En WIE had er mij aangeraden dit hondse baantje aan te nemen? (*)

00Een « typisch » toneelweekend. Eerst in Malpertuis-Tielt « Zeepbellen blazen » (“The two-character play”) van Tennessee Williams, waarin we met een krankzinnig (geworden ?) broer en zus worden geconfronteerd, dan in Controverse-Gent « Te meiden » (“Les bonnes”) van Jean Genet, waarin twee meiden een moord op hun « madam » beramen, maar er niet toe komen en ze dus onder elkaar maar « spelen », met kwalijke gevolgen. Indien dit op zichzelf nog geen teken van krankzinnigheid zou zijn (krank betekent eigenlijk « ziek »), dan helpt regisseur Bert Van Tichelen alvast een handje door de drie rollen door mannen te laten vertolken. « Genet zou het liever zo gehad hebben », zegt hij. Nogal wiedes, er wordt anaal gecoïteerd, gemasturbeerd en afgezogen (of toch gedaan alsof) dat het een lieve lust is en Jean Genet is van dat soort vertier, vooral bij mannen dan, nooit erg vies geweest.

Van Tichelen wou dus dat Jean Genet, die nu als 74-jarige ergens in Parijs moet uithangen, tevreden was. Of het Gentse publiek dat ook zou zijn, was wel de laatste van zijn zorgen. Zijn eerste zorg was wellicht een goedkoop schandaalsuccesje behalen. Als 16-jarige heb ik ook nog op het college stiekem werk van Genet gelezen, omdat dit dan niet alleen pervers maar ook « revolutionair » was. Anno 1984 wordt het al iets moeilijker om op basis van een tekstinterpretatie alleen voor een rel te zorgen. Dus, maar veel blote konten erin gestopt, mannelijke dan, want vrouwelijke zijn ook al niet meer aanstootgevend.
En hoe groot zou de triomf niet geweest zijn indien de bekende Gentse travestiet Dille aan de productie zijn (of haar ?) medewerking had willen verlenen ! Maar neen, Dille haakte af en zo deden ook publiek en recensenten. Eendrachtig vond iedereen het vervelend en was niemand geshockeerd.
Wat zouden we de volgende keer nog kunnen doen ? Een dood kieken hebben we al gehad en in zijn films heeft Claus reeds een varken (Mira) en een paard (De Leeuw) laten slachten. Maar kop op, op scène zal dit nog wel effect hebben ! (Al wordt dat wel erg duur : iedere avond een paard de kop inslaan…)
In het geval van « Zeepbellen blazen » was die eensgezindheid er niet. Publiek komt er natuurlijk niet op af, maar de critici vinden het een « grensverleggend » stuk. Ik vind het een « slecht gemaakt » stuk. Hoe groot m’n bewondering voor Williams ook is, men moet kunnen toegeven dat dit stuk gewoon niet goed in elkaar zit. Want het had gekund. Het thema van twee acteurs die hun eigen leven op scène acteren, de moord en zelfmoord van hun ouders incluis, en/of twee kindvolwassenen die deze dubbele moord nooit te boven zijn gekomen en in de kamer van de tragedie hun toevlucht nemen tot het « acteren » van de werkelijkheid, is zeker zeer boeiend indien de twee raakvlakken subtiel in elkaar schuiven. Nu waren er af en toe breuken en regisseur Horst Mentzel lost deze dan maar op door zijn acteurs (en niet de minste : Ingrid De Vos en Eddy Vereycken) hysterisch te keer te laten gaan. Het liet me echter allemaal even siberisch koud als de temperatuur in het zaaltje van Malpertuis.
Je ziet, het leven van een toneelrecensent is geen pretje. Ik hoor je al zeggen : waarom doe je het dan als je altijd zo malcontent bent ? En inderdaad, er zit veel waarheid in die vraag. Alleen, er lopen niet genoeg zotten rond om dit « tijdverdrijf » over te nemen. Eens naar een goed toneelstuk gaan, dat wel, dan staan ze met hopen te dringen voor een vrijkaart, maar naar àlle producties gaan kijken, goed wetende dat in de overgrote meerderheid van de gevallen je niet alleen ontevreden bent, maar zelfs geërgerd omdat je op die manier alweer een avond kwijt bent die je nuttiger had kunnen besteden, dat is een ander paar mouwen. Toch blijft onze aanbieding voor eventuele masochisten geldig. Op het gekende adres…
LIBERALE BENADERING
Vorige week hebben wij beloofd nog meer commentaar te leveren bij wat was uitgelekt uit het rapport van de Raad van Advies voor Toneelkunst (RAT). Dat is echter niet meer nodig. Bliksemsnel heeft cultuurminister Dewael op het hem voorgelegde advies gereageerd en… is nog drastischer opgetreden dan hem was geadviseerd. De vrees van de RAT dat het negeren van negatieve adviezen politiek zou kunnen worden uitgelegd was dus wel enigszins overdreven !
