Maria, Maria, ik hou van jou

03Als Broeder-Overste over het naturalisme sprak, dan beefden zijne lippen en met een vermanende vinger in de hoogte oreerde hij « dat dit het laagste in den mensch naar booven haalde ». We zijn geneigd hem bij te treden wat het oeuvre van onze bekendste naturalist Cyriel Buysse betreft en dan vooral in zijn werk dat op het einde van de jaren zeventig werd heruitgegeven, « Het recht van de sterkste ».

Inderdaad, Buysse laat zich in dit werk weinig gelegen aan de literair-technische eisen die met name Emile Zola aan deze stroming stelt om toch tot een meer wetenschappelijke benadering te komen dan onze eerwaarde. Zo is er b.v. de techniek van de « tranche de vie », d.w.z. dat men een verhaal op een willekeurig moment laat beginnen en eindigen i.p.v. de traditionele mijlpalen, ais daar zijn : geboorte, huwelijk, dood. Nu, Buysse laat « Het recht » beginnen met de verkrachting van Maria door Reus, wat eigenlijk een cynische prelude is tot haar huwelijk, en het boek eindigt met de voortijdige dood van Maria (uiterst knap beschreven, dat wel, met de begrafenis als magistraal hoogtepunt).
Ook de zwart-wit-tekening van de personages leunt eerder aan bij de romantische romantraditie : « `t Was meer en meer in hem, een aangroeiende, onoverwinnelijke antipathie, de jaloerse, nijdige, onberedeneerde haat van het kwaad tegen het goed. Zij was als van een ander geslacht, als van een ander bloed voor hem. Hij hield haar voor preuts, hooggeleid, en al haar gaven en deugden kwamen hem als zoveel stilzwijgende, tot hem gerichte verwijten voor ». (p. 109)
Neen, hoe knap dit boek ook is, we moeten toch vaststellen dat Buysse eerder aan de populaire definitie van naturalisme beantwoordt (realisme niet de nadruk op de negatieve aspecten) dan aan de wetenschappelijke. Alles wat kan tegenslaan, doet het ook. Deze vorm van determinisme is dan ook het zuiverste kenmerk van de filosofische ondergrond van het naturalisme zoals die door Hypolite Taine werd vastgesteld : « Tenslotte, en alles overdacht en overwogen, achtte Maria zich toch nog gelukkig. Wel had ze ’t juist bepaalde ideaal van haar leven niet bereikt, doch wat eraan ontbrak aanzag ze, met haar vroege ondervinding van ’t bestaan, as de natuurlijke en onvermijdelijke tol, die alle menselijke illusie aan de werkelijkheid betaalt. » (p. 78)
Alhoewel wij de gelatenheid van deze liberale humanist helemaal niet delen, is dit werk, net als de rest van zijn omvangrijk oeuvre toch, een must voor de lezers van De Rode Vaan.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.