Alfons Cools (Oudervereniging voor Moraal)

08 lorenzo da ponte« Het weze de politici gezegd dat men ofwel aanvaardt dat onze maatschappij pluralistisch is en dan moet het openbaar onderwijs pluralistisch zijn, ofwel dat men aanneemt dat de maatschappij verzuild is en dan is er geen vierde net nodig om de school voor iedereen te gaan vormen, vermits deze reeds als Rijksonderwijs bestaat. In deze laatste concepten trouwens kan men alleen spreken van confessioneel, niet-confessioneel-vrijzinnig en pluralistisch onderwijs, terwijl in het eerste geval het R.O. en sommige andere officiële scholen de rol van een pluralistische school vervullen.
Het wordt nog erger als men er de standpunten van de diverse politieke partijen gaat bij betrekken. Afgezien van de K.P., zien ze allen het pluralistisch onderwijs als een bijkomend net, waaraan al naargelang de eigen politieke, dus op macht beluste instelling zeer variabele toekomstperspektieven worden toegedicht.
Dit is b.v. van gelovige zijde: nog meer vat krijgen op elke vorm van onderwijsvoorziening en vanwege de linkerzijde een irreële utopische hoop dat het vrije net finaliter in deze nieuwe schoolvorm zou kunnen opgaan.
Persoonlijk meen ik dat steunend op ideologisch vrijzinnige grondslag en ook gedreven door ernstige financiële overwegingen voor de officiële school als enige vorm van openbare school moet worden geopteerd.
Dit is allerminst een confirmatie of een aanvaarding van de zgn. verzuiling aangezien deze niet door het officiële net wordt gepredikt maar wel door diegenen, die zich mordicus in een ghetto van op ideologische grondslag gebaseerde onderwijsconcepties willen opsluiten ».

Waar is dat nou allemaal voor nodig?
Dit uittreksel uit het referaat van de heer Alfons Cools over « Officieel en/of pluralistisch onderwijs » op het jaarlijks congres van de Oudervereniging voor de Moraal, dat eind vorig jaar werd gehouden, was voor ons de aanleiding om even met de auteur van gedachten te wisselen over de mogelijkheid en de wenselijkheid van pluralistisch onderwijs in België. En onder welke modaliteiten. Meteen de beuk d’erin dan maar…
— Mijnheer Cools, de geciteerde tekst is, gezien zijn bestemming, nogal academisch van aard. Kunt u uw standpunt nog even pregnant formuleren ?
A. Cools :
Dat is zeer eenvoudig, Mijn standpunt is : wat komt dat pluralistische net hier eigenlijk nog doen naast de bestaande netten ? Kijk, iedereen weet dat het vrij katholiek gesubsidieerd onderwijs een geëngageerd onderwijs is, dat is niet pluralistisch. Wettelijk kan er overigens ook vrij vrijzinnig gesubsidieerd onderwijs bestaan. Maar goed, van die stelling vertrekkend mag men niet veronderstellen dat ook het Rijksonderwijs niet pluralistisch zou zijn ! Het hele concept van het Rijksonderwijs is precies op dat pluralisme gebaseerd ! Daarom zou een pluraiistisch net een overbodig vierde net zijn naast het rijksonderwijs, het vrij onderwijs en het stedelijk en provinciaal onderwijs dat twee soorten omvat, namelijk neutraal onderwijs en een andere vorm die hoegenaamd niet neutraal is maar integendeel vrijer dan het vrij onderwijs.
— Toch wordt er veel over dat pluralistische net gesproken…
A. Cools:
Ja, en dan haalt men er lange wetteksten voor aan. Maar daar stel ik mij dan toch bepaalde vragen bij. Neem nu de wet van 14 juli ’75. Daarin staat een definitie van wat de wetgever beschouwt als een pluralistische school, maar volgens mij voldoet het Rijksonderwijs volledig daaraan. En het meest gekke is dan nog dat de wet het pluralistisch onderwijs bij het vrij gesubsidieerd onderwijs rangschikt, begrijpe wie kan.
