Belgische Cirque Belge

Enkele jaren na “Priester Daens” zetten Frans Redant en Walter Moeremans zich opnieuw samen aan de tafel. Deze keer was het resultaat “Belgische Cirque Belge”, wat als een “patriottische revue” werd gepresenteerd. De première van de BCB was op 26 november 1982. Men speelde 44 voorstellingen, waarvan 38 in Gent. Bij het lezen van deze tekst moet men zich wel realiseren dat de voorstelling in twee delen werd gegeven (b.v. op een weekend), waarbij elk deel ook nog pauzes had voornamelijk om de innerlijke mens een beetje te versterken, wat voor een marathonvoorstelling (de eerste marathonvoorstelling in Vlaanderen) als deze wel nodig was…

BELGISCHE CIRQUE BELGE

PATRIOTTISCHE REVUE PATRIOTIQUE

van WALTER MOEREMANS en FRANS REDANT (1982-1983)

EERSTE DEEL

HET TONEEL IS EEN CIRCUS

DE RONDE PISTE – DE DOORMETER IS DE OPENING VAN DE MANTEAU – KOMT TOT AAN HET PUBLIEK EN BESTAAT UIT LOSSE BLOKKEN.
ACHTERAAN EEN GORDIJN, DAARBOVEN HET ORKEST, MET DAAR NOG EEN KLEINE SPEELRUIMTE (BALKON, ENZ.). BOVEN HET ORKEST HET WAPENSCHILD VAN BELGIË MET DE TITEL VAN HET STUK.
LINKS EN RECHTS TRIBUNES WAAROP PUBLIEK. ER IS OOK EEN WAGEN OP WIELEN DIE DIENT ALS KAR, TAFEL, ENZ.

MUZIEK.

WANNEER HET PUBLIEK BINNENKOMT ZIJN KNECHTS BEZIG DE PISTE IN ORDE TE BRENGEN.
DE LEEUWENTEMMER HAALT UIT EEN KOOI EEN WEZEN HALF LEEUW – HALF HAAN.
HET DIER MOET ONDER ZWEEPSLAGEN RONDJES LOPEN. GEBRUL. DE
TEMMER NEEMT EEN DRIEKLEURIGE HOEPEL, HET BEEST MOET SPRINGEN, MAAR DURFT NIET. HET ZIT MET EEN (TRICOLORE) EI EN LEGT DIT PROMPT. DE TEMMER TOONT HET AAN HET PUBLIEK. APPLAUS. DE TEMMER STEEKT HOOFD IN DE MUIL. ERUIT.
HET VALS LEEUWENGEBIT BLIJFT OM ZIJN HOOFD ZITTEN.
NU MOET DE LEEUW OP EEN WATERFLESSENXYLOFOON EEN MELODIE SPELEN. SPONTAAN SPEELT HIJ DE VLAAMSE LEEUW, NA ZWEEPSLAGEN WORDT HET DE BRABANÇONNE.
TROMGEROFFEL. BLACK-OUT. IEDEREEN AF.

1. PROLOOG

PIERROT OP. TROMGEROFFEL – CIMBALEN – ACCENT.

PIERROT Bonsoir mesdames et messieurs, good evening ladies and gentlemen, guten Abend meine Damen und Herren…
(HIJ WEET HET NIET MEER, ZOEKT PAPIERTJE EN ZEGT DAN HEEL ONGELUKKIG:)
Koeden avond, dames en heer. J’ai l’honneur de vous présenter, our great famous act, ganz toll und fabelhaft, le plus incroyable, the number one on the hitparade of showbusiness, le chef-d’oeuvre de l’art du théatre, la naissance, die Geburt, the birth du Flamand.
(TROMGEROFFEL – MUZIEKACCENT OP DE CIMBALEN.
TWEE OPBLAASBARE REUZEBENEN WORDEN OPGEBLAZEN. GORDIJNTJE OPEN, AUGUST ALS CLOWN SPRINGT AL SCHREEUWEND DOOR PAPIEREN HOEPEL. LIGT OP DE GROND. SCHREIT, DAN WORDT HET SCHREIEN LEEUWENGEBRUL. AUGUST AF)
Voilà, mesdames et messieurs, une espèce de la race humaine, dass endlich ein Flame werden, sollen, müssen, dürfen, können wird.
Allow me, ladies en gentlemen, to show you now by use of history, wie der Flame, der König der Urmenschen doit se battre pour défendre son patrimoine culturel.
MUZIEK VAN ‘QUO VADIS’ OF À LA 20TH CENTURY FOX – COHORTE VAN DRIE ROMEINEN. DAARACHTER JULIUS CAESAR. AUGUST OP ZONDER BROEK, MAILLOT MET STOPPELHAAR, TIJGERSLIP, HELM EN KNOTS. BRULT ALS EEN LEEUW, STORMT AF OP DE ROMEINEN EN SLAAT ZE K.O. STAAT DAN OOG IN OOG MET JULIUS CAESAR.)

JULIUS C. Attende, amice. Momentum!
(CAESAR VERLEIDT HEM MET EEN POT BIER EN EEN PITJESBAK, AUGUST IS BLIJ, SPEELT EN DRINKT.)
Gallorum omnium fortissimi sunt Belgae!

AUGUST (VRAGEND GEBRUL IN GENTS) Wa’ sègt-jij?

PIERROT (SNELT HEM TER HULP) Il dit que les Belges sont les plus braves.

AUGUST Ah, wulder zijn brave! Schol! (DRINKT EN AF)

PIERROT Et maintenant, ladies and gentlemen, Achtung bitte. Après son heroic battle with the Roman Empire, sehen sie nun der Flame comme ‘le grand vainqueur’. (MUZIEK, PIETER DE CONINCK EN JAN BREYDEL OP, ALLEBEI MET GULDEN SPOREN EN EEN GOEDENDAG. ZE ZIJN OOK TWEE AUGUSTEN, ZE SPREKEN BRUGS.)

JAN BR. Hé ho, da was e stief hroot slagstje hé, Pieter.

P. DECON. He mooht herust zin, Jan. Ma ja, ’t een slagstje en es ook ’t ander niët.
(LEGGEN HANDEN OP SCHOUDERS ZOALS HET STANDBEELD.
SLAG OP TROMMELS. AUGUST OP, ZWAAR GEHAVEND VAN DE STRIJD, MET EEN SCHILD, EEN GOEDENDAG EN TWEE ENORME SPOREN.)

AUGUST (GENTS) Godverdoeme joengne, waa’ ne slaag! Kèk, kèk nen twiedèkker: Breydel en De Ceuneinck.

P. DE CON. (TEGEN JAN BREYDEL) Ziet daar eens wat een s-hoon s-hild, vriend.
(TEGEN AUGUST) Goedendag – Pieter De Coninck.
(ZWAAIT MET ZIJN GOEDENDAG.)

JAN BR. (TEGEN AUGUST) Goedendag – Jan Breydel.
(ZWAAIT MET ZIJN GOEDENDAG.)

AUGUST Ha Pierke! (GEEFT DE HAND, AUGUST DRAAIT ZICH NAAR JAN, EN DE CONINCK, KRIJGT SLAG VAN GOEDENDAG EN VALT NEER) Ha Zjan! (IDEM) Elk zijnen goeden dag.
(MUZIEK – TROMPETTEN – GRAAF VAN VLAANDEREN MAAKT ZIJN ENTREE MET TWEE EDELDAMES, DIE ELK EEN KUSSEN DRAGEN. OP HET ENE EEN ZWAARD, OP HET ANDERE IETS ONDER EEN LEEUWENVLAGJE.)

GRAAF V. VL. Mes félicitations, mes chers amis, pour votre heureuse victoire.
(PIETER DE CONINCK EN JAN BREYDEL LEGGEN HUN GULDEN SPOREN AAN DE VOETEN VAN DE GRAAF. ALLEN KNIELEN.) Et vous, mon cher ami? Ah, regardez, quel beau bouclier.

AUGUST Wa zegt-jij? (DE CONINCK EN BREYDEL DUWEN AUGUST.) Aah. (LEGT SCHILD AAN VOETEN VAN DE GRAAF.)

GRAAF Merci, merci voor uw skildje, vriend. (TROMPETTEN. DE GRAAF SLAAT BREYDEL EN DE CONINCK TOT RIDDER. AUGUST BUIGT OOK REEDS HET HOOFD, MAAR KRIJGT SLECHTS EEN PAKJE FRIET. AUGUST BLIJ. MUZIEK. ALLEN AF.)

PIERROT As you have seen, rneine Damen und Herren, dies waren les moments supprêmes dans l’ histoire du Flamand.
Et rnaintenant (TROMGEROFFEL), ladies and gentlemen… (ANTI-ACCENT)
(ALVA OP MET KRUIS, VERGEZELD VAN BEUL MET RODE KAP EN FOLTERTUIGEN.)

ALVA Buenas dias! La camina a Flandes por favor? Muchas gracias, hasta la vista! (ACCENT EN TROMGEROFFEL. ALVA EN BEUL AF.)

PIERROT Et rnaintenant (WORDT EEN BEETJE KWAAD), ladies and gentlemen, la chose la plus émouvante… (ANTI-ACCENT. SANSCULOT OP IN WITTE ONDERBROEK EN UNIFORM, GEWEER OP RUG. HEEFT IN DE HANDEN EEN VRIJHEIDSBOOMPJE MET
OPSCHRIFTEN ‘LIBERTÉ’, ‘ÉGALITÉ’, ‘FRATERNITÉ’.)

SANSCULOT Le chemin le plus court pour Overmeire-Donk s’il vous plaît?
(ACCENT EN TROMGEROFFEL. AF.)

PIERROT Et rnaintenant (NADRUKKELIJKER) ladies and gentlemen, la chose la plus émouvante, superbe und grossartig… (ACCENT. NAPOLEON OP MET GETRUKEERDE ARMEN.)

NAPOLEON Bonjour monsieur. La route pour Antwerpen?

PIERROT Comment?

NAPOLEON Antwerpen!

PIERROT Ah, Anvers! Le pistolet sur le coeur de l’Angleterre?

NAPOLEON C’est ça.

PIERROT C’est par là.

NAPOLEON Merci. (DRUKT PIERROT TWEE HANDEN VAN ONDER ZIJN
JAS. PIERROT SLAAKT KREET.) Impossible n’est pas français. (AF) (MUZIEK)

PIERROT Et maintenant, ladies and gentlemen, la chose la plus émouvante, superbe und grossartig: l’indépendance.
(MUZIEK. WILLEM VAN ORANJE OP, MET APPELSIENEN.)

WILLEM Halo, halo, un moment petit. Vous m’oublieej, c’est moi que je vous le dit: je maintiendreej.
(ONDER TEKST MUZIEK: DAAR ZIJN DE APPELTJES VAN ORANJE WEER…
JONGLEERT MET APPELSIENEN.)

PIERROT Mon cher Guillaurne d’Orange, je regrette, mais vous arrivez quinze ans trop tard; allez-vous-en! (NIJDIG EN DUWT WILLEM AF.)
Oh! Et voici l’indépendance de la patrie Belge!
(AUGUST OP MET FIETS, MET ZIJN FRIETEN, BIER, PITJESBAK, RUGNUMMER ‘1830’ EN DUIVENKEEF. DOET RONDE.)
Voilà enfin un Flamand complet et heureux. (TEGEN AUGUST:) Now, rny dear friend, mon cher ami compatriote, enfin tu es Belge.
C’est le moment de fêter notre victoire. Chante avec moi la Brabançonne.
(PIERROT ZINGT BELGISCH VOLKSLIED IN ‘T FRANS, AUGUST VERSTAAT ER NIKS VAN. PIERROT HELPT HEM.)
Attends, chante plutôt popopopom popopo…
(BELGISCH VOLKSLIED OP BAND, GEKLEURDE LICHTJES IN DE ZAAL, ENTREE VAN KONING BOUDEWIJN.)

2. AANKONDIGING

DE KAR WORDT OPGEREDEN, DAAROP DE CONFERENCIER, KONING BOUDEWIJN. HIJ STAAT ALS EEN STANDBEELD MET SPINNENWEBBEN TUSSEN OKSELS EN BENEN. LANGZAAM KOMT HIJ TOT LEVEN. HIJ IS EEN OUDE MAN VAN BIJ DE TACHTIG. HIJ STEUNT OP EEN KUNSTIG VERSIERDE STOK; HIJ LIJDT NOG STEEDS AAN SCIATIEK.

