Dansen of bewegen?

09 neil martinWie in Vlaanderen moderne dans zegt, zegt Anne Teresa de Keersmaeker, Met haar groep Rosas is ze de (voorlopig) enige, sterk door minimal dance beïnvloede groep in Be!giè die ook in het buitenland grote faam geniet. Zij debuteerde met de solo-productie « Ash », creëerde daarna « Fase » met Michèle Anne De Mey en vormde dan de groep « Rosas » wiens eersteling « Rosas danst Rosas » overal volle zalen lokte.

Dans staat meestal in functie van een muziekpartituur. Wanneer de dans in functie staat van beweging en ritme, de dans omwille van de dans, doet dit vreemd aan. In « Elena’s Aria » zijn muziek en tekst componenten van de dans. Naarmate de voorstelling loopt ga je de voortdurende herhaling van beweging en ritme als een taal ervaren en groeit de herkenbaarheid met levensfacetten als herhaling, verveling en uitputting (de jaren ’80 ?). De verbazende discipline waarmee de dansers elkaars bewegingen aanvullen en tegelijk ontnemen versterkt dit gevoel van onbehagen. Binnen de uiterst precieze en mathematische structuur van haar choreografie bouwt Anne Teresa de Keersmaeker een emotionele benadering in : namelijk die van haar vrouw-zijn. < Elena's Aria » wordt gedanst door Anne Teresa de Keersmaeker, Michèle Anne De Mey, Fumiyo Ikeda, Nadine Ganase en Roxanne Huilmand.
PASSAGIERS
Riet Verhelst en Adelheid Sulmont werken in hetzelfde abstract-minimalistische idioom van de Keersmaeker. Alhoewel je het hen niet zou aanzien werken deze twee jongedames reeds van in 1977 samen. « Ze kwamen elkaar toevallig tegen — ze waren elkaar bijna voorbijgelopen », zo staat er in de perstekst en je mag dan ook gerust stellen dat hun eerste eigen productie, « Passagiers », eigenlijk een autobiografisch relaas is. « Op muziek van Keith Jarrett wordt aan de hand van repetitieve bewegingen een spanningslijn voelbaar in een voorstelling die handelt over ontmoetingen, vluchtige contacten en de vervreemdende afstand tussen de mensen », zo staat er verder nog en deze vlag dekt inderdaad de lading.
Kwalitatief is de prestatie van de twee meisjes echter nogal ongelijk. We zagen ze aan het werk in het Bewegingsfestival dat het Masereelfonds en Theater Vertikaal in Gent hebben georganiseerd en volgens ons had Riet Verhelst, die een mime-opleiding heeft gevolgd, niet de soepelheid en de gratie die men bij een dergelijke voorstelling mag verwachten. Adelheid Sulmont daarentegen heeft haar opleiding gekregen van Mie Vandeghinste en heeft o.m. ook bij Judy McCarthy gewerkt.
Deze contrasterende benadering kwam nog duidelijker tot uiting in een tweede productie die ons bij verrassing werd voorgeschoteld : « Alsof geen jaren tellen ». Ook hier zou men kunnen stellen dat de twee meisjes omzeggens hun eigen relatie verbeelden. Volgens de perstekst zou het zich afspelen in het niemandsland tussen kindertijd en volwassenheid en inderdaad wisselen tedere sensualiteit en wilde agressie (« wilde dames ? ») elkaar af. Toch lijkt deze voorstelling ons nog niet af. Op de verrassend traditionele muziek van Arie Dzierlatka wordt er weliswaar af en toe mooi gedanst, maar die wordt dan vaak abrupt afgebroken, waarbij ook de aanpak plots wordt getransformeerd. Men gaat hier dichter aanleunen bij mime, maar dan wel op een niet zo erg geslaagde manier.
Het is duidelijk dat dit duo kampt met een probleem dat we b.v. vaak aantreffen bij rockgroepen die verder willen doorstoten naar de top : moet men de persoonlijke relatie laten primeren op het artistieke resultaat of omgekeerd ? Het is een vraag die wij, eerlijk, niet kunnen of willen beantwoorden.
POGING TOT BEWEGING
De « nummer twee » na Anne Teresa de Keersmaeker zou Marc Vanrunxt zijn. een man die naar verluidt meer succes zou hebben in Nederland dan in eigen land. Hemzelf hebben we echter niet aan het werk gezien, al was hij met zijn programma « Vier korte dansen » onlangs te gast in Tielt. Zijn partner voor dat programma, Eric Raeves, was echter wèl te zien in het Bewegingsfestival, samen met Goedele De Veuster, Catherine Massin, Melinda van Berlo en Linda Swaab. « Poging tot beweging » heette dit concept van Vanrunxt en het werd meteen het vlaggenschip van het festival. Niet alleen omdat het perfect uitdrukte waar al deze jonge choreografen naartoe willen, maar vooral omdat het ook het beste zijn doelstellingen kon realiseren.
