Herodotos

De Griekse geschiedschrijver Herodotos is in werkelijkheid afkomstig uit Halicarnasus, aan de zuidwestkust van Klein-Azië. Hij is geboren ergens tussen de twee grote veldslagen uit de Perzische Oorlogen, die van Marathon in 490 en die van Salamis in 480 (telkens vóór Christus uiteraard). Dat maakt dat hij eigenlijk een Perzische onderhorige was in een Grieks (Dorisch) sprekend gebeid. Zijn boeken zijn nochtans in het Ionisch geschreven.

In 468 is er in Halicarnassus een opstand tegen het Perzische gezag, zodat Herodotos verbannen wordt en hij terecht komt op Samus. Daar wordt hij vlug opnieuw gedwongen te vertrekken, deze keer naar Athene dat op dat ogenblik zijn toppunt van culturele bedrijvigheid bereikt heeft en waar vrijheid en democratie heersen.
In 444 maakt Herodotos deel uit van een groep die uitvaart om een kolonie te stichten in Thurië (in Zuid-Italië). Daar verbleef hij quasi permanent tot zijn dood rond 424.
Herodotos is dus een (toenmalig) wereldreiziger geweest: naast de reeds genoemde streken heeft hij ook nog Syrië, Palestina, Egypte, het Nijldal en de noordelijke kusten van de Zwarte Zee bezocht. Dit gaf hem het voordeel dat hij zijn geschiedkundige werken kon opfrissen met zelf beleefde anecdoten. Aan hem danken we ook de eerste etnografische gegevens over Egyptenaren en sommige Oosterse volkeren.
Zijn “Historiae” schetsen immers een volledig begrijpbaar historisch verloop van de strijd tussen Oost en West. Daarvoor is hij ver in het verleden teruggekeerd, namelijk tot de tijd van Croesus, de eerste Perzische vorst die Griekse steden belaagde.
Hij is de eerste die ingezien heeft dat geschiedenis niet enkel bestaat uit het weergeven van de feiten, maar ook van het oorzakelijke verband tussen die feiten onderling.
Anderzijds dient te worden toegegeven dat hij, als hij dat verband zelf niet ziet, het dan maar toeschrijft aan de godheid. Daarom zijn in zijn ogen ook orakels, droomgezichten en waarzeggers belangrijke elementen om de geschiedenis te begrijpen. Eigenlijk is dit de oude Griekse visie van de godheid die ingrijpt wanneer de mens zich aan hybris te buiten gaat.
Maar over het algemeen streeft Herodotos naar een waarheidsgetrouwe weergave van de feiten, vandaar dat hij de eretitel “vader van de geschiedenis” kreeg toebedeeld.
Toch slaagt hij niet altijd in zijn opzet. Eerst en vooral dicht hij aan zijn informanten teveel zijn eigen kwaliteiten van waarheidsgetrouwheid en onpartijdigheid toe. Ten tweede is hij zelf ook niet altijd onpartijdig als het op Athene aankomt. Hij is dus met andere woorden anti-Spartaans en anti-Corintisch. Verder heeft hij een gebrek aan historische kritiek (zijn bronnenonderzoek is benedenmaats), gaat zijn chronologie af en toe mank en verwart hij aanleiding met oorzaak, hij laat m.a.w. belangrijke feiten soms voortvloeien uit onnozele “oorzaken” (eigenlijk is dit dus enkel maar de aanleiding).
Nochtans is de kern van zijn werk historisch juist. Van sommige feiten die oorspronkelijk als uit de lucht gegrepen werden beschouwd, bleek achteraf zelfs dat ze wel degelijk hadden plaatsgevonden.
Eén van die feiten zou wel eens necrofilie kunnen zijn, alhoewel hij de term zelf – ondanks het feit dat die duidelijk Grieks van oorsprong is – niet kon kennen, die is immers pas in de helft van de negentiende eeuw gecreëerd door Dr.Guislain van het gelijknamige Gentse museum. Bij Herodotos lezen we immers dat er bij de Egyptenaren een wet werd uitgevaardigd, waarbij jong gestorven meisjes slechts na een paar dagen mochten worden gebalsemd omdat anders degenen die voor dat balsemen moesten instaan zich soms aan necrofilie te buiten gingen.
Ook de antropocentrische benadering is opvallend bij Herodotos: hij gaat ervan uit dat in principe alle mensen gelijk zijn, zodat het werk van anderen in zekere zin het werk van eenieder is, aangezien ieder in zekere mate zichzelf aan het werk ziet in de daden van de anderen.
Hij scherpt dan ook het historisch bewustzijn aan, omdat de mens inziet dat hij in zekere mate bepaald is door het verleden en zelf ook medebepalend is voor de toekomst van de komende generaties. Of zoals onze eigen August Vermeylen het zou verwoorden: “In het verleden ligt een heden, in het nu wat worden zal.”
De roem is in de ogen van Herodotos dan ook de waardemeter van het bestaan. Onze verbondenheid met de anderen zorgt er immers voor dat we roemrijke daden moeten proberen stellen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.