BOUDEWIJN Mijn oeaarde landgenoten,
Aan allen die op tijd zijn en die nog moeten komen, onze groet. De ouderen onder u zullen zich ons waarschijnlijk nog herinneren. Nadat wij door de regeringen van de Verenigde Staten van België in 1997 met brugpensioen waren gestuurd en wij van onze werkgever de Société Générale een gulden handdruk mochten ontvangen, zijn wij wat op de dool geweest; onze lieftallige darling Doña Fabiola de Mora y Aragon was van verdriet overleden. (PINKT TRAANTJE WEG.) In mijn buitenverblijf in Motril hebben wij aan de toeristen nog bootjes en vislijnen verhuurd, wij hebben nog een tijdlang schilderijen vervaardigd, maar dat ging ons niet zo goed af, want we hebben jammer genoeg niet zoveel talent als wijlen onze oom Karel van Vlaanderen. Gelukkig hebben de brave Vlamingen zich over ons ontfermd en ontvingen wij van het Vlaams Ministerie van VormingsToneel een kleine subsidie, zodat wij deze oude circustent konden overkopen, waarmee wij het hele Vlaamse land aftrekken.
Daarnaast kregen wij nog een bescheiden werkingstoelage van het Vlaams Ministerie voor Etno-Folklore en Moderne Archeologie, en een aanmoedigingspremie van het Vlaams Ministerie van SpreidingsToneel.
De betrokken katholieke Ministers van Cultuur waren aanstonds enthousiast toen wij onze plannen ontvouwden: namelijk de jeugd van de Republiek Vlaanderen van het jaar 2000 vertrouwd te maken met de geschiedenis van de Vlaamse Beweging in het oude koninkrijk België vòòr zijn splitsing in de Vlaamse en de Waalse Republiek en het Brusselse Protectoraat. Wijzelf, daar leggen wij de nadruk op, werken geheel gratis, omdat de Vlaamse zaak ons zeer nauw aan het hart heeft gelegen. En omdat wij ons op deze wijze wààrlijk nuttig kunnen maken. De acteurs die u aan het werk zult zien, zijn allen rechtstreeks door de Staat betaalde ambtenaren-artiesten in het gesubsidieerde project ‘Vlaanderens lief en leed door de eeuwen heen. Flanders Experience’.
Wij zijn er van overtuigd dat deze Revue Patriotique geschikt is voor groot en klein, voor jong en oud.
Voor de Vlaamse mens pijnlijke taferelen hebben we immers vermeden. Een taboe zoals amnestie is nu in het jaar 2000 geen probleem meer, daar alle betrokkenen nu toch allemaal vanzelf zijn overleden.
Om het met een gemeenplaats te zeggen: onze Cirque Belge is een spektakel voor kinderen van 7 tot 77 jaar.
(IN DE COULISSEN HOORT MEN PSST, PSST, PSST, EN GEFLUISTER. HIJ HERINNERT ZICH:)
O ja, na de voorstelling zal een omhaling gedaan worden voor de restauratie van de derde IJzertoren.

3. 1838 – JAKOB KATS – VRIJDAGMARKT GENT

GETROMMEL. ARBEIDERS OP. ZITTEN, STAAN OVER HET GANSE TONEEL.

TROMMELAAR (TROMMELT, ROEPT DAN:) Broeders, werklieden, medeburgers!
(TROMMELT) Koop dit Volkshandboekje.
(TROMMELT) Koop deze Volksalmanak voor het jaar 1839.
(ARBEIDERS KOMEN NADERBIJ.)

1e MAN Mee waatte, mee potscheirven?

TROMMELAAR Lees deze almanak en gij zult weten. (TROMMELT)

DRONKEN MAN Weten da ‘k nie kan lezen, ja. (GELACH. GETROMMEL)

TROMMELAAR Maar waarom kunt ge niet lezen?

1e MAN Omdat-jij zu schele ziet oas nen otter. (GELACH, GETROMMEL)
TROMMELAAR Er zijn geen groter ezels dan zij die lachen met hun eigen dommigheid. (TROMMELT. SPRINGT OP EEN KAR. REACTIE ARBEIDERS.) Door dezen almanak kunt gij de oorzaak kennen.

1e MAN (AGRESSIEF) Mee dienen almanak kanne ‘k ik gien bruud en patoaters kuupen. (INSTEMMENDE REACTIE) Mee dienen almanak kunne ‘k zust me gat afkoise. (GELACH EN REACTIE.)

TROMMELAAR Dat zal dan zijn omdat uw verstand in uw achterste zit. (GELACH. DRONKEN MAN WIL OP DE WAGEN. MEN HOUDT HEM TEGEN. GETROMMEL.)

KATS (TREKT MASKER AF.) Onze tamboer heeft ware woorden gesproken. Als gij zo spreekt, zit uw verstand in uw achterste. (GEROEP, GEJOUW, ENZ., GETROMMEL.) Wie dit goed leest en goed verstaat zal nadenken. Zegt dat Jakob Kats het gezegd heeft. Uw ogen zullen opengaan en gij zult u eens en voor goed van uw onderdrukkers kun- nen redden.

1e MAN En wie zal ons helpen?… (REACTIE, GELACH, GEROEP.)

DRONKEN MAN De sandurms!?

KATS Helpt u zelf, zo helpt u God. Wie op een ander betrouwt, steunt op een gebroken stok. Gij zelf moet opkomen voor uw rechten, en samen met ons, democraten, als Vlaamse broeders de stelsels van alle onrecht bestrijden en omverwerpen. Want alle Belgen zijn vrij van denkwijze en zijn vrij zich ongewapend te verenigen in open lucht.

1e MAN Ja, maar als we mee te vele zijn; sturen ze de sandurms. (REACTIE)

RATS Een bewijs te meer. Ze hebben angst. Angst omdat wij publiek maken welke gruwelijke woekerij straffeloos op u wordt uitgeoefend. Want wij arbeiders scheppen rijkdom, maar krijgen tevens de zwaarste lasten te dragen. Napoleon en Willem zijn weg, maar de papen en de franskiljons zitten nu op die troon en houden den scepter van Leopoldus I.

DRONKEN MAN Zwijgt van onze keuneink of ik sleur er u af. Leve Belgenland!

2e MAN Ja, leve de keuneink, leve Belgenland!

ALLEN Leve Belgenland! (GETROMMEL)

KATS Ik heb het over zijn raadgevers. Die schone meneren die onze meetings en toneelverbroederingen willen verbieden. (GETROMMEL. LIED OP DE TOON VAN LA MUETTE DE PORTICI:)

Wij zullen steeds toneel vertonen
Om ’t onrecht te doen vergaan.
Laat ons geen dwingelands verschonen
Die ’t mensdom in de boeien slaan.
Zij moeten aan het licht gebracht
Voor al het kwaad
Dat zij ons hebben toegebracht
Door eigenbaat
Met hun gedrag of ander snood verraad.
(APPLAUS. GETROMMEL)

Thans zullen wij u een verhaal vertonen dat mijn persoon in waarheid is overkomen: De bedrieger bedrogen. (TONEELTJE:)

TROPTARD Bonjour, mijnheer, est-ce que je suis ici bij die mijnheer, die la comédie flamand schrijf? Le flamin, Jakop de Kat?

KATS (TERZIJDE) Dat is van den hond. (LUID) Ja meneer, ja.

TROPTARD Est-ce vous même, mijnheer, que j ‘ai l’honneur van te spreek?

KATS Dezelfde, mijnheer; mag ik ook weten wie gij zijt?

TROPTARD Je suis monsieur Trop-Tard. Avez-vous een stuk geschrijf intitulé ‘La Viande van de Lik’? Je ne sais pas bien prononcer.

KATS ‘De Vijanden van het Licht’ wilt gij zeggen.

TROPTARD Eh bien. Ja, c’est ça, c’est ça. Voulez-vous mij laat zien uw stuk?

KATS Mijn ‘stuk’?! (OBSCENE GESTE, GELACH) Mijnheer, het is nog niet ge… drukt… mijn stuk.

TROPTARD Comment, mijnheer, ’t is gij hebt al laten druk? (TERZIJDE) Je suis venu trop-tard.

KATS Ja, mijnheer Trop-Tard, is dat niet wel?

TROPTARD Oui, mijneer, mais je suis un envoyé de la Société Royale van Gente, om met u te arrangeren voor acheter votre werk, om te doen druk à Gente. (RINKELT MET GELD.)

KATS Welnu, mijnheer, wanneer de Maatschappij van Gent van deze toneel- stukken wil hebben – zij kan er krijgen zo veel zij wil.

TROPTARD Bon, bon, mijnheer, je ferai mon rapport dat ik te laat kom (TERZIJDE) pour empêcher qu’il ne soit imprimé.

KATS Gij komt niet te laat, maar te vroeg, mijnheer, zij zijn morgen eerst ge- drukt.

TROPTARD Ja, c’est ça que je voulais dire, ik zal morgen weer kom, mais ik kan mij niet wel expliquer in flams. (TERZIJDE) Que le diable emporte le flamand. (LUID) Salut, mijnheer, salut, ik zal morgen weerkom.

KATS Dag mijnheer Trop-Tard. (APPLAUS, GEROEP, BRAVO, ENZ…) Ook deze spioen zal de geheime politie niet baten; de heren ministers zijn eraan voor hun moeite.
In België moet de vrijheid van het woord en dus ook van het toneel bewaard blijven. Heeft niet onze eigen koning Leopold zijn troon te danken aan het toneel? (INSTEMMENDE REACTIES) Want hoe anders dan met de Stomme van Portici is onze revolutie van 1830 begonnen? Op en met het toneel. Alleen spijtig dat ze ‘r nadien een klucht van gemaakt hebben. (REACTIE)

DRONKEN MAN Hier, hier, ik kuup zu nen aalmanaak.

2e MAN (LACHEND) Hij kent geen a uit een b.

1e MAN Da geef nie; ìk kunne lezen.

3e MAN Tons wil ik er uuk ien.

4e MAN Ik uuk.

1e MAN Tons leze we tegoar.

DRONKEN MAN Zuu lier ek misschiens uuk nog lezen. (GELACH, GEPRAAT, ZE STAAN NU IN KLEINE GROEPJES.)

1e MAN Hier luistert: “Wat is er het moeilijkst om vinden? Nen hoed die duurder is dan die van den aartsbisschop van Mechelen. Ne pastoor zonder wijnkelder. Nen deugdzame minister.” (REACTIE)

KATS “En wat is er niet te vinden? Ne werkman die geheel het loon van zijnen arbeid kan genieten. (REACTIE) En wat is het gemakkelijkst om vinden?”

1e MAN “Onnuttige staatsambtenaren. (REACTIE TELKENS) Intriganten in de ministeries. Franssprekende vleiers aan het Hof. Schijnheiligen in de kerk.”

KATS (GETROMMEL) Hier Vlaamse broeders. Dit vod papier is een naamloos lasterschrift, vol venijn en leugens, dat men onder het volk heeft verspreid. En wat lezen wij?
“Sedert de politieke prediker Jakob Kats op alle plaatsen meetings opent, hebben wij nergens nog iets goeds gezien, integendeel.”
Vrienden, gij weet waarom alles slecht gaat. Waarom de katoen- en lijnwaad- en kousenfabrieken nooit slechter gegaan hebben. Waarom in ons Belgenland de lonen de laagste van Europa zijn. Niet omdat Jakob Kats zijn mond opendoet, maar omdat de hoge heren hun mond dichthouden en alleen maar hun zakken opendoen. (APPLAUS) En onze nààmloze lasteraar vervolgt “dat Kats alleen maar opruiende orangistische en Hollandsgezinde taal staat uit te spouwen”. Wel, ik Kats vraag u, hoè die ‘hoge heren’ dan hun vaderland beminnen? (REACTIE) Wie

kan zijn vaderland beminnen zonder zijn volk te beminnen? En wie kan zijn volk beminnen en terzelfdertijd zijn tààl verachten? Want ze verachten niet alleen onze afkomst maar ook onze taal (REACTIE). De fransdolle heren met de brilletjes op de neus weten niet eens meer dat er nog een Belgische moedertaal bestaat. (REACTIE) Maar onder het Hollands Gouvernement schreeuwden de Walen wel moord en brand omdat ze de Nederduitse taal moesten spreken. (GELACH) Nochtans, de vrijheid van de taal is door de grondwet gewaarborgd. Maar wat blijft er over van de schone grondwet? Waar is die vrijheid? Waar is uw recht? Een bittere spotternij. (REACTIE) Waar is uw recht om deel te hebben aan het onderwijs? Het onderwijs dat de staat betaalt met wat hij haalt uit uw armzalig loon. De staat weet best waarom. Onwetendheid doemt tot onmacht. Onwetendheid is uw grootste vijand. Want zonder WETEN kan men niet WILLEN. Diegene die WIL zonder WETEN, die WEET niet wat hij WIL. (GETROMMEL, LIEDJE)

Men zegt ’t is door de moedertaal
Dat Vlaand’ren armoe lijdt
En dat de welstand bij den Waal
Zich meer en meer verspreidt,
’t Vlaams wordt hoe lang hoe min geacht
En ’t Frans bekomt de oppermacht,
Wel foei, zegt Pier la la sa sa
Wel foei, zegt Pier la la.

Maar, zeg eens Pier wat nu gedaan
Hoe raken wij daaruit?
Leer ’t volk zijn recht en plicht verstaan,
Daarmee is ’t foppen uit,
Zolang die klas zich leiden laat
Is voor zijn redding weinig baat
Vaarwel, zegt Pier la la sa sa
Vaarwel, zegt Pier la la.

(MEN HOORT PAARDENGETRAPPPEL, GEROEP, ENZ. VERWARRING, GEHUIL, SCHOTEN, ENZ. LICHT WEG, ALLEN STUIVEN UIT ELKAAR.
TIJDENS CHANGEMENT: AUGUST JONGLEERT MET 2 BALLEN: EEN ZWARTE EN EEN GELE. PIERROT KOMT OP MET EEN DERDE, RODE BAL.)