De reden dat Dewael gemakkelijker de hakbijl hanteert dan de RAT ligt vooral in het feit dat hij de suggestie van de adviesraad om een rode kaart te interpreteren als het toekennen van een afvloeiingspremie naast zich heeft neergelegd. Zo werden door Dewael niet enkel Bent en het Merksems Kamertheater (MKT) geschrapt, maar ook de Mannen van den Dam, Theater Poëzien en het Schooljeugdteater (SJT), die door de RAT een rode kaart waren voorgehouden. Net zoals de niet-erkende gezelschappen (b.v. Taptoe, Controverse, Sluipende Armoede) komen zij wel nog in aanmerking voor de projectenpot, maar hierin zit slechts twintig miljoen (om u te realiseren wat dit in de theaterwereld waard is : zelfs de minst gesubsidieerde gezelschappen, met name Het Trojaanse Paard en De Witte Kraai, steken elk toch nog vijf miljoen op zak) en bovendien merkt zelfs een krant als « De Standaard » dat dit een duidelijk « liberale benadering » is, namelijk het niet subsidiëren voor een heel pakket, maar per onderdeel. Volgens deze krant geeft dit reeds de richting aan waarin de herziening van het theaterdecreet zal gaan : de gezelschappen zouden daarin niet meer gebonden zijn aan een aantal voorstellingen per jaar, maar zouden moeten werken met een « gepland projectenbeleid ». Artistiek valt daar misschien nog wel iets voor te zeggen, maar het spreekt vanzelf dat de werkzekerheid in deze sector dan zo goed als zoek zal zijn. En wie betaalt de werklozen ?
Voor « Het Laatste Nieuws » is er echter geen vuiltje aan de lucht. Integendeel, in zijn eindeloze goedheid zou minister Dewael overwegen « op halflange termijn te komen tot een betoelaging van de gezelschappen door middel van vaste enveloppes voor drie of vier jaren » ! Hoeveel gezelschappen er eerst uit de boot moeten vallen vooraleer dit verleidelijke project binnen deze bezuinigingsperiode ook realiseerbaar is, vertelt HLN er niet bij.
Bent, MKT, SJT, Poëzien en de Mannen van den Dam zullen er alvast hun boontjes niet meer op te week leggen. Over het MKT en Bent vloeien er niet veel tranen. De algemene teneur is dat deze gezelschappen eigenlijk reeds vorig jaar afgeschaft waren en dat de toelage die zij voor het voorbije seizoen hebben ontvangen inderdaad een soort van afvloeiingspremie zou zijn geweest, tenzij er zich alsnog een artistiek mirakel zou voordoen maar dat deed het niet.
OMZIEN IN WROK
Overigens is dergelijke werkwijze ook illustratief voor het feit dat de groepen deze keer niet op één werkjaar, maar ook nog op de twee vorige werden beoordeeld. Op het eerste gezicht komt dit tegemoet aan een terechte verzuchting van de RAT, maar op dit ogenblik is het natuurlijk volstrekt oneerlijk dit principe reeds toe te passen. Het komt er dan immers op neer dat men voor het falen in de voorbije jaren tweemaal wordt gesanctioneerd : toen reeds (uiteraard) en nu nog eens a fortiori. Over terechte verzuchtingen gesproken, die andere legitieme wens van de RAT, namelijk om het onderscheid in A-, B-, C- en D-gezelschappen af te schaffen, is door Dewael alvast niet ingewilligd.
Op die manier ontsnappen de grote gezelschappen (de A-reeks) alvast aan de strenge maatregelen die de RAT in het vooruitzicht had gesteld (zie ons artikel van vorige week). B-gezelschap MMT (Mechels Miniatuur Theater) overtreft met zijn 37,320 miljoen wel het KJT (Koninklijk Jeugdtheater) dat op 37 rond bleef steken. Dewael heeft het hier inderdaad bij het rechte eind in zijn redenering dat het kinder- en jeugdtheater een volwaardig onderdeel dient te vormen van het theaterleven in Vlaanderen en dat daarom b.v. Stekelbees en Speeltheater een subsidieverhoging verdienen, terwijl het KJT financieel werd gesanctioneerd wegens stagnatie. Anderzijds is dit alweer een illustratie dat in het huidige stelsel de beloning van de ene altijd moet gaan ten koste van de andere…
Ook de Mannen van den Dam zijn eigenlijk het slachtoffer van dat « omzien in wrok » van Dewael. Bij hen betreft het evenwel niet zozeer het artistieke aspect (« Het park » kreeg van de RAT zelfs terecht lof) maar een paar jaren reeds wijst men vanuit Brussel op administratieve en financiële mankementen. Men kan het betreuren dat daardoor een interessant gezelschap moet sneuvelen, maar wat die mankementen betreft, die blijken — althans volgens informatie ingewonnen « achter de coulissen » — volkomen gegrond…
Bij Theater Poëzien en het Schooljeugdtheater ligt het dan weer anders. Smalend wordt hier wel eens opgemerkt dat ze blijkbaar worden gesanctioneerd « omdat ze teveel optreden ». Deze beide gezelschappen zijn immers inderdaad zeer bedrijvig binnen het wat eigenzinnige schoolcircuit. Het SJT zelfs zodanig dat we nog nooit de gelegenheid hebben gehad het aan het werk te zien. Het is nochtans van Brussel…
Bij Poëzien ligt dat anders. Zij hebben de opmerking dat door het vele optreden in de scholen men gemakkelijk terugvalt op een bepaald stramien en vernieuwing bijgevolg uitblijft, wel degelijk ernstig genomen. Meer zelfs, ondanks hun toch wel programmatische naam, hebben zij met « De feen van Niks » onlangs nog getracht puur visueel theater te brengen om het verwijt « onvoldoende te dramatiseren » tegen te gaan. Kwam de reactie te laat ? Of vond de RAT het resultaat maar niks ? Of vond men net zoals bij « Het park » dat één zwaluw de lente niet maakt ? Dat belooft dan alleszins voor die zogenaamde projectfinanciering. Hoe goed moet zo’n project dan immers wel niet zijn, willen de makers nog een tweede kans krijgen… ?

Referenties
Ronny De Schepper, Om zot te worden, De Rode Vaan nr.17 van 1984
Ronny De Schepper, En WIE had er mij aangeraden dit hondse baantje aan te nemen? De Rode Vaan nr.24 van 1986

(*) Hugo Claus, Bruid in de morgen, 1ste bedrijf

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.