyoming krijgen de vrouwen stemrecht, ook voor het Congres en voor presidentsverkiezingen.
1893: Het vrouwenkiesrecht wordt ingevoerd in Nieuw-Zeeland.
9 december 1897: Marguerite Durand (1864-1936) founds the feminist daily newspaper, La Fronde, in Paris. Circulation for La Fronde briefly reached a peak of 50,000 but in September 1903, financial problems forced the paper to cut back to a monthly publication, and to close altogether in March 1905.
1901: De Noorse vrouwen mogen deelnemen aan gemeenteraadsverkiezingen.
10 december 1902: Women are given the right to vote in Tasmania.
1907: Kiesrecht voor de Finse vrouwen.
1910-’12: Nog zes Amerikaanse staten voeren het vrouwenstemrecht in.
1913: De Noorse vrouwen mogen aan alle verkiezingen deelnemen.
Over de situatie tijdens de Eerste Wereldoorlog getuigt Marnix Gijsen in “Klaaglied om Agnes”: In een volkomen burgerlijk gezin opgebracht, wist ik niets van de spontane gelijkheid der geslachten, die ik later in arbeidersgezinnen ontdekte, in een omgeving waar de last der ellende harder drukte op de vrouw dan op de man, zodat de vrouw, buiten alle sociale conventies om, haar persoonlijkheid deed gelden op dezelfde voet als de man.” (p.63-64)
1915: In Denemarken krijgen de vrouwen het kiesrecht.
1917: Nederland en Rusland voeren op hun beurt het vrouwenstemrecht in.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.