PIERROT C’est trop facile, essayez avec trois balles!
(AUGUST PROBEERT MET 3 BALLEN, MAAR DAT MISLUKT TOTAAL.)
Vous voyez, ce n’est pas une question de noir et jaune,
c’est le rouge qui fait le royaume.
(PIERROT LEGT DE 3 BALLEN OP DE BILJARTTAFEL EN BEIDEN AF.)

4. 1838 ANTWERPEN – CAFÉ IN ‘T ZWART PEERDEKEN

JAN JACOB DE LAET EN HENDRIK CONSCIENCE AAN ‘T BILJARTEN.
ROGER DE BEAUVOIR IS AAN ‘T LEZEN IN KRANT OF TIJDSCHRIFT.
VOOR DE REST MANNEN MET BAARDEN EN FLAMBARDS:
DE ARTISTIEKE ELITE IN HAAR NATUURLIJK MILIEU, HET CAFÉ. DE VERLICHTING IS EEN KAARS.

DE BEAUVOIR ” … cette lourdeur en style, cette faiblesse de pensée, cette singerie en tout, voilà ce qui caractérise Henri Conscience, une rudesse sanglante…”

CONSCIENCE De onnozelaars! De Beauvoir, was ik een Franse dichter gelijk gij, dan was ik nu wereldberoemd. Maar wat wilt ge, hier in Antwerpen…

WAARDIN (BRENGT GLAZEN BIER.) A.u.b., hieren. (ANTWERPS. ZIJ GEEFT DUIDELIJK GEEN KREDIET MEER.) Mag ik direct ontvangen, menier Conscience. (DE BEAUVOIR BETAALT EN HERNEEMT DAN ARTIKEL UIT DAGBLAD.)

DE BEAUVOIR “Ces tableaus de haine, qui nous donnent des nausées, nous donnent également le goût précis de cette soi-disante culture flamande – pourvu qu’elle existe…”

CONSCIENCE De godverdoemmese… hoe is ’t mogelijk!

DE BEAUVOIR “Comme par exemple, le passage suivant:
(ONVERSTAANBAAR VLAAMS:) “Breydel raesde als een uitzinnige…” – ah non, mon flamand ne vaut rien.
(CONSCIENCE SLEURT DAGBLAD UIT ZIJN HAND.)

DE LAET Maar enfin, Henri…

CONSCIENCE Hoe kunnen die tweezakken van franskiljons zoiets aanvoelen. (LEEST PATHETISCH, MET GEVOEL:) “Breydel raesde als een uitzinnige, en hakte links en rechts tusschen de Franschen; ook stond hij reeds eenige voeten boven de grond, zulk een groot getal vyanden had hij onder zijn voeten geworpen. Stroomen bloeds liepen onder de lyken, en de schreeuw: Vlaenderen den Leeuw! slaet al dood! mengde zich in afgrijzelyke galmen met de laetste kreten der stervenden.”
Da ’s toch eten en drinken! Dat kunnen die mammezellen van franskiljonse gazettenschrijvers nog in geen duizend jaar aanvoelen.

DE LAET Ik weet het Henri, maar dokter Snellaert in Gent zegt toch ook dat ge aan uw stijl nog altijd voelt, hoe zou ik het zeggen, dat ge…

CONSCIENCE … dat mijn vader een Fransman was!

DE LAET Ja, de Franse invloed.

CONSCIENCE Snellaert? Gij, zeker – (SCHAMPER:) “Hoe zou ik het zeggen”?
Dat de franskiljons mij tegenwerken, dat is nog normaal, maar dat gij, mijn vrienden mij in de rug schieten, dat kan ik alleen maar afgunst noemen.

DE LAET Afgunst? Ik?

CONSCIENCE Ja, gij meneer de Laet. In de tijd dat ik thuis weggelopen was en op mijn mansarde zat te schrijven, zonder kolen, zonder brood, toen vond ge mij een genie. Ik moest doorbijten, ik zou de schrijver worden die Vlaanderen na honderd jaar terug zijn eerste roman zou schenken, en nu, nu is er ineens niets meer goed.

DE LAET Henri, ge zijt ondankbaar. Snellaert is nachten bezig geweest met de taalfouten uit uw ‘Leeuw van Vlaanderen’ te halen.

CONSCIENCE Taalfouten? Echte Vlaamse woorden vervangen door Hollandse, ja. Ik heb nachten wakker gelegen van schrik dat de goei patriotten mij ook voor een orangist gingen verslijten. Godverdoeme. Op de duur gaat ge nog zeggen dat Snellaert ‘De Leeuw’ geschreven heeft. (RAAKT MEER EN MEER EMOTIONEEL EN OPGEWONDEN.)

DE LAET Ge hebt het hoog in uwen bol gekregen.

CONSCIENCE (BRULT) ’t Is uw schuld dat ik beginnen schrijven ben. (STILTE, HALF VERLAMD, VERDOOFD) Ge hadt me beter zo gelaten. (PLOTS DOWN) Ik was toen veel gelukkiger.

DE LAET Dan waart ge nu nog altijd simpele piot in ’t leger geweest.

CONSCIENCE (DOF) Sergeant!

DE LAET Simpele sergeant, gelijk ge wilt.

DE BEAUVOIR Ne t’en fais pas, Hendrik. Continue comme tu as commencé. Quant à moi, De Laet, je le trouve un livre d’une qualité exceptionelle.

DE LAET Mais De Beauvoir, dis donc! Ce n’est pas le problème. Henri, ik vind dat ook een monument van een roman, maar ik kan Snellaert geen ongelijk geven. Vooral de poëzie moet onze letterkunde weer haar waarde geven, en de historische roman zal een tweederangsrol spelen.

DE BEAUVOIR Un second rôle? Ah non! Il n’y a qu’une seule manière de parler au
coeur de votre peuple flamand…

DE LAET Mon ami de Beauvoir, je suis parfaitement d’accord…

DE BEAUVOIR … et de le rendre sa dignité, c’est de le faire connaître la grandesse de son passé. Voilà.

CONSCIENCE (IN ZICHZELF, NIET AGRESSIEF, GELATEN EN KALM:) Merci, mon cher ami, c’est la seule raison pour laquelle j’écris, maar wat schrijft gij? Voor wie schrijft gij?

DE LAET (WIL OPNIEUW ONDERBREKEN) Akkoord –

CONSCIENCE Verheven poëziekes voor drie ontwikkelde burgers en ne paardekop. Maar ’t volk kent uwen naam nog niet eens.

DE LAET Het gaat erom, opnieuw een taal te scheppen en zonder poëzie is de letterkunde…

CONSCIENCE (KORT) Ik schrijf wat ik wil, en zoals ik voel.

DE LAET Maar laat mij nu toch eens uitspreken.

DE BEAUVOIR Il faut le comprendre, De Laet.

DE LAET Oui, je le comprends, maar ik begrijp ook Snellaert. Zonder poëzie krijgt ge alleen maar plat proza.

CONSCIENCE (RAZEND) Wat??! Plat proza?! Godver, godvermiljaar.
(BREEKT BILJARTKEU) Poëzie, poëzie… Rijmelarij, ja. En gij verlangt dat het volk, ’t gewoon volk, geen doktoors gelijk gij, ineens die rijmelarij gaat beginnen lezen als ze in hun eigen taal niets anders meer gedaan hebben dan een vulgair lieken gezongen.
(KALMER, BIJNA MET TRANEN. VAN RIJSWIJCK OP.) God, die ook nog.
(ONTROERD) Laat het volk nondedju meevoelen met Breydel, laat ze zelf een paar uur Jan Breydel zijn, wanneer hij de franskiljons met zijn goedendag de kop inslaat. En daar zullen ze de ‘fors’ halen.

DE BEAUVOIR C’est ce que j’ai toujours voulu dire. Comme ça, ce peuple flamand –

CONSCIENCE Ja, want het volk moet ge pakken, met brutale emoties, en met hevige ontroering. En niet met een deftig afgelikt rijmke.

V. RIJSWIJCK Ah monsieur Conscience, hebt ge ’t over mij? Ge kunt het wel schoon uitleggen hé…

DE BEAUVOIR Tais-toi Théodore, t’es soûl.

V. RIJSWIJCK Maar wat hebt gij met uwe ‘straffe roman’ gedaan? Hier zie: ‘Het Wonderjaer’, derde en vermeerderde druk – properkes en deftig uitgekuist.

DE LAET Zwijgt, Door, ge weet niet waarover dat ge klapt.

V. RIJSWIJCK Moest ge de pastoors te vriend maken misschien? Monsieur Henri ‘Geweten’?

DE LAET Door, ge zijt zat.
V. RIJSWIJCK Maar nog niet zot. Henri Geweten is nen braven japneus aan ’t worden, Henri Geweten vaart in de waterkes van de katholieken. Dat verkoopt beter.

DE BEAUVOIR Door, laisse-le tranquille.

V. RIJSWIJCK Vanals meneer bij Popol de Eerste op ’t koninklijk paleis zijn 500 frank subsidie is mogen gaan halen, dankzij voorspraak van vriend ‘le-Peintre- de-la-Cour’ Wappers, is hij o zo nen braven Hendrik geworden. Geef toe jong, ge zijt verkocht. Vendu.

CONSCIENCE Watte?

V. RIJSWIJCK Vendu. Verkocht aan de loge.

DE LAET Kalm, jongens!

CONSCIENCE (GEKWETST, HALF IN TRANEN) Godverdegodverdegodver. Ik heb mij geruïneerd voor Vlaanderen. En wat heeft het mij opgebracht? Stank, ondank en zes frank. Nadat de drukker betaald was, had ik zes armzalige frankskes.

V. RIJSWIJCK Allee, geef ons dan allemaal iets.

DE BEAUVOIR Arrête, Van Rijswijck.

CONSCIENCE En ik ben niet bij de loge!

V. RIJSWIJCK Van liberaal tot koningsgezind en van republikein weer tot koningsgezind.

DE BEAUVOIR Ne commencez pas à parler de la loge, mes amis. Pas ici en tout cas!

CONSCIENCE Als dat al de vriendschap is die ik mag verwachten van al die grote Vlaamsgezinde artiesten, dan zet ik geen letter meer op papier; dan ga ik nog liever boereknecht spelen.

V. RIJSWIJCK Da ’s goed. In natuurbeschrijvingen zijt ge ’t best.
“De roode morgenzon blonk twijfelachtig in het oosten – in ’t Groot- Oosten, wie weet?
(CONSCIENCE VLIEGT NAAR DOOR VAN RIJSWIJCK, GRIJPT HEM VAST. GEROEP: “Kalm! Du calme! Tu sais, quand il a bu…” ZE WORDEN GESCHEIDEN. VAN RIJSWIJCK GAAT DOOR MET RECITEREN. CONSCIENCE STORMT NAAR DE DEUR.) …terwijl haer zevenkleurig beeld zich glinsterend in elken dauwdruppel herhaelde, de blaeuwe dampen –

DE LAET Alcoholdampen zeker? (KOMT CONSCIENCES FRAK HALEN.)

DE BEAUVOIR Voyons, Hendrik. Il faut continuer.
CONSCIENCE (ROEPT NAAR BINNEN) Van Rijswijck, ge zijt ook jaloers, gelijk al d’ ander.

V. RIJSWIJCK En gij zijt ziek, ge ziet spoken. Ge zoudt beter uw zinnen eens verzetten. Kom, wie gaat er mee naar de miekes? We gaan naar ’t kantje. En –

Wij krauwen en spouwen
In speeksel en zijk
En rekken en trekken
Op eens na den Dijk.

Dan vragen en plagen
Wij teven en hoer
En neuken in keuken
Op tafel en vloer.

(DE LAET PROBEERT VRUCHTELOOS DOOR VAN RIJSWIJCK AF TE SLEUREN) Gaat ge niet mee, Hendrik?

Wij neuken en beuken
De wanden in ’t rond
En reuzelen, neuzelen
Een hoer in haar kont.

En rekt ons en trekt ons
De dood naar den put
Dan zoeken en vloeken
Wij nog om een kut.

Vaarwel, nog honderd jaar
Wij trekken haast van hier
Met onze kloterij
Naar ’t Sint Andrieskwartier.

(DIT GEBEURT OP HET VOORTONEEL. HET GEDICHTJE WAARVAN HET ORIGINEEL BERUST IN HET AMVC IN DE MAP ‘SINT LUYBRECHTSGILDE’ ONDER NUMMER L 972, WORDT AFGEBROKEN WANNEER VAN RIJSWIJCK WORDT AFGESLEURD. ONDERTUSSEN IS HET CHANGEMENT KLAAR.)

5. 1841 – HET TAALCONGRES – GENT, AULA UNIVERSITEIT

ALLE CONGRESLEDEN ZITTEN, FACE PUBLIEK, OP BANKEN VAN HET CIRCUS. IN DE HAND EEN PLAATJE WAAROP HET CIJFER 1 NAAR DE SPREKER TOEGEDRAAID.
DE FIGURATIE HEEFT EEN NEUTRAAL DOORGEZAKT CARNAVALSMASKERTJE OP. IN HET MIDDEN EEN SCHOOLBORD.
DAVID Wie voor de ‘–n’? (BORDJES OMHOOG. HIJ TELT DE STEMMEN. BORDJES WEG.) Wie voor ‘–dt’? (IDEM.)
Dus mijne heren, met algemeenheid van stemmen wordt aangenomen dat de bijvoegelijke naamwoorden, zelfstandig gebruikt, in het meervoud de ‘n’ aannemen, en dat bij de vervoegingen van werkwoorden uitgaande op ‘-en’, de ‘dt’ behouden blijft. (ALGEMEEN APPLAUSJE) Zijn er nog opmerkingen bij deze artikelen?

