Vandaag, 100 jaar geleden maakte ingenieur Marzi zich klaar voor de eerste van een reeks Paleisconcerten in Laken. In België vond de eerste muziekuitzending via de radio inderdaad plaats op 28 maart 1914. Vanuit het Koninklijk Paleis te Laken werd een muziekconcert, opgedragen aan Koningin Elisabeth, rechtstreeks uitgezonden. Het experiment, ontstaan onder impuls van Koning Albert, die het ook financierde (alhoewel dat natuurlijk gewoon van zijn dotatie afkomstig was), was een groot succes als men die term tenminste mag gebruiken als men weet dat er op dat moment slechts 26 bezitters van een radiotoestel waren.

Hoe dan ook, er werd besloten iedere zaterdag om 20.30 u. een muziekconcert uit te zenden dat tot op een afstand van 60 à 70 kilometer beluisterd kon worden. Lang zouden deze uitzendingen niet duren. Toen op 20 augustus 1914 Duitse troepen Brussel binnenvielen gaf Koning Albert bevel de zender op te blazen. Het uitbreken van de eerste wereldoorlog maakte trouwens in het algemeen een einde aan de experimenten. De draadloze telegrafie zou voorlopig uitsluitend voor militaire doeleinden worden aangewend, wat gepaard ging met intense industriële inspanningen om de vooroorlogse technische apparatuur te vervolmaken.
Uiteindelijk zou in 1916 de jonge Amerikaan David Sarnoff de voor de hand liggende stap van draadloze telegrafie naar omroep zetten. Hij beschreef het toekomstige radiotoestel als een eenvoudige “Radio Music Box” en voorspelde dat een breed publiek gelijktijdig, vanuit één enkel zendcentrum, een grote waaier van programma’s zou ontvangen. Toen al besefte de Brit Burrows dat dit niet louter een technische aangelegenheid was, maar dat ook politieke en sociale factoren een rol zouden spelen. Hij stelde vast dat er ogenschijnlijk geen bezwaren waren om binnen een paar jaar er voor te zorgen dat de toespraken in het Britse parlement draadloos in de redactiezaal van elke krant in Groot‑Brittannië beluisterd zouden kunnen worden.
Gewoonlijk wordt aangenomen dat het eerste radiostation, die naam waardig, in Pittsburgh stond: de zender K.D.K.A. van de Westinghouse Company. Maar een Canadees station (initially XWA, then CFCF and CIQC) actually started in 1919 and went to a regular schedule six months before KDKA.
Op 14 februari 1920 zingt Mamie Smith twee songs van Perry Bradford, de leider van The Made in Harlem Revue waarvan ze deel uitmaakt, voor OKeh Records. OKeh is een klein platenlabel, opgericht door een Duitse ondernemer, Otto K.E.Heinemann, dat muziek voor etnische bevolkingsgroepen wil uitbrengen, vooral dan immigranten uit Oost-Europa. Bradford heeft Heinemann echter overhaald een plaatopname te maken voor een zwart publiek. ‘Veertien miljoen zwarten zullen uw platen kopen, als ze door hun eigen mensen zijn gemaakt,’ is de slogan waarmee hij Heinemann over de streep trekt. Voor die eerste opnames van ‘That Thing Called Love’ en ‘You Can’t Keep A Good Man Down’ staat de studioband van het label in voor de begeleiding. Het Milo Rega Orchestra bestaat uitsluitend uit blanken en dat is er goed aan te horen: hoewel er duidelijk jazz- en bluesaccenten in beide nummers terug te vinden zijn, blijven het in essentie popdeuntjes. Maar Bradford blijkt een punt te hebben, want binnen de maand gaan er tienduizend exemplaren van het plaatje de deur uit. De verkoop is voldoende om een tweede opnamesessie te organiseren. Bradford staat erop deze keer de muzikanten zelf te mogen selecteren: The Jazz Hounds bestaat dan ook uitsluitend uit zwarten. ‘It’s Right Here For You’ en ‘Crazy Blues’ zijn natuurlijk opnieuw door hem geschreven. ‘Crazy Blues’ slaat geweldig aan en in een mum van tijd zijn er 75 000 exemplaren verkocht en als dusdanig betekent het de definitieve doorbraak voor zwarte muzikanten. Het is eigenlijk de derde herwerking van Bradfords grootste hit ‘Harlem Blues’ en daarvan had hij de rechten verkocht, dus paradoxaal genoeg belandt hij door het succes in de gevangenis.
