Het S.M.A.K.

In 1975 werd het S.M.A.K. ‑ onder de naam Museum van Hedendaagse Kunst ‑ opgericht. Het begon met het organiseren van tentoonstellingen een elektrisch vliegtuig’, waar de Piewan (‘Deltavliegtuig P‑1’ 1975, nu SMAK‑collectie) voorgesteld werd, een metalen eenmansvliegtuigje aangedreven door verschillende kleine motoren. Sindsdien volgt het museum de kunstenaar Panamarenko op de voet en kocht het in de loop van de jaren een tiental kunstwerken van hem aan. 25 jaar later brengt het SMAK de eigen werken samen, aangevuld met een twintigtal andere machines, tekeningen, vliegtuigen, objecten en modellen, uit de verschillende periodes in zijn oeuvre.

De eerste tentoonstelling na de openingstentoonstelling in het SMAK was echter gewijd aan Thierry De Cordier, van wie in de “vaste” tentoonstelling het bekende “bewaker van onze groententuin” staat. Een jaar na de opening volgde de geldinzamelactie “Red de Mosselpot” voor de verwerving van het werk “De grote mosselpot” van Marcel Broodthaers voor de collectie van het S.M.A.K. De actie kaderde in een ruimere maatschappelijke discussie rond de functie en het belang van hedendaagse kunst in onze samenleving.
“Grande casserole de moules” (uit 1966) is een cruciaal werk in het oeuvre van de dichter, beeldhouwer, schilder, filmer Marcel Broodthaers (Brussel 1924 ‑ Keulen 1976). Voor Broodthaers geen consumptiewaar als coca‑cola of tomatenblikjes zoals door Pop Art gebruikt; maar eerder elementen die verwijzen naar de Belgische (eet‑)cultuur of Brusselse bourgeoisie. Bij het componeren van deze werken blijft hij bovenal een dichter. Zo verwart hij ‘la moule’ (de mossel) met ‘le moule’ (de gietvorm), van waaruit een hele poëtica omtrent de inhoud en vorm, het eigene en de context van kunst ontstaat. Later in zijn loopbaan zal Broodthaers trouwens zijn aanvankelijke bezigheid als dichter opnieuw opnemen om woorden en lettertekens tot ‘lege’ beeldende vorm te transformeren.
Marcel Broodthaers is een van de sleutelfiguren binnen het artistieke voorstel dat het S.M.A.K. zo’n eigen internationaal gelaat heeft gegeven. Dit is het geval voor de ‘Wirtschaftswerte’ van Joseph Beuys of voor de ‘Aeromodeller’ van Panamarenko. Dergelijke werken zijn er ook bij sleutelfiguren van meer recente datum, Thierry De Cordier, Thomas Schütte of David Hammons.
Wat Broodthaers betreft ontbreekt een dergelijk sluitstuk. Er is een mooi ensemble met de topwerken ‘Miroir d’époque regency’ (1973), ‘Petrus‑Paulus‑Rubens’ (1973) en ‘289 coquilles d’oeufs’ (1966). Ze zijn belangrijk maar niet ‘onontkoombaar’. Er ontbreekt in feite nog een cruciaal stuk waar rond het reeds aanwezige ensemble kan worden opgebouwd. “Grand casserole de moules” is dit werk; het is de ultieme samenvatting van dit complexe, ambigue oeuvre. De ‘mosselpot’ staat tevens voor ‘België’ zonder welke Broodthaers’ kunst er geheel anders zou uitgezien hebben. Samen met de friet die tijdens de opening van de expositie in de Wide White Space (waar enkele mosselpotten te zien waren), geserveerd werd, behoort de mossel tot de nationale eet‑cultuur.
Broodthaers’ mosselen staan als beeldhouwwerk nooit op zich, ze worden steeds verbonden met voorwerpen die refereren aan hun functie in het dagelijkse leven zoals een tafel, pot of pan. (Toch ontbreken er zaken als bestek, borden en vooral de mossel zelf.) Door de overvloed aan lege mosselen lijkt het of de pot elk moment kan overkoken, het deksel lijkt nog nauwelijks aan de opborrelende kracht van de schelpen te weerstaan. Het is het punt net voor de chaos dat Marcel Broodthaers op een treffende wijze weet te verbeelden.
De wellust aan mosselen als een horen des overvloed, het pruttelen en bijna overkoken, verwijst tevens naar volkse connotatie van de mossel als symbool van het vrouwelijk geslacht. Marcel Broodthaers’ mosselpot zou wel eens een vrouwelijke pendant kunnen zijn van Marcel Duchamps “vrijgezellenmachine” (‘casserole’ is in het Frans tevens een volksterm voor prostituée).

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.