CONSERVATIEF 1 Men weet hoe vast onze landgenoten de door hun eens aangenomen schrijfgewoonten blijven aankleven. En nu gaan hier een paar filologen hun wil opdringen!
(ONDERTUSSEN WORDEN OP DE ACHTERKANT VAN HET BORD, DAT VOOR HET ZAALPUBLIEK NIET ZICHTBAAR IS, WEL VOOR DE TOESCHOUWERS OP HET TONEEL, DE WOORDEN STROOYEN, STROOIJEN, ENZ. – ZIE LATER – OPGESCHREVEN.)

CONSCIENCE Geen filologen, maar de schrijvers die dagelijks met de taal werken.

CONSERV. 2 Ik ben er ook wel voor, maar ik zou bij mijn terugkeer in de parochie toch niet graag omkomen onder een regen van stenen. ( GELACH)

CONSERV. 1 Ja, de mensen gaan op den duur niet meer weten hoe ze zonder fouten moeten schrijven. Ze hebben hun Onze Vader in de oude spelling geleerd en die spelling is een deel van hun geloof geworden.

PROGRESSIEF Het beste argument dat hier geen sluipmoord op het geloof beraamd wordt, is toch de arbeid hier van onze vriend kanunnik David! (APPLAUS)

CONSCIENCE Heren, het is juist omdat de taal ‘gansch het volk’ zou worden, dat we tot een eenheid moeten komen. Men heeft de verdedigers der moedertaal tegen elkander opgehitst, de tweespalt in onze rangen opgeworpen. Maar hier staan wij weder, machtiger en talrijker dan ooit tevoren! En als de hogere standen nog altijd onze taal niet leren is dat onze schuld, niet de hunne, omdat wij verder gaan met Frans te stamelen.
Het beste wapen om de verfransing tegen de gaan is onze eenheid in opvoeding, bestuur en letterkunde. (GROOT APPLAUS)

DAVID Alvorens over te gaan tot de laatste spellingsregels, wil ik al de leden van dit Taalcongres danken, dat hier onze Belgische nationaliteit niet uitgespeeld is geworden tegenover orangisme en protestantisme, en dat geen onderscheid gemaakt is tussen goed Hollands en goed Vlaams. We zullen nu overgaan tot de stemming van de artikels, door de taalcommissie als volgt samengevat:
(GEEF UITLEG BIJ WAT OP HET BORD STAAT. HIJ LEEST 1 EN DAN 2.)

1. STROOYEN 2. STROOIJEN
GESTROOYD GESTROOID
DRAEYEN DRAIJEN
GEDRAEYD GEDRAEID

(STEMMING)
We schrijven dus strooyen, gestrooyd, en draeyen, gedraeyd. En tot slot:
(LEEST EN GEEFT UITLEG BIJ)
1. PAERD 2. PEERD
WAERD WEERD
HAERD HEERD

(STEMMING)
Wij schrijven dus paerd, waerd, haerd.
Mijne heren, ik dank u allen van ganser harte. Het taalcongres heeft eene grootse zaak verricht. 1841 wordt een mijlpaal voor onze Vlaamse letterkunde. (APPLAUS)
Het is nu aan de geleerden de verwachtingen niet teleur te stellen. Men vraagt zonder uitstel een Groot Woordenboek der Nederlandse Taal. (APPLAUS) Geachte toehoorders, het is met fierheid en trots dat ik het woord verleen aan zijne excellentie de gouverneur.

GOUVERNEUR ( = PIERROT. SPREEKT ERG GEBROKEN VLAAMS.) Als gouverneur van de Provincie Oost-Vlaanderen oordeel ik het billijk op deze heuglijke dag de gezondheid toe te brengen aan alle aanwezigen in het Vlaams. Deze roemer champagne (IS HEM, EN HEM ALLEEN AANGEREIKT DOOR EEN BODE = AUGUST) wil ik instellen aan onze doorluchtige vorst Leopold I, de beschermer van de letteren en schone kunsten. De koning leeft! (APPLAUS)

DAVID En graag zou ik nu het woord willen verlenen aan iemand die door zijn onvermoeibare werkkracht, onschatbare verdiensten heeft voor onze beweging, en die in mijn ogen zonder overdrijving de vàder mag genoemd worden van de Vlaamse Beweging: de heer Jan-Frans Willems.

WILLEMS Excellenties, zeer geachte heer gouverneur, eerwaarde heer kanunnik David, zeer geachte heren professoren, zeer geachte heren.
Sinds 1830 heeft de taal tot maatstaf gediend van de geestesgesteltenis van onze natie. Wij zijn omringd van ambtenaren en staatsbedienden die onze taal niet verstaan. Bij de provincie: Frans; op het stadhuis Frans; in alle bestuurszaken en gerechtshoven: Frans. Altijd de taal der minderheid. Nochtans, wij zijn de grote meerderheid van de Belgische natie. (APPLAUS) Het Vlaams alleen kan onze volksstam opnieuw tot beschaving opleiden. Al de schatten van ons genie liggen in die taal opgesloten. Zij alleen is het afdruksel van onze inborst, onze zeden en onze gedachten. Denken we maar aan ons groots verleden, aan een Van Eyck, Van Maerlant,
Rubens, Artevelde, Van Dyck, Lipsius, Teniers, Mercator, Dodoens en zovele anderen.
In Vlaanderen zal de kunst Vlaams zijn, of zij zal met onvruchtbaarheid geslagen worden. (APPLAUS)
Wij zullen werken, werken zonder omzien, strijden zonder verpozing, niet met het stoffelijk zwaard des gewelds, maar met het machtig zwaard des woords. (APPLAUS)
(ONDER DE LAATSTE WOORDEN TREKT HET LICHT LANGZAAM WEG.
APPLAUS GAAT OVER IN GEROEP EN GEJOUW. DE FIGURANTEN DRAAIEN ZICH OM EN ZITTEN NU RUG ZAAL. CONSCIENCE, WILLEMS, DAVID EN HET BORD ZIJN AF. DE SPREKER STAAT OP EEN CIRCUSTABOURET.)

6. EEN DIKKE VAN DALE

PIERROT EN AUGUST OP. AUGUST DRAAGT EEN ZEER GROOT BOEK.

PIERROT Voila, mesdames et messieurs, enfin! Le moment le plus attendu. Voilà une exclusivité superbe, magnifique, adorable, incomparable, tout ce qui est able… Un délice linguistique. Le premier dictionnaire de notre chère langue, le Belge.

AUGUST (ENTHOUSIAST) Ah, eindelijk, is dat nu onzen Vlaamse dictionaire? Oh, da’s ne schonen boek!

PIERROT Qu’est-ce que tu dis? ‘Vlaamse’ dictionaire? Mon cher, cela est le dicti- onnaire ‘Belge’.

AUGUST En de Vlaamse dan?

PIERROT Voilà, le votre, mon cher ami. Mais fais attention, pour devenir des bons Belges intelligents, toi, tu apprends le Français et moi le Flamand.
(PIERROT PAKT KLEIN BOEKJE, EN LAAT HET IN ZIJN BROEK VALLEN. AUGUST MOET WEER HET GROTE BOEK MEESLEUREN.)

7. TAALWETTEN IN PARLEMENT – HET GERECHT

COREMANS Pourquoi viole-t-on la loi? Depuis 1873, donc il y a 10 ans, ce parle- ment a décidé qu’en Flandre la justice serait administrée en flamand.

BARA Monsieur Coremans, le Flamand n’est pas une langue judiciaire!

COREMANS Le Néerlandais est parfaitement judiciaire.

BARA L’avocat belge doit pouvoir parler la langue qu’il préfère; c’est sa liberté!

COREMANS Oui, et cette liberté nous mène à des abus comme l’affaire Coucke et Goethals, les deux ouvriers flamands innocents, qui sont condamnés à mort sans comprendre un seul mot de leur procès!
BARA L’un des deux avait avoué son crime.

COREMANS Ce n’est pas vrai!

STEM 1 La vérité est que les cléricaux ont exploité cette question dans un but électoral. (TUMULT)

BARA Pour nous, les libéraux, il n’y a qu’une seule solution: c’est le régime de la liberté. Mais il me semble que vous avez peur de la liberté. Nous vous avons donné 20 fois la liberté de parler en flamand à la Chambre. Tous les 4 ou tous les 2 ans, nous entendons parfois ici: Ik zoueer de grondwet na te leef. Et voilà tout. (RUMOER, GELACH) Si parler français est une maladie, guérissez-en le parlement. (GELACH) Parce que la majorité ici est flamande!

COREMANS C’est dans votre intérêt que nous parlons français. (REACTIES: HOHO!)
Mais, comme l’honorable Monsieur Bara préfère que je lui réponds en flamand, je vais lui donner cette satisfaction.

RECHTS Très bien!

COREMANS Ik zal u vertellen wat er gebeurd is met Coucke en Goethals, want het is een leugen dat ze bekend hebben. De ware toedracht is dat een Waals gendarm die bijna geen Vlaams verstond, een gesprek had opgevangen van de twee beklaagden in hun cel. De gendarm dacht verstaan te heb- ben dat Goethals tegen Coucke zei: ” ’t Is te hopen voor ons dat ze de andere niet pakken”, terwijl Coucke eigenlijk gezegd had: “Er is geen hoop voor ons als ze de andere niet pakken”. De echte daders!
Welnu mijne heren, door dit misverstane zinnetje, zijn Coucke en Goethals geguillotineerd te Charleroi. (REACTIE) En enige tijd daarna heeft het gerecht de ware schuldigen gevonden, allen Walen! En geen van hen is terechtgesteld. Ik zou nog tientallen voorbeelden kunnen geven, alle even schandalig en onrechtvaardig. Maar ondanks alles vindt meneer Bara dat de advocaat toch de vrijheid moet hebben, zelfs in Vlaanderen, te pleiten in de taal die hij verkiest.
Meneer Bara, u hebt hier al veel onnozele praat verteld, maar dit is toch wel… (APPLAUS OP DE TRIBUNES)

VOORZITTER Á la première manifestation qui se produira encore dans les tribunes publiques, je les ferai évacuer.

COREMANS Neen, mijnheer Bara, geen enkele beschuldigde is zo gek als gij zeggen wilt. (GELACH, APPLAUS)

BARA Je remercie l’honorable Monsieur Coremans d’avoir bien voulu parIer en flamand. Il est en si beau chemin.

COREMANS Ge lacht groen. (GELACH)

BARA Vous dites?

COREMANS Vous riez plutôt jaune.

STEM 1 Pour nous l’avocat a le droit de choisir la langue qu’il préfere.

COREMANS Non, la langue du territoire! In Vlaanderen Vlaams!
(BIJ DEZE WOORDEN, HOORT MEN EEN GEWELDIGE DONDERSLAG, GEVOLGD DOOR EEN WOLKBREUK. PARAPLUUTJES GAAN OPEN. OP EEN VLUG SPEELDOOSMUZIEKJE – POTTEKE VET – BEGINT HET HELE PARLEMENT ALS MIEREN GEJAAGD DOOR MEKAAR TE LOPEN. DIT STOPT ABRUPT.
DIT PANTOMIMETJE GEBEURT TELKENS BIJ DE KADERWOORDEN “IN VLAANDEREN VLAAMS”, “VIVE LE ROI”, “VIVE LA BELGIQUE”.)

8. ADMINISTRATIE – 1878

BARA OP SPREEKGESTOELTE.

STEM 1 Moi, je suis aussi Flamand, monsieur Coremans, mais dans l’administration, moi je veux la liberté du fonctionnaire.

BARA Si le fonctionnaire de l’administration veut se servir du flamand, il parlera le flamand: sinon il parlera le français. Voilà la différence entre les deux systèmes.

COREMANS Cet amendement ne nous donne aucune satisfaction!

STEM 1 Si ce mouvement flamand veut la tyrannie, je m’y oppose de toutes mes forces. (ONDERBREKING)

BARA Les Wallons ont le droit de ne pas apprendre le flamand.

COREMANS Ils doivent l’apprendre!

STEM 1 C’est absurde, c’est la tour de Babel! (RUMOER)

COREMANS Mijnheer Bara, ik zal u een plezant verhaal vertellen. Monsieur le prési- dent, vous me permettez? Je vais vous raconter une histoire très drôle d’un pontonnier Wallon – een Waals sluiswachter – au Kempisch kanaal. Un jour quelqu’un lui dit: ’t Schijnt dat gij de mensen hier niet verstaat? Il parait que vous ne comprenez pas les habitants? – Non, repondit-il, les gens sont si bêtes dans ce pays-ci que depuis 10 ans que j’y suis, ils ne sont pas encore parvenus à me comprendre.

BARA (ONDERBREEKT) C’est ridicule, ça!

COREMANS Ik woon hier nu al 10 jaar in de Kempen en ze zijn hier zo stom dat ze mij nog altijd niet verstaan. Compris?

BARA C’est ridicule, ça!

COREMANS Mais vrai. Messieurs, je vous demande de ne pas accepter cet amendement, car si le fonctionaire peut choisir la langue qu’il préfère, ça n’aurait pour effet que de retarder la solution de la question flamande à l’éternité.

