Wat na 1984?

01 George OrwellVandaag is het 65 jaar geleden dat the celebrities Helen Keller, Dorothy Parker, Danny Kaye, Fredric March, John Garfield, Paul Muni and Edward G. Robinson are named in an FBI report as Communist Party members, but also that George Orwell’s Nineteen Eighty-Four is published…

De ganse Westerse geschiedenis getuigt van een spanning tussen beide extremen, tussen diegenen die de «cultuur» wil centraal stellen (strikt nominalisme) en niet de “natuur” (idealisme, realisme).
Orwell met zijn newspeech (cfr. computertalen?) heeft dit filosofisch probleem zeer levendig uitgebeeld. Het suggereert dat taal centraal stellen, met de standardisatie en formalisatie die dit impliceert, zou leiden tot ontmenselijking… Maar kan men zich niet afvragen of taal en cultuur, technisch gezien ook niet kunnen leiden tot vermenselijking? Of is dit een hersenschim?
Hiermee zitten we reeds midden in de problematiek van Na ’84 dat in november 1984 in de Arcaschouwburg in première is gegaan. De taal en de media staan deze voorstelling uiteraard centraal. De vraag die de makers bezighoudt is niet « Leven wij in ‘1984’? », maar « Wat nu, ‘Na ’84’? »
Carmen Jonckheere, Bart Dauwe en Carl Ridders kregen echter niet de kans daarop een antwoord te geven in dit stuk van Achilles Gauthier dat vertrekkende van George Orwell vooral de nadruk wil leggen op de taalmanipulatie. Daarvoor werd er zelfs een prestigieuze samenwerking op het getouw gezet met de afdeling « communicatie en cognitie » van de Rijksuniversiteit van Gent, maar ook hier werd er weer niets essentieels aan Orwell toegevoegd. Daarenboven liet regisseur Roger Vandenbrande zoals gezegd geen ruimte aan zijn acteurs om hun rol uit te diepen. Enkel Arthur Semay in de rol van Winston Smith kon in deze statische vertoning (een paar rondjes lopen niet meegeteld) een beetje boeien. Al passeerde de tijd wel zoetjes aan omdat het geheel zich afspeelde in een apocalyptisch « environment » van kunstenaar Jan Verleye, dat bestond uit diaprojecties op vier schermen en video-opnames die op veertien televisieschermen te zien waren. Althans… zo stond het in de persmap. Wij telden er echter maar dertien. Zou het dan toch waar zijn dat de samenwerking tussen Controverse en Arca voor het Medea-project bestond uit het ter beschikking stellen door Arca van één regisseur en één televisietoestel… ?
Voor Arca distilleerden Marc Holthof en Luc De Vos daarna uit achttien verhalen van Edgar Allah Poe « King P. », althans zo staat het in de alweer veel te lange en veel te « verklarende » nota’s die aan de pers werden verstrekt. Op die manier weet je ’t al: stront aan de knikker. Zei Claus lang geleden reeds niet : een gedicht dat dient te worden verklaard is een slecht gedicht ? En jawel, in plaats van de sterke verhalen van Poe krijgen we hier een aaneenschakeling van citaten, die mede dankzij een regie-zonder-visie (Mark Verstraete) in hun verknipte vorm haast totaal betekenisloos en zéker zonder de minste dramatische spanning zijn. Het stuk wil « demystifiërend » zijn voor Poe, maar de makers doen dat dan vooral door zichzelf te mystifiëren. Arthur Semay krijgt als P. weer de meeste kansen, maar vooral de vrouwen (Carmen Jonckheere als L. en Netty Vangheel als O.) zijn een toonbeeld van oppervlakkigheid. Verder is er nog Michel Van Dousselaere als U. (aanleiding tot zowat honderd woordspelingen van dat allooi) en ook Guy Hostie schreef zichzelf als G. in het stuk. Had-ie het maar gelaten ! Of beter nog: hadden ze het allemáál maar gelaten.
(Na een inleidende perstekst is dit een weergave van mijn recensies in De Rode Vaan nr.51 van 1984 en nr.4 van 1985; op de foto: mijzelf bijna twintig jaar later vóór het huis van George Orwell in Londen)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.