Honderd jaar geleden stierf Gustav Mahler

Morgen zal het precies honderd jaar geleden zijn dat de Duitse componist Gustav Mahler is overleden.

Gustav Mahler wordt tot de neoromantiek gerekend. Van zijn “Lieder eines fahrenden Gesellen” (1883) wordt gezegd dat zij zijn geïnspireerd door zijn onbeantwoorde liefde voor de zangeres-actrice Johanna Richter, maar anderen beweren integendeel dat hij latent homoseksueel was in een tijd dat het niet echt gunstig was om daarvoor uit te komen (vraag dàt maar aan Oscar Wilde). Paradoksaal genoeg ligt Mahler daarmee aan de oorsprong van de ondergang van de beroemde bariton Theodor Reichmann, die hij eens “in flagrante delicto” aantrof met iemand uit het koor. Men zegt namelijk dat Mahler wel móest streng optreden om de verdenkingen die op hem reeds rustten nog niet méér voedsel te geven. Anderzijds zijn veel van die geruchten ook gebaseerd op sopranen die er niet in geslaagd zijn hem in hun sponde te krijgen.
Dat hij getrouwd was (met Alma Schindler) is anderzijds geen argument pro noch contra. Alma Mahler gaf voor hem haar eigen carrière op, maar ze overleefde haar man en kreeg zo toch nog enige erkenning na diens dood in 1911. Op 20-jarige leeftijd had Alma Maria Schindler Gustav Mahler ontmoet in 1901, toen hij reeds directeur was van de Weense Hofopera en de Weense Filharmonie. Hij stond bekend voor zijn vele avontuurtjes, maar had nu blijkbaar het deksel voor zijn potje gevonden. Ze huwden een jaar later. Uit het huwelijk werden twee dochters geboren, waarvan de oudste, Maria (maar beter bekend als “Putzi”), in 1907 overleed aan difteritis. Voor Mahler, die bovendien pas ontslagen was als operadirecteur, vormde dit de aanleiding om zijn Kindertotenlieder te schrijven. De artsen stelden daarbovenop nog een hartkwaal vast, maar Mahler vertrok toch voor een tournee door de Verenigde Staten, waar hij de grootste orkesten van toen dirigeerde. Deze tournee was zo succesvol (hij was outstanding, alleen Toscanini was zijn grote concurrent in die tijd) dat hij in de winter van 1908-1909 nog eens werd overgedaan, maar dan met een speciaal Mahler-orkest.
Alma zelf had als leerlinge van Zemlinsky ook al liederen geschreven, maar tijdens na huwelijk zet ze haar eigen carrière doelbewust opzij om zich volledig in te zetten voor de Meester. Enfin, zo zegt ze. In werkelijkheid verbood Mahler haar, van toen ze nog maar verloofd waren, nog langer te schrijven. Mahler was zeer egocentrisch, maar Alma vond dat dit “mocht” omdat het niet voor hemzelf maar voor zijn Oeuvre was. Toen Mahler stierf, was ze echter pas 31 en begon ze zich deze démarche te beklagen. Eigenlijk zelfs al daarvoor, in 1910, toen Mahler zelfs de hulp van Sigmund Freud inriep om de brokken van hun huwelijk te lijmen. Het is typisch dat hij nadien, tijdens de vierde en laatste tournee door de VS, wél werk van Alma heeft uitgevoerd.
Alma hertrouwde met de architect Walter Gropius, maar het herwonnen zelfrespect leidde ertoe dat zij met de schilder-schrijver Oskar Kokoschka een veel passioneler verhouding had. Een dodenmasker van Gustav verstoort hun relatie net op het moment dat ze zwanger is. Ze laat het kind weghalen en Kokoschka vernietigt op een rituele manier een natuurgetrouwe replica van haar. Haar “Herinneringen en brieven aan Gustav Mahler” moesten oorspronkelijk pas na haar dood verschijnen, maar uiteindelijk liet ze ze reeds in 1939 verschijnen, omdat de jood Mahler onder het naziregime werd doodgezwegen. Het was de Amerikaanse jood Leonard Bernstein die na de oorlog de Duitsers en de Oostenrijkers opnieuw moest leren kennismaken met de componist…
En we eindigen op een lichtere noot: op een fragment uit zijn symfonie nr.4 is eigenaardig genoeg “Tokyo melody” van Helmut Zacharias gebaseerd. De derde beweging van Mahlers eerste symfonie gaat zelf terug op het thema van “Broeder Jacob”. De bombastische finale steekt schril af met zijn 5de symfonie, waarin vooral het adagietto van het derde deel zeer mooi is.

Referentie
Ronny De Schepper, Mahler tegen kanker, Het Laatste Nieuws 10 september 1994

Een gedachte over “Honderd jaar geleden stierf Gustav Mahler

  1. Dag Ronny,

    Mahler blijft voor mij een van die componisten die me steeds weten te ontroeren.
    Hij zal wel geen gemakkelijk man geweest zijn, maar hij was geniaal en hij wist dat, en dan heb je nooit een makkelijk leven denk ik. Trouwens, zijn Alma, een echte femme fatale, was ook niet zo simpel. Ik heb een goede biografie over haar, geschreven door Françoise Giroud.

    Ik geloof dat ik alles ven Mahler op CD heb, zelfs in verschillende uitvoeringen. Recent heb ik nog enkele symfonieën met Ivan Fischer en het Budapest Festival Orchestra gekocht.
    Groeten,
    Jan

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s