BARA Restons unis! “Flamand, Wallon, sont des prénoms, Belge est notre nom de famille”. Allez voir dans les rues de Bruxelles: ouvriers flamands et wallons bâtissent ensemble de nombreuses maisons; ces ouvriers ne se comprennent pas, mais ils s’entendent. Et lorsque le nom de Belgique est prononcé, ils lèvent tous la tête, et ils crient: Vive la Belgique! (BIJ DE ZE WOORDEN HOORT MEN EEN GEWELDIGE DONDERSLAG, GEVOLGD DOOR EEN WOLKBREUK. PARAPLUUTJES GAAN OPEN, OP HET SPEELDOOSMUZIEKJE BEGINT HET HELE PARLEMENT DOOR MEKAAR TE LOPEN. DIT STOPT ABRUPT.)

9. ONDERWIJS – 1882

COREMANS (OP SPREEKGESTOELTE.) Om tegemoet te komen aan een groot deel van mijn collega’s aan de linkerzijde en vooral aan het achtbaar lid de heer Bara, heb ik mijn rapport in het Vlaams opgesteld.

BARA Vive la liberté!

COREMANS Vóór de revolutie van 1830 tijdens het Hollands bewind was het onderwijs in al de Vlaamse scholen Vlaams; en van de ene dag op de andere werd die taal verbannen als de taal van de vijand.
Daar u, liberalen weigert in België onderwijs te geven in de moedertaal, komt uw methode erop neer, van onze kinderen een soort geleerde papegaaien te maken, die best vergeten dat ze Vlamingen zijn.

STEM 1 À Gand la plus grande partie de la bourgeoisie ne veut pas qu’on enseigne le flamand à ses enfants.

BARA Chaque père a le droit constitutionel de choisir la langue en laquelle ses enfants seront instruits. C’est la liberté des pères de famille.

COREMANS In mijn wetsvoorstel van 1 april 1881 vroeg ik alleen dat de twee eerste jaren van het onderwijs in het Nederlands zouden zijn. En nu, na 2 jaar amenderen en discussiëren blijft er alleen nog over dat er 4 vakken in het Nederlands zullen gegeven worden. Maar welke vakken? Muziek, schoonschrift, tekenen en turnen.
STEM 1 Votre système fera de la Belgigue un pays double: double personel, doubles locaux.

COREMANS Wij willen dat Vlaanderen Vlamingen voortbrengt; geen franskiljons, dat wil zeggen, niet dat kleurloze ras zonder originaliteit, zonder een echt menselijk karakter, dat de Fransen zelf bedacht hebben met de naam ‘moitié singe, moitié Bedouin’. (REACTIE)

STEM 1 Vous êtes Belges, après tout!

COREMANS Vlamingen zijn uitstekende Belgen, ze willen alleen hun rechten, hun rechten die ze verloren hebben toen ze in 1830 vochten voor de uwe.

BARA C’est un discours politique.

COREMANS Non, patriotique!

STEM 1 Vive le Roi! (PARAPLU’S, DONDER, MAAR GEEN REGEN.)

COREMANS En in het leger is het al even erg. In Antwerpen alleen al zijn er op 24 militaire geneesheren 20 Walen! Van wie er 18 geen gebenedijd woord Vlaams spreken.

STEM 1 ’t Schijnt mij, ’t zou mij niet kunnen schelen van genezen te zijn in ’t Frans of in ’t Vlaams. (GELACH)

STEM 2 ’t Is schandalig!

BARA Nous ne parlerons pas le flamand! Jamais!

STEM 2 Mijnheer Bara volhardt liever in de domheid!

BARA L’étude du flamand est sans intérêt pour nous, monsieur. (GEROEP) Je connais la théorie flamande. Vous voulez obliger de force, les Flamands nés en terre flamande d’être et de rester Flamands. C’est une théorie du
moyen âge, cela!

COREMANS Reeds in de 16e eeuw heeft Luther gezegd: “Zet een Vlaming op een paard, stuur hem de wereld rond en als hij thuiskomt spreekt hij alle talen”. Doe hetzelfde met een Waal en als hij thuiskomt spreekt hij alleen maar Frans. (GELACH) En wij, op de drempel der 20e eeuw zeggen:
In Vlaanderen Vlaams!
(BIJ DEZE WOORDEN, HOORT MEN EEN GEWELDIGE DONDERSLAG, GEVOLGD DOOR EEN WOLKBREUK. PARAPLUUTJES GAAN OPEN, OP HET SPEELDOOSMUZIEKJE BEGINT HET HELE PARLEMENT DOOR MEKAAR TE LOPEN. DIT STOPT ABRUPT.)

10. VLAAMSE TEKST OP AANVRAAG

AUGUST (OP, HEEL BLIJ.) Nu, is ’t mijnen toer.
(GAAT ZITTEN, ROEPT PIERROT) Hé! Nu is ’t aan u!
(MAAKT EEN GEBAAR NAAR DE BANKEN DIE NU MOETEN TERUGGEZET WORDEN) Ramassez le boel!

PIERROT Ah non! C’est moi le grand chef!

AUGUST (LACHT) Hij weet het nog niet! In Vlaanderen Vlaams!
(BETREKT HET PUBLIEK ERBIJ. ER KOMT EEN GETREK EN GESLEUR MET PIERROT. CIRCUSTRUUK MET KOPPEN, BUKKEN EN ONTWIJKEN.)

BOUDEWIJN Waarde landgenoten, maak geen ruzie. Eendracht maakt macht.
Kijk, hier is een plannetje. Zet alles op zijn plaats. (GEVECHT OM HET PAPIERTJE, PIERROT LAAT HET VALLEN, MET EEN OF ANDERE KUNSTGREEP BEMACHTIGT AUGUST HET.)

AUGUST Ha! Ik heb het! (BEGINT TE LEZEN, VERSTAAT HET NIET, BEGINT TE WENEN:) ’t Is in ’t Frans!

BOUDEWIJN Ja, de Vlaamse voorraad was uitgeput.

PIERROT Donne ici! ’t Is gij dit, ’t is gij dat, etc.
(GEEFT BEVELEN; AUGUST SLEURT EN ZWEET. PIERROT ZIT TOE TE KIJKEN EN TE REGISSEREN.)

BOUDEWIJN Excellent. (PIERROT NAAR DE KONING ALS HET WERK AF IS; KRIJGT EEN BELONING. AUGUST MOET AF. PIERROT EVENEENS.)
Waarde landgenoten,
de oudsten onder u zullen misschien glimlachen wanneer ik hier verklaar: de Vlaamse voorraad briefkens is uitgeput. Ik weet het; dertig, veertig jaar geleden werden de Vlamingen dikwijls met dat kluitje in het riet gestuurd, zo bijvoorbeeld in het Palais des Beaux Arts.
Ik herinner mij dat ikzelf, bij de Breugheltentoonstelling mij noodgedwongen moest tevreden stellen met de Franstalige catalogus. De reden waarom er nu geen Vlaamse briefkens meer zijn, heeft niets met leugentjes om bestwil te maken. De reden is heel simpel: de Cirque Belge – het Belgische Circus stond gisteren bij de Leeuw van Waterloo, en na afloop kwamen de Waalse toeschouwers allemaal vragen of ze zo geen Vlaams briefken mochten mee naar huis nemen, als studiemateriaal; want het is zeer opmerkelijk, na de scheiding van ons vaderland, hebben de Waalse landgenoten zich plotsklaps gestort op de studie van het Vlaams. Dat is dan toch voor ons, Vlamingen, een zeer verheugend feit.
(PIERROT EN AUGUST ZIJN KLAAR.)
Excellent.
(PIERROT KRIJGT EEN BELONING. AUGUST KOMT ERBIJ, KRIJGT EEN HANDDRUKJE EN DOLBLIJ AF, STAMP VAN PIERROT. PIERROT EVENEENS AF. MEN HOORT OFF: “SILENCE”, ENZ.)
Maar excuseer, ik sta maar te kletsen. Ik meen te weten dat de dompteur klaar is voor het volgend nummer, een meesterlijk staaltje van dressuurkunst, ik zou durven te zeggen, een schoolvoorbeeld van hogeschooldressuur.

11. AUGUST TREKT NAAR DE GROTE SCHOOL

PIERROT (OFF) Silence, ne bougez pas, regardez devant vous. Rien dans les rnains, rien dans les poches.
(KAR OP MET 3 GEESTELIJKEN, ONDER WIE PIERROT. AUGUST OP. PIERROT STAAT ACHTER EEN TAFEL EN GEEFT AUGUST ZIJN UITRUSTING. ALLE VOORWERPEN ZIJN BUITEN PROPORTIE EN GROTESK. DE 2 ANDERE GEESTELIJKEN HERHALEN STEEDS PIERROT.)

PIERROT Carnassière!
Cahier de brouillon!
Histoire de Belgique!
Cahier de calligraphie!
Crayon!
Plume!
Buvard!
Encre!
Règle!
Touche!
Ardoise!
Éponge!

(PIERROT BELT. DE KLAS BEGINT.)
Allez boerke, assieds-toi. (AUGUST VALT.) Imbécile! Prends ton cahier de brouillon. Prends ta plume et écris!

1. Déclinaisons et conjugaisons:
ce – cette – ces
je suis – tu es – il est – nous sommes – vous êtes – ils sont
un – une – des
le – la – les
qui-que – kie-ke

2. Vocabulaire:
flamand – vlaams
sorte – soort
patois – patois
germanique – pruisisch
jargon – dieventaal
barbare – barbaars
mépriser – verachten
allemand – mof
même – zelfs
hollandais – kaaskop

3 . Syntaxe de la phrase:
Ce flamand est une sorte de patois germanique, de jargon barbare que méprisent les Allemands et même les Hollandais.
Répète!
(AUGUST ZEGT HEM NA. EERST AARZELEND, DAN SCANDEREND.)
Traduction! (AUGUST VERTAALT)

AUGUST Dit Vlaams is een soort Pruisisch patois, een barbaars soort dieventaal die zelfs de mof en de kaaskop verachten…

PIERROT Parfait! Repète!

AUGUST (AF, TERWIJL HIJ HET ZINNETJE TELKENS HERHAALT.)

12. COLLEGE – SPEELPLAATS

DE SURVEILLANT BELT. SCHOLIEREN OP VAN UIT ZIJLOGE, VORMEN DUBBELE RIJ VAN ONGEVEER 10. ZE STAAN STIL MET ARMEN OVER MEKAAR. TWEE PLAGEN ELKAAR. EEN KREET, GEGRINNIK, ENZ.
SURVEILLANT ERBIJ.

SURVEILLANT Silence, ne bougez pas! Regardez devant vous ! Les mains hors des poches! (LOOPT HEN VOORBIJ. IEMAND BOOTST GELUID NA VAN EEN WIND.)
Moi, j’ai tout le temps. (NEEMT BREVIER EN LEEST AL WANDELEND. IEMAND NEURIET GELUID VAN LITANIE. DE SURVEILLANT STOPT.)
S’il n’y a pas le silence complet, il n’y aura pas de récréation. (STILTE) Allez-y.
(DE LEERLINGEN STORMEN IN DE CIRKEL EN VOETBALLEN NAAR EEN GOAL – DE ENTREE VAN HET CIRCUS. TWEE STAAN BIJ ELKAAR MET EEN PAPIER. DE EEN LEUNT OP DE SCHOUDERS VAN DE ANDERE. TWEE VOETBALLERS TREKKEN AAN ELKAARS KLEREN.) De Roo et Pieters, laissez ça! Jeux de mains, jeux de vilains!

V. SPAANDONCK (EEN VAN TWEE MET HET PAPIER, GAAT APART ZITTEN.
LEEST. HIJ KRIJGT EEN BAL TEGEN ZIJN HOOFD. VLOEKT.) Laisse-moi tranquille.
(ZIJN VRIEND KOMT BIJ HEM STAAN, LEEST MEE.)

WILLEMS Past op, dat de surveillant het niet ziet.

V. SPAAND. Ge moet eens luisteren.

VANHOVE Qu’est-ce que tu as là-bas, Van Spaandonck?

V. SPAAND. Rien du tout. (VANHOVE BIJ HEN. ZE VERWIJDEREN ZICH.) Fous-moi la paix, Vanhove.

VANHOVE Petit sournois!

V. SPAAND. (LEEST EEN STUK UIT RODENBACHS ‘FIERHEID’.)
“Sta op,” sprak hij bewogen, maar zijne oogen vielen
op ’t kalm gelaat der Gentsche poorters daar voor hem
en schoten schichten. Maar weêr bevend klonk de stem
der lieve teedre vrouw die zuchtte en smeekte: “Vrede!”
Filip en kon niet meer. “O trotsche trotsche stede.”
sprak hij, “gaat aan, en dankt uw vreê mijn gemalin.”
En groetend hoofsch hun grave en dankbaar hun gravin,
gerust en kalm vertrokken de eedle Gentenaren.
Helaas, waar is der Oudren fierheid nu gevaren!

WILLEMS Verdju, da’s machtig. (NEEMT BOEKJE EN HERHAALT EEN STUKJE.) Dat was nogal eens ne gast hé.