Meanwhile, aan de andere kant van de oceaan, wordt in juni 1920 een concert door de beroemde Australische operazangeres Nellie Melba uitgezonden in Groot-Brittannië. Op 2 november 1920 is er de allereerste uitzending van het reeds genoemde KDKA. De datum is niet toevallig. Die dag zijn het immers presidentsverkiezingen en door de resultaten live bekend te maken is de kracht van het nieuwe medium bewezen. Aldus de legende natuurlijk, want uiteraard kon de radiozender de dag zelf ook nog niet beschikken over resultaten van over heel het land. Dan zal een krant met lokale vertakkingen toch nog wel een streepje voor gehad hebben!
In april 1921 is er de eerste rechtstreekse sportuitzending: een bokswedstrijd in de Verenigde Staten. Op 15 november 1922 start het persagentschap Reuter in Londen met dagelijkse nieuwsberichten.
In juni 1923 gaat Ralph Peer van OKeh Records (zie hoger) in Atlanta op zoek naar zwart talent. De lokale platenhandelaar (eigenlijk een gewone winkelier die daarnaast ook platen verkocht) stelt voor om een zanger uit de lokale kerk te gaan opzoeken. Er wordt een opnamedatum afgesproken, maar de zanger komt niet opdagen. Om de vrijgekomen tijd nuttig te gebruiken, werd een blanke fiddlespeler John Carson aangesproken die kort daarvoor een wedstrijd had gewonnen in Virginia. Peer vindt het maar niets, maar de handelaar trekt er mee naar de volgende fiddle-wedstrijd en verkoopt er meteen zijn hele voorraad. ‘Diezelfde avond nog belde hij New York om er 5.000 extra te sturen, per express, en nog eens 10.000 per gewone vracht,’ zou Peer later verklaren. Uiteindelijk overschrijdt de verkoop het half miljoen. De plaat van John Carson wordt beschouwd als de officiële start van de countrymuziek, die dan nog hillbilly music wordt genoemd, muziek van boerenkinkels letterlijk.
De eigenlijke radiogeschiedenis in België begint met de inwijding van « Radio‑Belgique » op 24 november 1923. “Radio‑Belgique” werd gesticht op initiatief van SBR, de Société Belge Radio Electrique, het eerste bedrijf dat zich in ons land specialiseerde in het vervaardigen van radio‑ontvangsttoestellen. SBR kreeg machtiging over de Belgische ether en mocht zendtijd verkopen voor publicitaire doeleinden. De uitzendingen gebeurden vanuit de “Union Coloniale” in de Stassartstraat te Brussel, nabij de Naamse Poort. Deze lokalen zouden door het toekomstige N.I.R. nog gebruikt worden tot in 1938. Aanvankelijk werd vooral muziek uitgezonden, maar dagelijks werd toch ook een kwartier uitgetrokken voor persberichten en spreekbeurten, «Radio‑Belgique» verkocht zendtijd aan firma’s en aan politieke en godsdienstige verenigingen. De schrijver‑journalist, Theo Fleischman, die nu algemeen wordt beschouwd als de vader van het radionieuws zoals we dat nu kennen, startte bij Radio‑Belgique met een echt radiojournaal van een half uur, bondig en levendig gepresenteerd. Radio Belgique was een uitsluitend Franstalige aangelegenheid. Een Vlaamse kon niet uitblijven.
In 1925 waren in de Verenigde Staten al 5,5 miljoen radiotoestellen in gebruik, bijna de helft van alle toestellen ter wereld.