Dansers zijn opzettelijk belemmerd in hun bewegingen maar wat er aan bewegingspotentieel rest, wordt optimaal benut, zo luidt het credo en al meteen van bij het begin wordt dit erg duidelijk gemaakt. Op de mooie muziek van Henryk Gorecki (Sinfonie der Klagelieder) bewegen de vijf dansers zo synchroon mogelijk (het lukt niet altijd honderd procent) en dat volgens een crescendo en decrescendo opbouw (m.a.w. één begint. een andere volgt enz. tot ze alle vijf synchroon opereren, waarna op dezelfde manier men naar de rusttoestand terugkeert).
Het tweede deel is het zwakste, vooral omdat het minder in het concept (« gehinderde beweging ») past, tenzij je het feit dat de dansers (op muziek van The Virgin Prunes na eerst een te langdradige inleiding met « gezang >, van de bultwalvis) elkaar hinderen in die zin zou opvatten.
Maar met het slot zit men opnieuw op de juiste golflengte : de dansers komen het podium opgekropen in een papieren cocon waaruit ze geleidelijk „ontpoppen” tot ze tenslotte naakt (letterlijk én figuurlijk) voor de toeschouwer staan. Licht uit en af. Knap.
HOGER LAGER
Waar Vanrunxt mee stopt, daar begint Ines Verhoye (foto) mee. Een naakte vrouw die zich stilaan aankleedt. « De transformatie van een vormeloos wezen in een zelfbewuste vrouw », heet dat dan, maar het is dan toch wel erg ontgoochelend dat die « zelfbewuste » vrouw uiteindelijk door een papieren deur stapt om op een televisiescherm naar Hoger Lager te gaan kijken.
Noces heet dit programma dat door Pascal Crochet van het Opus Théátre werd bedacht en het is de bedoeling dat het « de bruiloft of het feest van de vrouw met zichzelf » zou zijn.
Dat komt echter zelden tot uiting. Uiteraard moet men achter de bewegingen zelf niets gaan zoeken. « Geen demagogie, » heet dat dan, « geen opdringerige uitleggerij ». « Hoe groter het streven naar authenticiteit, hoe kleiner het risico voor totale oncommunicatie, artistiek hermetisme », aldus nog Verhoye in gesprek met « Deze maand in Brussel ». Nu, dat klopt dus niet. De toeschouwers kregen totaal geën mogelijkheid zelf iets in te vullen. Je kan zoals in het radioprogramma « Het Vermoeden » wel proberen het woord in te vullen dat in een zin wordt vervangen door een pieptoon, maar je kan dat niet als de hele zin uit pieptonen bestaat.
Tegenvaller dus, temeer daar Verhoye dichter aansluit bij mimeprogramma’s (cfr. haar opleiding bij Jan Ruts) en in een dansfestival (het mag dan nog officieel « Bewegingsfestival » heten) eigenlijk niet op haar plaats was. Het was nochtans door de lof op háár programma dat we hierop af waren gekomen, terwijl de namen Vanrunxt of Sulmont ons helemaal niks zeiden. Hoe een dubbeltje rollen kan.
ETCETERA
Ook Etcetera gaat de jaargang in met een nummer waarin gedanst wordt. Na een lange stille periode is in Frankrijk een nieuwe lichting choreografen aan het werk gegaan die internationaal een doorbraak forceert : Maguy Marin. Jean-Claude Gallota, Regine Chopinot e.a. Zij komen in februari naar België en worden in Etcetera 9 uitgebreid voorgesteld: wie zijn ze, vanwaar komen ze, en hoe ziet het dansbeleid in Frankrijk eruit ? Ook België blijft op dansgebied niet achter. Er is natuurlijk Béjart, al 25 jaar is hij er, met choreografieën die geïnspireerd zijn op het cultureel-filosofische erfgoed. Etcetera 9 gaat op zoek naar zijn bronnen. En Anne Teresa de Keersmaeker praat in een interview vrijuit over angsten, kwetsbaarheid en « Elena’s Aria ». Verder is na West-Berlijn in het vorige nummer nu de DDR in Etcetera te gast. In de personen van Thomas Brasch wiens tekst Mercedes integraal wordt afgedrukt, en Heiner Müller van wie Kwartet werd opgevoerd door het BTK en de Witte Kraai : een Oost-Duitse visie op seksualiteit. Etcetera is verkrijgbaar in de boekhandel en in tal van theaters en culturele centra.

Referenties
Piet Loose en Ronny De Schepper, Dansen of bewegen? De Rode Vaan nr.4 van 1985
DRG, Moderne dans in het kunstencentrum Vooruit, Het Laatste Nieuws 13 januari 1994

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s