V. SPAAND. Ja, die hadden we hier op ’t college eens moeten gehad hebben, zie. ’t Zou wat anders geweest zijn.

VANHOVE (KOMT ERBIJ.) Qu’est-ce que c’est que ça? Donne-moi!

V. SPAAND. Va-t-en, Vanhove, laisse-nous.

VANHOVE Donne-moi je te dis!

WILLEMS Nee!

VANHOVE Quoi?

WILLEMS Nee zeg ik u.

VANHOVE (NADRUKKELIJK) Qu’est-ce que tu dis? Je ne comprends pas le con- golais.

WILLEMS Dat ge ze kunt kussen, dikke fils-à-papa.
(VANHOVE GRAAIT NAAR BOEK, GEHARREWAR.)

VANHOVE De Roo, va appeler le père surveillant. (DEZE WIL EERST NIET, KRIJGT EEN STOMP, GAAT UIT SCHRIK. HEEFT HET BOEK UITEINDELIJK.) Ah bon, mes amis, un livre défendu! Et en plus, parler flamand pendant la récréation!
(WILLEMS PAKT HET BOEK TERUG. DE ROO MET SURVEILLANT BIJ DE GROEP.)

SURVEILLANT Qu’est-ce qui se passe?
V. SPAAND. Mon père, c’est Vanhove qui vient nous embêter.

VANHOVE Mon père, Van Spaandonck et Willems étaient en train de lire un livre…

SURVEILL. Étaient occupés à lire un livre. (STEEKT ZIJN HAND UIT. KRIJGT HET BOEK.) Rodenbach… c’est un livre flamingant… Je suppose que vous savez très bien que c’est défendu.

VANHOVE Et en plus, ils ont parlé flamand entre eux.

SURVEILL. Je suppose que cela aussi est vrai, Willems? Ah mais ça, c’est joli ça. Très joli. Tu fais vraiment des grands progrès. (NEEMT HET BOEK VAST ALSOF HET VUILNIS IS. LUID:) Rodenbach. Albrecht. C’est à toi, Willems, ce… pamphlet? (PAUZE)

WILLEMS Ja, pater surveillant.

SURVEILL. S’il te plait?

WILLEMS Ja, pater surv… (KRIJGT KAAKSLAG.)

SURVEILL. S’il te plait?

WILLEMS Oui, mon père.

SURVEILL. Maintenant mon ami, ma patience est à bout. Monsieur Willems, tout de suite, tu vas demander au père prefect une retenue de 8 heures! Et pour ton arrogance, pendant les vacances de Pâques tu ne rentreras pas à la maison. Compris? Et maintenant, c’est fini hein, j’en ai assez, de toutes ces manifestations flamingantes et révolutionaires. Et à propos, messieurs, si vous avez vraiment besoin de lecture flamande, lisez donc Verhaeren, Maeterlinck et Rodenbach – Georges Rodenbach bien entendu. (SURVEILLANT VERDWIJDERT ZICH.)

V. SPAAND. (TEGEN VANHOVE:) Gij smerige verrader.

VANHOVE Prends ça! (VUISTSLAG. VAN SPAANDONCK VALT. WILLEMS GEEFT VANHOVE EEN TRAP, DEZE LOOPT ACHTER WILLEMS AAN, KRIJGT HEM TE PAKKEN, NEEMT HEM IN WURGGREEP.) Ah, sale flamand, wat wals is vals is hé? Allez, dis:
Je suis un sale flamand. (WILLEMS WEIGERT, VANHOVE KNIJPT HARDER) Allez-y. (VAN SPAANDONCK SPRINGT OP VANHOVE, ALLEN ZIJN AAN HET VECHTEN.)

SURVEILL. (OP. SCHEIDT DE VECHTERS.) Willems! (WIJST VEELBETEKENEND NAAR DE PREFECTUUR.) Trois jours d’exclusion. (WILLEMS AF.) Et je vous avertis tous pour la dernière fois. Vous vous conduisez comme des paysans et non comme des étudiants.

STEM Dat rijmt!
SURVEILL. (WORDT HEEL KWAAD.) Ah, si les messieurs croient encore pouvoir se permettre des blagues… la première fois que quelqu’un parle encore flamand, on le flanquera à la porte. (AF)

WILLEMS Maar hij heeft niet gezegd dat we geen Vlaams mochten zingen!

V. SPAAND. Allee jong, past op, ge gaat buiten vliegen.

WILLEMS Nee wacht, we gaan hem hebben. We gaan justekes doen wat hij gezegd heeft, we zingen ons lieke in ’t Frans. Un, deux, trois – (ZINGT. DE ANDEREN ZINGEN MEE.)

Á présent faisons entendre
du plus profond de nos coeurs
l’âpre chant des fils de Flandre,
la chanson des Karl vainqueurs.
(REFREIN:)
Oui qu’elle se fasse entendre
La chanson des fils de Flandre
échangeant le cri de nuit:
L’aigle vole! – L’onde bruit!

(DIT BLAUWVOETGEZANG VLOEIT OVER NAAR BANDOPNAME VAN VLAAMSE VERSIE. LICHT TREKT WEG BIJ OVERGANG. LICHT TREKT OP BIJ LAATSTE VLAAMSE REGELS.)

13. 1909 – BORMS

EEN COLLEGE. BORMS OP MET RETORICALERAAR.

BORMS Godgod, als ik eraan terugdenk hoeveel Griekse stamtijden ik daarvoor heb moeten overpennen – ik krijg opnieuw de kramp in mijn vingers.

EH Tempora mutantur…

BORMS Inderdaad, Vlaams spreken is nu geen doodzonde meer. (BEIDEN LACHEN.)

EH Waar is de tijd!

BORMS Vijftien jaar geleden…!

EH Het vinnige Gustje Borms, onze godvruchtige seminarist en nu doctor Borms, de grote Vlaamse volkstribuun. De klok van Vlaanderen. De leerlingen waren niet te houden toen ze hoorden dat ge kwam spreken.

BORMS Ach eerwaarde, ik geloof dat ik voor het priesterschap een beetje te vinnig was, te onrustig.
EH De mens wikt…

BORMS Sed Deus disponit! (ZE LACHEN.) Ge ziet, ik ben nog niet alles vergeten. “Carthago delenda est…”

EH “Vir bonus nemini nocet…” Ik heb trouwens in de krant gelezen dat ge daar in Zuid-Amerika toch ook schoon werk hebt gedaan. Hoelang zijt ge in Peru geweest?

BORMS Drie jaar en half.

EH Schone monumenten gezien?

BORMS Ja dat ook, maar vooral de gevolgen van een brutale onderdrukking.

EH Ach zo?

BORMS In Peru zijn mijn ogen eigenlijk pas opengegaan, eerwaarde. Als ge ziet wat er van die superieure cultuur van dat Indianenvolk overgebleven is…

EH Maar meneer Borms, rituele mensenoffers, dat kunt ge toch moeilijk een superieure cultuur noemen, tegenover wat onze missionarissen aan die heidenen hebben geschonken, de weldadigheid van onze moeder de H.
Kerk?

BORMS Ik bedoel, de gevolgen van een eeuwenlange Spaanse vreemde overheersing. In dat verre Zuid-Amerika ben ik meer dan ooit flamingant geworden. Daar heb ik gezien hoe een volk kan wegzinken en zich willoos in de zilver- en tinmijnen laat drijven om er te creperen.

EH Dat is heel erg waarde vriend, en ik twijfel zeker niet aan uw eerlijke overtuiging, maar als een van onze schitterendste oud-leerlingen, twijfel ik ook niet aan uw wijsheid… Als ge straks onze retoricaleerlingen te lijf gaat, spreek vrij en vrank, wees eerlijk, maar nuanceer voldoende.

BORMS Waar het nodig is. Dat spreekt vanzelf.

EH Hoe vlug laat een goedbedoeld, opstandig woord een licht ontvlambare geest niet ontsporen? Vooral in een vreselijke tijd als deze, waarin het gezag zo aangevallen wordt, waarin men spot met gehoorzaamheid en de plichten van staat, moet men…

BORMS Er zijn ook wel plichten van Dè Staat… (E.H. LACHT NOG MEE.) Trouwens, de gehoorzaamheid wordt toch wel moeilijk om dragen als ik onze kardinaal, kardinaal Mercier hoor verklaren “qu’en Belgigue il y a deux races: l’une pour servir et l’autre pour dominer”.
Dat is fatalisme. “Slaaf, ziehier uw meester!” Dat is niet christelijk.

EH Jamaar, komkom. Zo ’n uitspraak is uit haar verband gerukt. Is onze Kerkvorst zelf geen kind uit een arme Waalse boerenfamilie? De kardi- naal ontzegt zeker aan geen enkel Vlaming het recht, om zijn talenten te ontwikkelen wanneer hij uitzonderlijk begaafd is. Maar dit geeft u geen dispensatie van gehoorzaamheid. Het is niet de herder die de schapen moet volgen.

BORMS Eerwaarde, ik kan u verzekeren dat ik mij altijd laat leiden door mijn geweten.

EH Daar twijfel ik niet aan, meneer Borms. En ik reken op uw redenaarstalent om onze leerlingen te overhalen tot hogere studiën, want dat is een goede zaak voor het prestige van onze school. Maar ik heb u gevraagd te spreken over de studierichting Germaanse filologie, en daarom verwacht ik dat ge uw spreekbeurt louter informatief houdt.

BORMS U kan erop rekenen, eerwaarde vriend, ik zal alleen informatie geven over de waarde en het belang van onze taal.

EH Ja, want ge begrijpt…

BORMS Ik begrijp het volkomen.

EH Kom, laten we naar de feestzaal gaan; voor ze rumoerig worden. (AF)
ONDERTUSSEN BRENGEN TWEE NONNETJES DE PISTE IN ORDE… ONVERSTAANBAAR HOREN WE DE SPEECH. NU EN DAN APPLAUS, GELACH WAAR DE NONNETJES VERRUKT OP REAGEREN. DAN HEEL GROOT APPLAUS. MEN HOORT “VLIEGT DE BLAUWVOET”. ANTWOORD VAN DE LEERLINGEN. MEN ZINGT DE VLAAMSE LEEUW, DIE IN DE VERTE HOORBAAR BLIJFT TIJDENS DE VOLGENDE SCÈNE.
BORMS OP, DE E.H. STORMT HEM NA, DE LAATSTE IS RAZEND, STIKT IN HOESTBUI, DIT BLIJFT EEN HELE TIJD DUREN. BORMS, WAARDIG, VASTBERADEN, NIET RUZIËND. NONNEN DOEN ALSOF ZE NIETS MERKEN EN VERDWIJNEN.

EH Meneer Borms, dat is ongehoord!

BORMS Maar we hadden afgesproken dat ik over taal…

EH Ge hebt u niet aan uw woord gehouden. Ik begrijp het niet. Een goed vaderlander en een goed katholiek…

BORMS Omdat we overtuigd katholiek zijn, moeten we daarom minder Vlaming zijn? En het is toch niet omdat we overtuigd Vlaming zijn dat we daarom minder Belg zijn?

EH Meneer Borms! Kom tot bezinning! Een Vlaamse universiteit in Gent!? Dat is toch utopia! Middelbaar onderwijs, tot daar toe, maar universitaire studiën?! Het is onomstootbaar bewezen of niet soms –

BORMS Door een verlicht vlaamshater waarschijnlijk?

EH Laat mij uitspreken! – dat het Vlaams zich niet leent tot het bedrijven van wetenschap. (KOMT LANGZAAM TOT RUST.)

BORMS En de universiteiten in Nederland dan, waar sinds jaar en dag in het Nederlands gedoceerd wordt? Zijn die diploma’s dan niets waard misschien?
Wat moeten wij denken over de motieven van katholieken die halsstarrig weigeren de hand te geven aan een Vlaamse beweging die strijdt en vecht voor de vervlaamsing van de Franse universiteit in Gent?

EH En wat het leger hier op de koop toe mee te maken heeft – Vlaamse officieren, Vlaamse regimenten, doe maar op – dat is alleen opstandigheid preken tegen het gezag en tegen de staat. En dat in een periode van oorlogsdreiging.
Meneer Borms, er valt met u niet te praten. Maar ik verwittig u, als vriend; ik zie mij verplicht dit aan mijn oversten te rapporteren. Met zo ’n fanatieke geestesgesteltenis hoort ge niet thuis in het vrij onderwijs, niet als spreker en zeker niet als opvoeder. Zoek u dan maar een plaats
in een of ander atheneum. Adieu meneer Borms!

BORMS Tot ziens, eerwaarde (AF)
(DE E.H. WEET NIET WAAR HIJ HET HEEFT, BLAAST ZICH VAN WOEDE OP, HIEROP EEN GEWELDIGE ONTPLOFFING.)

14. 1914 – OORLOG

OORLOGSLAWAAI, BURGERS OP. LICHT. GEROMMEL IN DE VERTE, FLITSEN.
KONING ALBERT EN ELISABETH EN DE REGERING (4) IN GALA-UNIFORM OP,
BOVEN WAAR HET ORKESTJE ZIT.

ELISABETH Chéri, fais attention aux marches!

ALBERT Les marches! Oh, les dames…
(ELISABETH SPEELT BRABANÇONNE OP VIOOL EN SOURDINE.)
Sans la moindre provocation de notre part, les troupes allemandes ont violé notre territoire, ont violé notre neutralité.
Jamais depuis 1830, heure plus grave n’a sonné pour la Belgique! Dans ces graves circonstances, trois vertus sont indispensables: le courage, le patriotisme, et l’union intime de tous les Belges.