Op 26 januari 1926 stelt John Logie Baird “true television” voor, d.w.z. dat hij ook verschillende tinten grijs toevoegde aan wat vroeger enkel zwart en wit was. Op minder dan twee jaar tijd heeft hij – puur wetenschappelijk – ook kleurentelevisie, 3D, infrarood en video gedemonstreerd. Op 4 december 1926 gaat de privé-zender Radio-Antwerpen (in de volksmond Radio Kerkske) voor het eerst in de ether.
Ze worden gevolgd, zij het zonder zendvergunning door Etienne Vergote van de West-Vlaamsche Radio-Omroep (Kortrijk) sedert 1927. On January 22, 1927, the first live radio commentary of a football match anywhere in the world was broadcasted. The game was between Arsenal F.C. and Sheffield United at Highbury.
In 1928 wordt in Antwerpen de neutrale «Vlaamse Radio‑Vereniging» (VRV) opgericht, die vanuit de Dierentuin, via een relais van Radio Belgique, de eerste Vlaamse radioconcerten verzorgde. Haar doel was alle Vlaamse luisteraars te groeperen. Dit initiatief kwam evenwel te laat, want naar het voorbeeld van Nederland, streefden ook in België de katholieken en socialisten naar eigen omroepverenigingen. In de Verenigde Staten wordt voor het eerst een sportwedstrijd op televisie uitgezonden (een tennismatch). Maar eigenlijk kan men dit enkel als een vroeg experiment bestempelen. Over het algemeen wordt aangenomen dat de eerste echte tv-beelden van een sportmanifestatie er pas tijdens de Spelen van Berlijn in 1936 komen.
Op 6 oktober 1929 koopt de N.V.Radio, opgericht door katholieke verenigingen als de Boerenbond, de Christelijke Middenstand en het Davidsfonds, eveneens zendtijd bij Radio Belgique onder de roepnaam KVRO (Katholieke Vlaamse Radio-Omroep). Zo ontstonden in 1929 de «Katholieke Vlaamse Radio‑Omroep» (K.V.R.O.), die uitzond via de kort voordien opgerichte eigen Vlaamse zender te Veltem, geëxploiteerd door de N.V.Radio, en de “Socialistische Arbeiders Radio‑Omroep voor Vlaanderen” (SAROV) die eerst programma’s uitzond via de VARA, maar later kopen zij zendtijd op de golflengte van «Radio‑Belgique», nog later op die van de “N.V.Radio”. Kort daarna volgden ook LIBRADO (de Liberale Radio-Omroep) en VLANARA (de Vlaams Nationale Radio-Vereniging).
Op 18 juni 1930 wordt (ondanks de tegenstand van SAROV en KVRO, die worden gepaaid met zendtijd, wat zo zal blijven tot de Tweede Wereldoorlog) het overkoepelende Nationaal Instituut voor Radio (NIR) opgericht (en meteen ook het bijhorend jazzorkest, geleid door Stan Brenders), op 22 juli van datzelfde jaar gevolgd door een wet ter beperking van de privé-radio’s. Deze radiostations haalden hun inkomen uit publiciteit, dat in tegenstelling tot het NIR dat als dotatie toen reeds 90% van het luistergeld toegewezen kreeg.. De eenheidsstructuur was, zoals men kan vermoeden, hoofdzakelijk Franstalig getint. De directeur van de Vlaamse afdeling was Gust de Muynck.
De eerste uitzending van het NIR had plaats op 1 februari 1931 en liep van 17 tot 22 uur met een “gesproken dagblad” om 19.30 uur en 22 uur. De schrijvende pers was hiervan zo’n tegenstander dat het nieuws van Belga niet per telex maar per drager diende te worden bezorgd. Bovendien waren deze “loopjongens” eigenlijk gepensioneerden die een tramvergoeding kregen. Om deze uit te sparen gingen ze echter te voet. Radiojournalisten werden door de persbond niet erkend.
