Mag je van muziek (of van eender wat, als puntje bij paaltje komt) genieten?

Elders op deze blog vindt u een lang debat over de maatschappelijke functie van muziek. Op een bepaald moment blijken de meningen uiteen te lopen, als het op “genieten” aankomt. Ik heb deze discussie eruit gelicht omdat ze verder gaat dan louter een discussie over muziek.

Jan Mestdagh: “Ik heb de indruk dat we ons bewegen tussen twee polen. Enerzijds, laten we zeggen de pool van het genot, waarbij eigenlijk geen debat meer mogelijk is, want als de mensen het mooi vinden, dan hoeft daarover niet gepraat te worden. De andere pool is: het moet progressief zijn, het moet de maatschappij vooruithelpen op de weg naar het socialisme. Ik vind dit laatste dan weer zeer gevaarlijk, omdat dit soort opties uitmondt in een totalitaire instelling, in een geprogrammeerd geluk. Denkend aan de toestanden in bepaalde socialistische landen ben ik daar erg bang voor. Overigens moet ik bekennen dat ik zelf vrij reactionair ben op muzikaal gebied. Waarschijnlijk bij gebrek aan een behoorlijk muzikale opvoeding ben ik blijven vastzitten – althans wat de amusementsmuziek betreft – aan de generatie van Presley en consoorten. Ik moet hier zelfs tot mijn schande bekennen dat ik meer dan dertig langspeelplaten van Sinatra bezit…”
Willy Courteaux: “Daarover is geen discussie mogelijk natuurlijk. Muziek is een kwestie van genieten, punt. De vraag is in welke mate genieten geprogrammeerd wordt. Die grote commerciële muziekcultuur op dit ogenblik is geprogrammeerd genot, dat is geen vrije keuze. Wij leven in een maatschappij waarin wij geprogrammeerd worden. Over ‘t algemeen wanneer er kritiek geleverd wordt op socialistische regimes is men geneigd om te denken dat daar geprogrammeerd wordt, maar dat wordt hier evenveel of meer gedaan.”
Johan Thielemans: “Vooral de linkerzijde heeft het moeilijk om over het genieten te praten. Er is wat, zonder enige kwaliteitswaarde, en de mensen genieten daarvan. En de linkerzijde vindt dat soort genot verdacht. Zo kan ik me niet herinneren of wij destijds in Tliedboek over “Sgt.Pepper” hebben geschreven. Maar we hadden het wel moeten doen. In Tliedboek besteedden we namelijk nogal wat aandacht aan de teksten en op dat gebied is Sgt.Pepper zeker interessant. Ik heb mij die elpee trouwens persoonlijk aangeschaft, wat voor mij uitzonderlijk is voor dat soort muziek. Al moet ik er wel onmiddellijk aan toevoegen dat mijn zoon, die toen nog heel klein was, een kind eigenlijk nog, een geweldige Beatle-fan was. Ikzelf onthou van die elpee vooral A day in the life, When I’m 64 en Lovely Rita. Dat staat allemaal nu nog goed overeind, vind ik. Ik zou trouwens ook op de invloed van producer George Martin willen wijzen. Die probeerde het popidioom te verbreden zonder dat het pompeus werd of met valse pretentie. Dit dan in tegenstelling tot de symfonische pop die daarop zou volgen. Wat mij echter het meeste aansprak, dat was de hoes. Die was ontworpen door Peter Blake en sloot helemaal aan bij wat er op dat ogenblik cultureel in Engeland leefde, namelijk de zogenaamde pop-art. Ook belangrijk vind ik nog de vaststelling dat die elpee toen de top tien haalde, dat ze niet in het alternatieve circuit terechtkwam zoals dat dan heet. Als je dat dan vergelijkt met wat er nù in de hitparade staat…”
Josse De Pauw: “Hoewel je beseft dat een zekere discipline en ordening noodzakelijk is in een samenleving, blijft er toch dat onophoudelijke zoeken naar genot. En dan ben ik blij dat theater bestaat. Omdat het een soort vrijplaats is, waar je dingen kan doen die nergens anders kunnen.”
Volgens Maria Hagen in het Nederlandse feministische tijdschrift “Lover” is dit een typisch mannelijk standpunt. Voor mannen staat de vermeende homogene mannelijke wereld tegenover de heterogene vrouwelijke wereld van liefde, erotiek, muziek, dans, spel, lach en poëzie, kortom van genot, die de mannelijke wereld ontregelt zoals Carmen Don José “ontregelt”. Niet voor niets heet zij immers Carmen, d.i. “toverspreuk”, “lied” of “gedicht”, kortom de belichaming van de dionysische kunst (Nietzsche) die bij de mens “een verrukkelijke vervoering” teweegbrengt, waardoor de individualiteit vervaagt en men buiten de menselijke grenzen treedt. Dit streven naar “oerlust” is bij de mens blijkbaar aangeboren (cfr. het orgasme).