GEROEP Oui, oui, oui!

ALBERT Soldats, j’ai confiance en vous, et je vous salue au nom de la Belgique. César a dit de vos ancêtres; “De tous les peuples de la Gaule, les Belges sont les plus braves”. Souvenez-vous, Wallons, des 600 Franchimontois.
Vlamingen, gedenkt den Slag der Gulden Sporen!

STEM Hij spreekt goed Vlaams, onze koning.
ALBERT Vive la Belgique indépendante. Leve het onafhankelijke België. Eendracht maakt macht. L’union fait la force!
Soldats, je pars de Bruxelles pour me mettre à votre tête.

MEN GOOIT KAPOOTJASSEN TUSSEN HET VOLK, ER RIJDT EEN WAGEN VOL GEWEREN OP. ALBERT ZET ZIJN KEPI AF EN ZET EEN HELM OP, ELISABETH TREKT EEN RODE-KRUISSCHORT EN -KAPJE AAN.
IEDEREEN ZINGT DE BRABANÇONNE TERWIJL MEN ZICH AANKLEEDT. IEDEREEN KRIJGT EEN GEWEER TOEGEGOOID VOOR HIJ AFGAAT.
AUGUST BLIJFT BENEDEN ALLEEN ACHTER EN KLEEDT ZICH HELEMAAL UIT EN AAN, TERWIJL
GENERAAL OP EN NEER LOOPT. BOVEN MOEDIGEN DE MINISTERS DE VERDWIJNENDE MENIGTE AAN.

MINISTERS En avant! Pour la patrie! Vive la Belgique! Vive la France!
(ZE VERDRINGEN ELKAAR, WERKEN MET DE ELLEBOGEN OM OP DE EERSTE RIJ TE STAAN.)

ALBERT (RICHT ZICH TOT DE MINISTERS:) Messieurs, à partir de ce moment en Belgique il n’y a plus de partis politiques, il n’y a qu’un seul parti, le parti de la patrie!
(DE MINISTERS STAKEN HUN SPELLETJES, APPLAUDISSEREN, STEKEN EEN SIGAAR OP.)

15. AUGUST TREKT NAAR DE GROTE OORLOG

DE MINISTERS DIE BOVEN STAAN HEBBEN DUS KAPOOTJASSEN EN SOLDATENMUTSEN (BOOTMODEL MET FLOCHE) NAAR BENEDEN GEGOOID. ALLE SOLDATEN-FIGURANTEN HEBBEN METEEN HUN JAS AANGETROKKEN. IN DE ERBIJ HORENDE VERWARRING WORDEN TE GROTE EN TE KLEINE MATEN UITGEWISSELD. OP EEN MILITAIRE KREET HUPPEN ZE IN RIJEN. WEER MILITAIR BEVEL. IN LOOPPAS AF. VOOR ZE DOOR HET CIRCUSGORDIJN VERDWIJNEN, KRIJGEN ZE EEN GEWEER TOEGEWORPEN.
ONDERTUSSEN HEEFT AUGUST ZORGVULDIG ZIJN KLEREN UITGETROKKEN. HIJ STAAT NAAKT IN ZIJN ONDERGOED, BEDEKT ZIJN SCHAAMTE. HIJ TREKT ZIJN KAPOOTJAS AAN, ZET ZIJN MUTS OP. HET IS DUIDELIJK, HIJ KREEG DE OVERSCHOT. NIETS PAST. DE FLOCHE BENGELT VOOR ZIJN NEUS, HIJ ZIET SCHEEL, WORDT ZEEZIEK. HIJ WIL ZIJN GEWEER GAAN HALEN, MAAR IEDEREEN IS AL WEG. DAN VLIEGT HET GORDIJNTJE OPEN: TWEE PIOTTEN OP MET DE KAR, DIE NU EEN SOORT TOOG IS WAARIN ALLERHANDE VOOR DE SOLDAAT NOODZAKELIJKE ACCESSOIRES LIGGEN.

SERGEANT ( = PIERROT) Allez, avance, fainéant. II ne faut pas apprendre à un vieux singe à faire la grimace. Allez, sale carottier, dépêche-toi, sacrenondedieu; je t’apprendrai à vivre, espèce de bébé gaté. L’armée n’est pas une école-caca, tu sais! Je ferai un homme de toi, imbécile! Laisse avancer!
(DE EERSTE PIOT NEEMT SPULLEN UIT DE KAST, ROEPT DE BENAMING, DE TWEEDE HERHAALT DE NAAM EN SCHUIFT DOOR NAAR DE SERGEANT, DIE EVENEENS DE NAAM HERHAALT EN HET VOORWERP DOORSCHUIFT NAAR AUGUST DIE ZICH AANKLEEDT EN ALLES AANGESPT. ZO NODIG WORDT HIJ HIERBIJ GEHOLPEN.)
Le ceinturon!
Les guettes!
Les galoches!
La gamelle!
La gourde!
La baionette!
Le téléphone de campagne!
La tente-abri!
Le mât! (TENTSTOK IN TWEE DELEN)
Les piquets!
La petite pelle pour les petits trous (SPEELGOEDSCHOPJE)
La pelle normale pour les trous normaux! (LEGERSCHOP)
La grande pelle pour les grands trous!
Les cartouches! Quoi? Y’en a pas? Donc un bon pour 20 cartouches!
Les cartouchières!
(STOPT HET PAPIERTJE IN EEN VAN DE TASSEN.)
Le couteau – la fourchette – la cuillère – du savon- du savon à barbe – le rasoir – l’essuie-main- la brosse à chaussures – le cirage-crême!
(ALLES GAAT IN RUGZAK.)
Le havresac!
La couverture!
Le casque!
Le filet de camouflage! (NETJE GAAT ROND HELM. INTUSSEN IS HET HALFDONKER GEWORDEN.)
La lanterne! (TYPE STALLANTAARN)
(AUGUST IS GAAN LIJKEN OP EEN MICHELINPOP VERMOMD ALS KERSTBOOM.)
Et maintenant les différentes sonneries de clairon. Et puisque la musique est internationale, c’est pour les Flamands et les Wallons la même chose. (EEN VAN DE PIOTTEN HEEFT EEN KLAROEN BOVENGEHAALD EN WACHT TELKENS OP DE SERGEANT OM TE BLAZEN.)
Le réveil! De reveil! (SOLDATEN KOMEN OPGELOPEN.)
L’appel! ’t Appèl!
Garde à vous! Gardavoe!
Le facteur! De facteur.
Le docteur. Den dokteur.
L’attaque. Den attak.
Allez! Tout le monde au front, nondedieu!
(ALLEN AF IN LOOPPAS.)

16. OORLOG

HET OORLOGSGEWELD ZWELT AAN.
LICHT OP 3 MINISTERS EN KONING, ZE KIJKEN MET EEN VERREKIJKER.
EXPLOSIE, MINISTERS EN KONING KRUIPEN ACHTER SCHUTTING. DAT DOEN ZE NA ELKE EXPLOSIE. OP HET EIND ZIEN WE ALLEEN HUN KOPPEN MET DE VERREKIJKER. GENERAAL DE CEUNINCK OP.

GENERAAL Sire, Liège est tombée. Mes soldats sont fatigués, mais on se bat comme des lions! (AF)

MINISTER 1 Oh, la cité ardente.

MINISTER 2 On peut comprendre.

MINISTER 3 Il fallait céder devant le nombre des Allemands.

GENERAAL (EXPLOSIE. OP) Sire, le fort de Loncin est tombé. Mes soldats sont encore plus fatigués, mais on se bat comme des tigres! (AF)

MINISTER 3 Oh, dommage.

MINISTER 2 Beaux sites touristiques.

MINISTER 1 On attaquera l’ennemi quand on sera plus fort!

GENERAAL (EXPLOSIE. OP) Sire, Namur est tombé. Les Allemands sont à Bruxelles, on se retire à Anvers. Mes soldats sont des morts-vivants, mais on se bat comme des panthères. (AF)

MINISTER 2 Oh, Namur, la cité dure.

MINISTER 3 Mais qu’est-ce qu’on peut faire contre ce fléau germanique.

MINISTER 1 On se battera jusqu’au dernier homme.

GENERAAL (EXPLOSIE. OP) Sire, du mal en pis: Anvers est tombé. On a rendu la ville! (AF)

MINISTER 1 Quoi, déjà! Ah, c’est scandaleux!

MINISTER 2 Ah, ces laches flamins sans courage!

MINISTER 3 Ils ont trahi notre patrie! Ils ont vendu la Belgique!

ALBERT Mes chers ministres, à ce moment tragique, il m’est impossible de rester auprès du gouvernement. Mes pauvres soldats ont besoin de moi.
En allant vers l’Yser, nous rentrons dans l’histoire, mon épouse comme la reine-infirmière, moi comme le roi-soldat. Adieu.
(ALBERT EN ELISABETH AF.)

MINISTER 1 Oh, les salauds!

MINISTER 2 Ces traîtres de flamins!

MINISTER 3 Les boches!

MINISTER 1 Maintenant c’est fini!

MINISTER 2 Fini le temps du flamingantisme!

MINISTER 3 Fini le mouvement flamand!

MINISTERS (SAMEN) Pour toujours!

MINISTER 3 Vite, partons pour Le Havre; allons préparer une Belgique nouvelle.

MINISTER 1 + 2 Oui. Oui. Oui.

MINISTERS (SAMEN) Vive la Belgique

MINISTER 1 unique,

MINISTER 2 unitaire

MINISTER 3 et inséparable!

MINISTERS (SAMEN) La Belgique de demain sera latine ou elle ne sera pas.
(ZE TREKKEN HUN PAKJES UIT, ZWARTE REISKLEREN AAN, PARAPLU. DE GOUVERNEUR VAN DE NATIONALE BANK OP MET STEEK EN SCHATKIST.)

MINISTERS (SAMEN) Ah, Monsieur le Gouverneur!

ZE VULLEN HUN VALIESJES MET GELD UIT DE SCHATKIST EN MET PISTOLEES, AANGEREIKT DOOR DE ZAALWACHTER VAN HET PARLEMENT.
VOOR ZE IJLINGS WEGVLUCHTEN, GOOIEN ZE PAKKEN STROOIBRIEFJES IN HET PUBLIEK.
KLAROENGESCHAL. DE SOLDATEN OP. AUGUST RAAPT EEN STROOIBRIEFJE OP, KAN HET NIET LEZEN (PANTOMIME). HIJ KIEST IEMAND UIT HET PUBLIEK OM HET HEM VOOR TE LEZEN.

TOESCHOUWER (LEEST:)
Proclamatie der regering.
Na heel lang geaarzeld te hebben en na vruchteloos een zegepraal te hebben afgewacht, acht het staatsbestuur het tot plicht, de vrijheid zijner beraadslagingen en handelingen buiten alle gevaar te stellen. Met pijn in het hart heeft het staatsbestuur besloten zich naar Le Havre in Frankrijk in ballingschap te begeven. Met een onwrikbaar vertrouwen zullen wij vanuit onze ballingschap het nakend uur van de bevrijding afwachten. Ondertussen zal het leger aan de IJzer stand houden.
Uw regering.

PAUZE

17. DE GAS

LICHTVERANDERING. SERGEANT PIERROT EN 5 SOLDATEN ONDER WIE AUGUST OP. SERGEANT HEEFT 5 GASMASKERS BIJ, DE SOLDATEN HUN LANTAARN.

SERG. PIERROT Soldats! Vive le roi!

SOLDATEN Vive le roi!

SERGEANT Après un an de guerre à l’Yser, finie la misère!
Voici la chose dernière de la science militaire, une invention moderne pour la guerre: le masque antigaz!
Le détecteur de gaz! (VOGELKOOITJE MET VOGEL)
Et – le mode d’emploi!
Lisez-le bien et attentivement, car votre vie en dépend!

AUGUST (BEKIJKT DE GEBRUIKSAANWlJZING. VAN VER, VAN DICHTBIJ, RECHT, OMGEKEERD… HUILT MET PIEPSTEMMETJE:) Ik kan ’t niet lezen.

SERGEANT Évidemment, idiot, prends ta lanterne!

AUGUST Lanterne, lanterne, dat zal niet helpen, want ’t is in ’t Frans.

SERGEANT Achète donc un dictionnaire. Ou demande la traduction à tes camarades, espèce d’analphabète!
Allez, vite, vite, prenez vos positions.
(KLAROENSIGNAAL VOOR GAS. HET IS ALSOF DE BLAZER EEN WIND LAAT IN ZIJN INSTRUMENT.) Merde. L’attaque au gaz. Allez, foutez-moi le camp. À la guerre! Un-deux, un-deux, un- deux, gauche-droite, gauche-droite… (GAAT LOPEN.)