– Een opwerping zou kunnen zijn : het Rijksonderwijs gepartijpolitiseerd…
A. Cools:
Ik wil dat zelfs toegeven. Echter niet in zijn geest, in het onderwijs dat het verschaft, maar in zijn beheer. De politieke partijen die het departement van onderwijs hebben beheerd, hebben er altijd een plaatsingsmogelijkheid in gezien voor hùn kandidaten. Door het democratische spel is er evenwel een evenwicht ontstaan, want nu eens zat er een socialist op de troon en dan weer een liberaal. Maar ook de CVP heeft steeds z’n deel van de koek gekregen. Sinds ’58 heeft ze immers ononderbroken in de regering gezeten, En men mag gerust aannemen dat er altijd wel afspraken hebben bestaan om in het kader van de benoemingen een plaats in te ruimen voor CVP-kandidaten. Wat dat procent precies is, weet ik natuurlijk niet want dat zijn geheime akkoorden. De laatste tien jaar kon men trouwens zeer goed vaststellen dat bij het toekennen van bevorderingsambten zoals directeurs of inspecteurs de regeringspartners altijd met een deel ging lopen. Dat heeft de facto ervoor gezorgd dat het Rijksonderwijs pluralistisch is. Er zitten zelfs communisten in (lacht).
Eén net
— Men kan het ook vanuit een ander oogpunt bekijken, namelijk vanuit het aanbod van « geëngageerde » lessen. Men kan in het R.O. met andere woorden zowel verschillende soorten godsdienst als moraal volgen. Toch kan men nog zaken opwerpen tegen uw opvatting. Zo kan men zeggen (en met name de KP doet dat): goed, wij willen tot één net komen, dat dan uiteraard pluralistisch moet zijn, en dan kan je moeilijk zeggen, we nemen het Rijksonderwijs, ook al kan dit op die en die basis pluralistisch worden genoemd, omdat het in de praktijk dan neerkomt op het afschaffen van de vrije instellingen.
A. Cools :
Tsja, theoretisch is België een democratisch land natuurlijk… Ik ben persoonlijk voorstander van één net. Ik zou hiervoor kunnen verwijzen, maar ik doe het liever niet, naar het onderwijs in de socialistische landen b.v. Ik zeg niet dat het onderwijs daar niet « vrij » is, want ik weet het niet, maar als je nu de Sovjet-Unie neemt, daar worden ook nu nog steeds priesters gevormd. Dan mag je toch veronderstellen dat daarvoor scholen bestaan ? Worden die gesubsidieerd door de Staat of niet ? Ik weet het niet, maar ik veronderstel dat de conceptie van de Sovjet-maatschappij is : doen jullie maar op, jongens, want de godsdienst is tenslotte vrij in ons land, maar jullie moeten daarvoor zélf jullie financies bij elkaar scharrelen.
— Waar wilt u nu heen wat ons eigen landje betreft ?
A. Cools :
Zoals gezegd ben ik voor één net met dus een aanbod zowel van moraal als van de diverse godsdiensten. Men kan daarin zelfs zo ver gaan dat ook sommige andere vakken, zoals b.v. geschiedenis, zouden worden opgedeeld in twee of meerdere aspecten. Hoewel ik het in de praktijk niet zie zitten, want er is maar één wetenschappelijk belangrijk. Ik zie niet goed in hoe men b.v. de inquisitie (de vervolging van de protestanten door de katholieken) « anders » kan benaderen. Men kan dat ten hoogste « vergoelijken », maar men kan dat wetenschappelijk niet ontkennen. Praktisch kan ik me dus niet voorstellen hoe men die zgn. ideologisch geladen vakken zou gaan splitsen. Maar goed, hoe gaat de pluralistische school dat oplossen ? De Raad van Beheer van dergelijke school zou volgens de wet de weerslag van de ideologische krachtsverhoudingen binnen de maatschappij moeten zijn. Maar het parlement, dat het R.O. beheert is toch óók de weerslag daarvan ? Ik vrees zelfs dat, indien pluralistische scholen zouden tot stand komen in bepaalde gemeenten van Vlaanderen, die bijna volledig in katholieke handen zouden komen. De vrijzinnigen zullen zich dan nog moeten weren als een duivel in een wijwatervat om een plaatsje te krijgen in de Raad van Beheer.
Het standpunt van de vrijzinnigen
— Met andere woorden, de vrijzinnigen zijn niet zo happig op dat « nieuwe» net ?
A. Cools :
Volgens mij niet, nee. Die voelen zich goed in hetzij het R.O., hetzij in het onderwijs ingericht door bepaalde steden of provincies, Ik heb de indruk dat heel die rimram van dat pluralisme eerder in de schoolwetgeving is geslopen als een toegeving. Alweer. Een toegeving die iets anders moet verbergen. Als ik zo waar de tijdsomstandigheden kijk, de vroege jaren zeventig, dan zie ik dat dit ook de periode is van de uniformisatie van de diploma’s van het vrij onderwijs met die van het rijk, er is toen ook al sprake geweest van andere subsidiëringsnormen voor de studiemeesters-opvoeders, de subsidiëring van administratief personeel (in de uitgave ’58 van de Schoolpactwet bestond dat niet) en dat lijkt me een allegaartje waarbij de andere partij van in casu de CVP bepaalde garanties i.v.m. het pluralistische karakter als tegenprestatie heeft willen loskrijgen.