Toch steekt Jan Wauters een waarschuwende vinger op. Hij heeft het dan wel over sport, maar ’t zou net zo goed over iets anders kunnen gaan, als hij zegt in “De Morgen” van 3/1/1998: “Hoezeer ik van emotie hou – van echte emoties, van zweetgeur, dat mag volks en vulgair zijn – gruw ik van het uitmelken ervan. Het is niet langer de triomf van het populaire, maar van het populisme. Populisme is nooit echt, populisme is altijd gemaakt. Populisme exploiteert het volkse voor het eigen profijt. (…) Geniet, geniet ten volle, maar weet dat het genieten ook ‘maar’ genieten is. Ga het niet exploiteren. (…) Dat sportlui of piloten, na de roes van de inspanning of de zege, ergens in een dure bar zichzelf te buiten gaan, het is mijn smaak niet, maar tot daar aan toe. Maar om publiek champagne te ejaculeren, dat heeft toch geen niveau? En naar die stijl verglijdt ook het voetbal. En de sport, en de maatschappij in het algemeen.” En in Standaard Magazine van 26/1/96 voegt hij eraan toe: “Je kunt verslingerd aan iets raken, aan de beste sigaren, aan Davidoffs, en dat tegelijkertijd als zwakheid aanvaarden. het niet mogen genieten. De christelijke zonde.”
Peter Cnop: “Ik geloof dat je daar een belangrijk punt aanhaalt: de houding van de linkerzijde ten overstaan van het genot. Het duidelijk meeleven met een muziek – of eigenlijk met elke vorm van cultuur – wordt door bijna de hele linkerzijde als verdacht beschouwd. En dat komt omdat zij vaak – dat moet men toegeven – vanuit een intellectueel standpunt vertrekken. Een literair standpunt zelfs. De liefde tot het woord. Want een chanson kan muzikaal zeer arm zijn, als het een geëngageerde tekst heeft, zegt men: dat is goed.”
Willy Courteaux: “Ik geloof dat we de zaken op een verkeerd niveau aan het behandelen zijn wanneer we het genieten en dergelijke gaan abstraheren, gaan los trekken uit de maatschappijstructuren waarin wij zitten. Wij zijn hier aan het doen alsof het echt mogelijk is een nieuwe cultuur te creëren binnen deze maatschappij. De maatschappij komt eerst, en de cultuur daarna. Als in sommige Oost-Europese landen, met name in de Sovjet-Unie een veel groter aantal mensen van cultuur konden genieten, dan was dat omdat er een veel groter aantal mensen de mogelijkheden kreeg om zich te onderrichten. Waarom gaat een arbeider bij ons over het algemeen niet naar de opera? Omdat er een typische klasse-cultuur bestaat, omdat het geen deel uitmaakt van het milieu waarin hij is opgegroeid.”
Johan Thielemans: “En toch blijft het ook een genieten. Waarom ga je anders naar een free jazz-concert?”
Fred Brouwers: “De hedendaagse componisten willen niet zozeer genot veroorzaken, als wel: schokken, een reflectie geven van het chaotische tijdsbeeld waarin wij vandaag de dag leven. Pas op: als ik tot rust wil komen, zal ik ook niet onmiddellijk naar Xenakis grijpen.”
Willy Courteaux: “Maar we zitten hier weer tussen die twee polen. Aan de ene zijde het absolute genot zoals bij Bach b.v. Aan de andere het engagement. En beide zijn niet te verwerpen. Het is gewoon de artistieke kwaliteit die moet doorwegen.”
Jan Caeyers: “Maar ook de muziek van Bach is er niet altijd op gericht om met instant-genot te worden geconsumeerd. Je moet Bach gaan interpreteren, en dan kom je tot een veel hoger en veeleer cerebraal genot. Ik vind genieten eigenlijk een negentiende-eeuws begrip.”
Ewald Demeyere: “En dan is er nog een verschil wat genieten op het podium aangaat. Een solist geniet volgens mij totaal niet. Daarvoor is de stress veel te groot. Een tuttist daarentegen zou wel plezier uit zijn werk kunnen halen.” (Radio 3, 27/11/1997)
Deze opvatting staat dan wel bijna lijnrecht tegenover diegenen die orkestleden eerder als ambtenaren dan als muzikanten zien…

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s