Op 9 mei 1931 verzorgt Gust de Muynck vanop het dak van de tribune de eerste rechtstreekse uitzending van een voetbalwedstrijd (België-Nederland in Antwerpen). Datzelfde jaar volgen ook nog rechtstreekse verslagen van de Boeteprocessie in Veurne, de IJzerbedevaart in Diksmuide, de Belgische Dag in Hasselt en de viering van het tienjarige bestaan van het Algemeen Christelijk Werkersverbond in Brussel. De teksten dienden wel te worden voorgelegd aan de minister van PTT, de wallingant François Bovesse, die met name een aantal fragmenten uit de IJzerbedevaart verbood. De technicus moest dan op aangeven van reporter Mon de Goeyse telkens de microfoon even afsluiten.
De Amerikaanse radio zond voor het eerst rechtstreeks uit vanuit het buitenland in 1932. En dan nog wel vanuit het door de Japanners bezette Mantsjoerije.
Op 23 mei 1934 starten de dagelijkse uitzendingen bestemd voor Belgisch Kongo via de kortegolfzender van de RTT in Ruiselede.
Op 4 januari 1936 publiceert het tijdschrift “Billboard” in New York de allereerste hitparade op basis van verkoopcijfers. Er waren aparte lijsten voor de tien best verkochte platen van de drie belangrijkste platenmaatschappijen (deze werkwijze duidt erop dat de gegevens van de firma’s zelf afkomstig waren). Bij Columbia voerde “Stop, look and listen” van het orkest van Joe Venuti de lijst aan. Bij Brunswick was dit “Quicker than you can say” van het orkest van Ozzie Nelson en bij RCA-Victor “The music goes round”, eveneens van een orkest, deze keer dat van Tommy Dorsey.
Later in dat jaar vonden de Olympische Spelen van Berlijn plaats en dat werd de eerste tv-live-uitzending allertijden.
Op 17 oktober 1936 krijgt het NIR, als gevolg van parlementsverkiezingen die in het teken stonden van de culturele autonomie, een nieuwe structuur, met name het NIR en het INR krijgen elk een eigen directeur-generaal. Voor het NIR was dat Theo de Ronde. Het NIR stond in de jaren dertig in voor 7000 uren uitzending per jaar, waarvan er 5000 door de muziekdienst werden verzorgd. Er waren 132 personeelsleden met daarbovenop ook nog eens 112 muzikanten, verdeeld over drie orkesten: het Symfonisch Orkest, het Radio-orkest en het Genre-orkest.
Op 2 november 1936 zendt de BBC voor het eerst twintig minuten televisiebeelden uit, waaronder de zangeres Adele Dixon met het nummer “Here’s looking at you”. De uitzending werd eerst volgens het Baird-systeem uitgezonden en daarna herhaald volgens het EMI-systeem, dat een jaar later als algemeen geldend zal worden aangenomen. Deze uitzending had echter enkel een “novelty” aspect. Op dat moment waren er immers ongeveer 400 ontvangers. Aangezien de aanschaf van een toestel heel duur was, konden enkel de betere standen zich dit veroorloven, maar deze keken snobistisch tegen het medium aan. Men kan bijgevolg zeggen dat enkel het dienstpersoneel naar televisie keek, b.v. naar de kroning van George VI.
In 1938 werd het omroepgebouw aan het Flageyplein in gebruik genomen.
Na het plotse overlijden van Theo de Ronde in 1939 werd hij opgevolgd door de hoofdredacteur van De Standaard, Jan Boon.
Op 1 september 1939 werden door de oorlogsomstandigheden de Britse televisieuitzendingen opgeschort middenin een tekenfilmpje van Mickey Mouse.
Op 28 mei 1940 gaat de door de Duitsers gecontroleerde Zender Brussel in de lucht. Vanaf de zomer van 1940 legde het Duits Militair Bestuur en haar Propaganda‑Abteilung alle bioscopen de verplichting op elke langspeelfilm door een filmjournaal te laten voorafgaan. Deze filmjournaals werden geproduceerd in Brussel (in de lokalen waar vandaag de filmschool RITCS gehuisvest is) onder leiding van een Duitse hoofdredacteur.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s