— Dat er één net moet komen, daarover zijn we het dus wel eens, maar hoe dan ook kunt u niet ontkennen dat, ondanks de recente zware CVP-nederlaag en de reeds vroeger op gang gekomen en steeds toenemende ontkerstening, we hier in Vlaanderen nog steeds in een hoofdzakelijk katholiek landsgedeelte leven en dat het zo maar opheffen van het vrije net niet alleen administratief maar vooral ideologisch totaal ondenkbaar is ? Misschien is het pluralisme echter wel te verwezenlijken via schoolgemeenschappen e.d. Hoe staat u dáár dan tegenover ?
A. Cools :
U schetst zelf een ideaal beeld. Als de pluralistische school de eenheidsschool van morgen zou zijn, dan moeten we er allemáál voor ijveren. Maar welke garanties hebben we daarvoor ? Wat garandeert u dat wanneer er morgen op een bepaalde plaats een pluralistische school wordt opgericht, het vrij onderwijs in die localiteit zo maar spontaan zijn poorten zou sluiten ? Ik geloof overigens evenmin dat de officiële inrichtende machten in dat geval hun instellingen zouden opdoeken. Ik heb nog geen enkele politieke partij in haar stellingname over pluralistisch onderwijs dat horen verkondigen.
– Goed, dan sla ik meteen door naar het andere uiterste: legt u er zich dan zo waarbij neer dat het sterke katholieke net zal blijven bestaan in de verhouding die het nu heeft tot het R.O., m.a.w. een soort van hiërarchie. Het is toch algemeen bekend dat ook bij niet-praktizerende gelovigen en zelfs bij niet-geëngageerde ongelovigen de voorkeur naar het katholiek onderwijs uitgaat, deels uit traditie, deels wegens het elitaire karakter dat o.m. in de hand gewerkt wordt door het « afschuiven » van « lastige » leerlingen in het vrij onderwijs naar het Rijks ?
A. Cools :
Als democraat moet je dat wel aanvaarden, hé ? De grondwet zegt : het onderwijs is vrij, dus iedereen mag scholen oprichten. Dat houdt niet in dat iedereen subsidies moet krijgen, maar dat is een andere zaak. Bon. Het is in Vlaanderen inderdaad zo dat een grote meerderheid van de bevolking katholiek gericht onderwijs verkiest voor z’n kinderen. Ook dat moet ik aanvaarden. De redenen daarvoor zijn nog complexer dan diegene die u zelf heeft opgesomd. Zo zijn er b.v. gelovigen die denken dat ze zonde bedrijven indien ze hun kinderen naar het R.O. zouden zenden, zelfs als ze daar godsdienst volgen. Onlangs is er ook nog een nieuwe, groep bijgekomen, namelijk de tegenstanders van het VSO. Ik ken persoonlijk een niet gering aantal vrijzinnige mensen die hun kinderen naar het vrij onderwijs sturen omdat daar, op z’n minst, het VSO veel voorzichtiger is ingevoerd. Er zijn ook mensen die onder morele druk het vrij onderwijs verkiezen, b.v. winkeliers, die vrezen hun klanten te verliezen als ze hun kinderen niet naar de school sturen waar ook de kinderen van de meerderheid van hun klanten gaat.
Samengevat kunnen we stellen dat het pluralistisch onderwijs nog niet voor morgen is. De tegenstelling ligt misschien niet meer zozeer op het vlak van het wantrouwen van de christelijke gemeenschap er tegenover (alhoewel…), maar de voorstanders hebben onder mekaar nog lang niet uitgemaakt HOE dat onderwijs er dan wel moet uitzien. Eén ding staat vast : als het pluralistische net tegelijk het enige onderwijsnet wil zijn, dan is een grondwetsherziening noodzakelijk. Of op z’n minst zouden de modaliteiten wat subsidiëring betreft van « vrij » opgerichte scholen moeten worden herzien. En het is algemeen geweten dat precies daar het schoentje het meest wringt. Tot zolang zullen we dus met pijnlijke voeten moeten blijven voort hinken.

Referentie
Ronny De Schepper sprak met Alfons Cools, “Pluralistisch onderwijs bestaat al: het rijksonderwijs!” De Rode Vaan nr.9 van 1982

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.