Het is al vijf jaar geleden dat de Gentse ethicus en rechtsfilosoof Koen Raes is overleden.

Koen Raes studeerde aan de Gentse universiteit en werd er opgeleid door bijvoorbeeld Hugo van den Enden en Etienne Vermeersch.
In zijn studententijd (1975) richtte hij het Gentse studentenblad Schamper op, een blad dat nog steeds bestaat. Hij bedacht zelf de titel. Raes was na het verdwijnen het Gentse studentenblad Rugnummer naar de rector gestapt om te melden dat een universiteit het zich niet kon permitteren geen blad te hebben.
Nadien werd Raes assistent bij professor Jaap Kruithof en ontwikkelde hij zich binnen de rechtsfaculteit op het gebied tussen ethica, politiek en justitie. Zijn doctoraat maakte hij over de Amerikaanse filosoof John Rawls en diens ‘theory of justice’. Daarin probeerde hij te bepalen hoe men een zo modern en liberaal mogelijke samenleving kan organiseren.
Raes doceerde economie en ethiek aan de faculteit rechtsgeleerdheid van de Gentse universiteit. Hij publiceerde tal van werken over ethiek en recht zoals ‘Een ethische kijk op het recht’ uit 1997. Een voorbeeld: “Sinds 1830 ligt in alle Europese landen de oplossingsgraad van misdrijven tussen de 20 en 30 procent. Dat is de prijs die wij betalen voor onze betrekkelijke vrijheid. Wie dat percentage drastisch wil verhogen, moet naast elke Belg een politieagent zetten. Alsof al die politiemensen te vertrouwen zijn. Want ook dat is een illusie. Kiezers en verkozenen bedriegen elkaar als zij denken dat alle misdrijven op te lossen en alle daders te vatten zijn. Zij vergapen zich aan politiefeuilletons. Daarin worden de meest ingewikkelde raadsels inderdaad in de kortste tijd opgelost. Maar zo gaat dat in werkelijkheid niet.” (Koen Raes in Knack van 9/6/1999)
En in de Gazet van Antwerpen van 23/5/97: “Jongeren dansen nauwelijks nog. House is pure individuele expressie. Die banalisering van seks en erotiek vind ik bijzonder jammer. De oude rituelen van dans, verleiding, spel… zijn naar de knoppen geholpen en vervangen door machogedrag en een onmiskenbare lompheid in de relaties. Het mysterie van de seksualiteit is weg. Nemen en neuken, dat is al te vaak het devies.”
“In alle culturen heeft de dans tegelijk erotische en sacrale connotaties, vormt zij een versmelting van lichaam en geest. Juist de mate waarin de danspassen sterk zijn geritualiseerd en vastliggen maakt het mogelijk dat volstrekt vreemden met elkaar in contact kunnen treden en op die manier met elkaar kunnen communiceren op verbaal en non-verbaal vlak.” (Koen Raes, “Het moeilijke ontmoeten”, 1997)
Zijn “schoonzus” Moniek Darge vertelde mij echter: “Maar dat die rituelen wegvallen dat vind ik juist wél emanciperend. Zowel vrouw als man zullen naar nieuwe vormen van contactname moeten zoeken waar we wél volledig kunnen achterstaan. Door het nastreven van meer openheid wat seksualiteit betreft ga je dan het schijnheilige van bepaalde rites, zoals bijvoorbeeld een Bamba, niet meer nodig hebben. Al is een dergelijke kuskesdans misschien geen goed voorbeeld, aangezien de vrouwen daar met evenveel recht een partner kunnen uitkiezen als de mannen.”
En zo komen we toch weer bij Koen Raes terecht met zijn boek “Het moeilijke ont-moeten, verhalen van alledaagse zedelijkheid” (VUB Press, 1997). Daarin pleit hij opnieuw voor regels en riten, aangezien die het “ontmoeten” (het échte dan) juist vergemakkelijken (cfr. de conventies van de Bamba tegenover de individualiteit van de house-muziek) i.p.v. het “ont-moeten” in de betekenis van “alles kan, niets moet”. En dan nog met name omdat het loslaten van opgelegde regels eigenlijk teruggaat op de opvatting van Rousseau dat de mens van nature goed is. Nou, daar is niks van aan natuurlijk, zoals ook de aanhangers van die andere Rousseau-volgeling, Karl Marx, aan den lijve mochten ondervinden. Of zoals Koen Raes het stelt in De Morgen van 18/10/1997: “Het alternatief in de regelloze wereld is de spontane, goede, authentieke mens. Maar dat is een waanzinnige utopie. Waarom zou een mens goed zijn?”
“Regels maken humor mogelijk. Niet toevallig is de meest geritualiseerde samenleving, die van Groot-Brittannië, ook die waar de beste humor ontstaat. Als je de regels niet meer kent, zijn overtredingen ook niet langer grappig.” (Nog altijd Koen Raes in De Morgen 18/10/1997)
Raes was beginjaren 2000 een tijdje gemeenteraadslid voor de SP.A in Gent. En zo ontmoette ik hem o.a. in de cultuurcommissie van de SP. Daar stelde hij o.m. dat het succes van “F.C.De Kampioenen” een bewijs zou moeten zijn van “kwaliteit”. Want volgens hem kan die immers gemeten worden: “We kunnen hier wel iets leren uit de commerciële sector. Zoals men het verschil tussen diverse mayonaises kan proeven, kan men b.v. bij humoristische programma’s de lachsalvo’s meten.”
Ik repliceerde daarop: “Maar er wordt meer gelachen bij Urbanus dan bij Freek De Jonghe. Dus: Urbanus is beter?”
Waarop Koen Raes prompt: “Wat humor betreft? Ja! Maar Freek biedt natuurlijk nog veel meer.”
Alhoewel de anderen het met deze stelling ook oneens waren (er riep iemand: “Met Jacques Vermeire wordt nog méér gelachen”), was ik hierdoor toch even uit mijn lood geslagen, maar achteraf dacht ik aan wat ik persoonlijk de beste grap vond in de film “Peter’s friends”, namelijk toen die Amerikaanse scenariste Kenneth Branagh verweet dat hij zo in de wolken was het prachtige oude herenhuis van Peter, terwijl hij in Amerika geweigerd had er zo één te kopen, “en ‘t was nochtans helemaal nieuw”. Waarop Branagh: “I rest my case.” Hoeveel lachsalvo’s zou dit opleveren? B.v. in vergelijking met iemand die uitglijdt over een hondedrol? Is het tweede dan grappiger?

Referentie
Ronny De Schepper, Moniek Darge opent haar dagboek, De Rode Vaan nr.44 van 1982

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.