VERANDERING VAN LICHT. AUGUST NEEMT ZIJN GASMASKER VAN ZIJN
GORDEL, HAALT HET MASKER UIT DE BLIKKEN BUS, WIL OPNIEUW DE GEBRUIKSAANWIJZING LEZEN, HEEL ZENUWACHTIG, PANIEK. HOUDT HET MASKER LOS MET EEN HAND VOOR ZIJN OGEN. WEET NIET WAT HIJ AAN MOET MET DE BIJHORENDE POTFILTER. GOOIT HEM WEG, MET DE GEBRUIKSAANWIJZING. KLAROEN. EEN VUILE FLUORESCENTE GELE ROOK WORDT BINNENGEBLAZEN. AUGUST BEGINT TE HOESTEN, RUKT MASKER WEG, EN STERFT EEN VERSCHRIKKELIJKE EN GROTESKE DOOD MET BLOED, SLIJM EN SPASMEN, ALS EEN HOND MET ARMEN EN BENEN IN DE LUCHT. LICHT WEG. SPOTJE OP DE GEBRUIKSAANWIJZING. BLACK-OUT.

18. VLAMINGEN

DE VOLGENDE SCÈNES 18 TOT 30 ZIJN SIMULTAAN OP 3 SPEELVLAKKEN:
1. IJZERFRONT: TONEEL
2. DE VLAAMSE STANDPUNTEN: LOGES ZAAL EN ORKESTBALCON
3. DE PERS: IN DE MIDDENSTROOK VAN DE ZAAL.

DOMELA NIEUWENHUIS Wij Gentse radikalen van Jong-Vlaanderen, verwachten van het machtige Duitse broedervolk, de verbrijzeling van de Belgische slavenketens. Leve het koninkrijk Vlaanderen binnen het Germaanse keizerrijk.

BORMS Vlamingen, Duitsland moet de klauw van de leeuw voelen; strijd met heldenmoed, toon uw Waalse broeders uw diepe gehechtheid aan ’t Belgisch vaderland. En na de oorlog zullen uw regeerders moeten bekennen: dit volk verdient zijn vòlle rècht.

VAN CAUWELAERT Ik als Vlaams katholiek volksvertegenwoordiger, en vaderlandslievend democraat, druk in naam van mijn landgenoten hier in het gastvrije Nederland, het vertrouwen uit dat de Belgische regering ginder in het gastvrije Frankrijk na de oorlog Vlaanderen zal behoeden voor verbastering.

DOMELA In de etter van uw rottende partijpolitiek verstikt gij, meneer Frans van Cauwelaert! Als in deze wereldoorlog het monster van de Belgische- Brusselse-Koninklijke-ministeriële-parlementaire-Waalse kliek voor eeuwig door Duitsland verpletterd wordt, zal Vlaanderen gered zijn van verbastering en ondergang.

BORMS Als de Duitsers overwinnen, zullen wij een hopeloze strijd moeten voeren tegen de verduitsing. Alleen als wij de Duitsers verslagen hebben, krijgen de Vlamingen eindelijk een vollèdig vaderland.

19. 1914-1915 – AAN HET IJZERFRONT

VOLSLAGEN DUISTERNIS. OORVERDOVEND KANONGEBULDER. ARTILLERIEBESCHIETING. DIT DUURT ± 1 MIN. OM DE SFEER OVER TE BRENGEN OP HET PUBLIEK. MEN HOORT TUSSEN DE GELUIDEN STEMMEN DIE VLOEKEN, ROEPEN, ENZ… ER WORDT EEN TELEFOONLIJN GELEGD. NU EN DAN EEN LICHTFLITS.

1e SOLDAAT (IN EEN KORTE STILTE) ’t Zijn d’ onzen godverdju. ’t Komt van achter den toren. (ONDERTUSSEN JAMMERT EN STEUNT DE 2e SOLDAAT, HIJ KRIJGT EEN ZENUWTOEVAL. WEER EEN PAAR SCHOTEN. DAN VOLLEDIGE STILTE.)

KORPORAAL (FLUISTEREND) G’ hebt godverdomme gelijk, de kluutzakken schieten op ons eigen tranchees… Mon lieutenant, c’est l’artillerie Belge qui nous bombarde! (ALLEN FLUISTEREN BEHALVE 2e SOLDAAT.)

LUITENANT Merde! Qu’ils crèvent, les salauds. (KORPORAAL DRAAIT AAN DE TELEFOON.)

KORPOR. Godverdju, ’t es nor de kluten. Mon lieutenant, ça ne marche pas.

LUITEN. Vite, lance une fusée verte avant qu’ils ne recommencent.

KORPOR. À vos ordres, mon lieutenant.

2e SOLD. Godverdomme, in dat slijk… Wat is dat hier… dat hier… hier!
(VERSCHRIKT, HALF HYSTERISCH.)

1e SOLD. Zij nu kalm… da ’s niks… da zijn waterratten.

2e SOLD. Ratten?!

1e SOLD. Die doen niks, die fretten alleen aan de lijken.

2e SOLD. Ratten. (LACHT. LACHEN EVENTJES SAMEN.) Ratten… ratten. (HALF LACHEND-HALF SCHREIEND:) Ze zijn zot zeker. (VASTBERADEN-AGRESSIEF:) Ik blijf hier niet!

LUITEN. Ta gueule!

2e SOLD. (WIL RECHTSTAAN. 1e SOLDAAT TREKT HEM NAAR BENEDEN.)

1e SOLD. Blijf liggen godverdomme.

2e SOLD. (SCHREEUWT) Nee-nee!

1e SOLD. Houd uw bakkes godverdomme.

KORPOR. Smoel toe nondedju… als de Fritzen ons horen zijn w’ er aan.

20. KRANTENOORLOG 1

TWEE DAGBLADVENTERS LOPEN DOOR DE ZAAL

PIERROT Koop Belgisch Dagblad! Domela Nieuwenhuis krijgt geld van de Duitsers!

AUGUST Lees de Vlaamse Stem! Over Franskiljons terrorisme in Vlaanderen.

PIERROT Lees Belgisch Dagblad! De Vlaams-Hollandse radikaal Domela Nieuwenhuis roept: België moet vernietigd worden!

AUGUST Koop de Vlaamse Stem! Borms verwijt Van Cauwelaert voor zoetwaterflamingant.

21. VLAMINGEN 2

V. CAUWEL. Wij hopen dat het Vlaamse bloed van onze jongens aan het IJzerfront en ons lijden niet onvruchtbaar zullen geweest zijn voor de toekomst van
België.

DOMELA De Belgische natie is een uitvinding van diplomaten en bankiers. Wij beamen de Luikse deputé Destrée die aan koning Albert schreef: “Sire, il n’y a pas de Belges”.

BORMS De franskiljons vragen aan de Duitse bezetter dat in België alleen het Frans de officiële taal zal worden. Wij mogen nu onze strijd niet stilleggen!

V. CAUWEL. Vanuit Nederland roepen wij alle Vlamingen op om de taalstrijd te laten rusten tot Duitsland uitgeput is; als België weer vrij is, herbeginnen wij de strijd.

BORMS Vlaanderen staat op het spel, vriend Van Cauwelaert. In zogenaamd vaderlandse kringen worden zwarte lijsten opgemaakt. Vlamingen waakt!

22. IJZERFRONT 2

LUITEN. Qu’est-ce qui se passe nondedieu!

KORPOR. Crise de nerfs, mon lieutenant. C’est le nouveau recrute.

LUITEN. Qu’il ferme sa gueule. (TERUG BESCHIETING. WEER GEROEP EN GETIER DOOR MEK AAR.)

23. KRANTENOORLOG 2

PIERROT Lees Van Cauwelaert in Vrij België. Het activisme is niet langer een Vlaams werk!

AUGUST Lees de Vlaamse Stem. Dokter Borms scheldt het Belgisch Dagblad uit voor Belgische vod!

PIERROT Lisez la Métropole, lisez la condammation des activistes flamingants.

AUGUST Lees de Vlaamse Stem. Dokter Borms scheldt het Belgisch Dagblad uit voor Belgische vod!

24. VLAMINGEN 3

BORMS 80 % van onze fronttroepen zijn Vlaamse jongens: dus 80 % van de gesneuvelden zijn Vlaamse jongens. Na een jaar verschrikkelijke oorlog is hun enige beloning: beledigd en bedrogen worden door Waalse officieren. Als de regering in Le Havre blijft toezien dwingt men ons tot een activistische pro-Duitse politiek.

DOMELA De fransdolle schrijver Maeterlinck verklaarde: “Aan de IJzer dansen de Vlaamse leeuwen om de Franse beschaving te redden”. Is dat geen verraad tegen België? Men schreeuwt zelfs: “Ne plus aimeej la Frans c’est ne plus être Bels”.

V. CAUWEL. Wij begrijpen dat de eigenliefde in verzet komt als men de Vlaamshatende verklaringen hoort van sommige vooraanstaanden. Maar wij bezweren de Vlaamse activisten vertrouwen te hebben in onze koning-soldaat en de eenheid van de Belgen niet te verbreken.

25. IJZERFRONT 3

PLOTS EEN FEL GROEN LICHT GEDURENDE ENKELE SECONDEN. MEN ZIET HOE 1e SOLDAAT MET 2e SOLDAAT WORSTELT OM HEM OP DE GROND TE HOUDEN. WEER VOLLEDIGE DUISTERNIS.
BOMBARDEMENT DUURT NOG EEN TIENTAL SECONDEN. DAN: STILTE.

2e SOLD. (HYSTERISCH:) Godverdomme, godverdomme. Dat licht! Waar is dat licht? Doet dat licht aan, smeerlappen.

1e SOLD. Uw muile godverdomme! (EEN PAAR GEWEERSCHOTEN) Den Boche zit hier op 100 meter.

2e SOLD. Dat licht. Er zitten hier ratten. Licht.
(KRIJGT EEN PAAR KAAKSLAGEN. KREUNT EN KLAAGT DAN STILLER. WEER SCHOTEN.)

LUITEN. (RAZEND) Caporal, fais-le taîre, ou je lui flanque une balle dans les couilles.

KORPOR. Mon Lieutenant, le pauvre ne sait pas ce… (GEWEERSCHOTEN. DE KORPORAAL VALT GEKWETST NEER. GEREUTEL, GEKERM. NU EN DAN SCHOTEN.)

LUITEN. Caporal, nondedieu. Les vaches. Caporal. Les salauds… il est mort.

2e SOLD. (ANGSTIG STIL) Waar is ze… ik zie ze hier niet. Ik zie ze niet.

1e SOLD. Zijt stil nondedju, of we gaan allemaal kapot.

LUITEN. Soldat Verwilst, tu remplaces le caporal, on va traverser. (PLOTS ROZE LICHTBUNDEL) Merde, ne bougez pas! Les boches nous voient!

2e SOLD. (WIL WEER RECHT.) Waar is ze. Hé, waar, waar? (1e SOLDAAT TREKT HEM WEER NEER. GEWEERSCHOT.)

LUITEN. (KRUIPT TOT BIJ 2e SOLDAAT AL PRATEND.) Ta gueule! Je n’ai pas envie de crêver. (WEER SCHOTEN.)

2e SOLD. (TEGEN LUITENANT:) Hebt ge ze gezien!? Mijn vrouw… hebt ge ze gezien hé? En de kinders? (LICHT WEG. WEER VOLLEDIG DONKER.)

LUITEN. (AGRESSIEF) Qu’est-ce qu’il bredouille?

2e SOLD. Ze waren hier hé? Hé?

1e SOLD. Sa femme, lieutenant.

2e SOLD. De kinders hé?

1e SOLD. (ZACHT) Ja ze zijn hier… kalm, kalm… Lieutenant… son femme pas ici… il ici… alors il maboul.

LUITEN. Merde, est-ce que tu comprends le français?

1e SOLD. Bah, oui et non, lieutenant.

2e SOLD. Ge hebt mijn vrouw ook gezien hé? (WORDT RUSTIG. BLIJ.)

1e SOLD. Ja, ja, ’t komt allemaal goed.

LUITEN. Quelle guerre de merde, nondedieu. Pourquoi tout le monde parle du nègre?

26. VLAMINGEN 4

BORMS Willen wij onze soldaten die van het front zullen terugkeren met fierheid ontvangen, dan moeten wij werken aan een Vlaams vaderland.
En daartoe vragen wij als activisten ons recht. Indien België ons dat weigert, protesteren we niet als de Duitsers het ons geven.

V. CAUWEL. De verantwoordelijkheid van de Vlaamse leiders is groot. Wij moeten, wij mogen ons nooit verzoenen met die activistische wanhoopspolitiek, waardoor we later als bedriegers of bedrogenen voor de Vlamingen doorgaan.

BORMS Wij zullen van de Duitsers geen gunsten vragen. Maar wij vragen hen de uitvoering van de Belgische taalwetten en het recht op Vlaams universitair onderwijs.

V. CAUWEL. We mogen geen noodlottige bondgenootschappen sluiten. Dezelfde Duitse hand die u nu wordt toegestoken, doodt ook onze Vlaamse helden aan de IJzer!

BORMS Wij willen noch Fransen, noch Duitsers worden! Wij willen alleen onszelf zijn! Wij vragen de bestuurlijke scheiding tussen Vlaanderen en Wallonië.

V. CAUWEL. De activist Borms spant openlijk samen met de vijand. Onze Vlamingen aan het front zullen het hem nooit vergeven.

BORMS Wij stichten de Raad van Vlaanderen.
(TROMMELS, CROSS-FADE NAAR BOMBARDEMENT.)

27. IJZERFRONT 4

WEER BOMBARDEMENT.

LUITEN. Merde, ça recommence! Soldat, gij pakt uwe camarade… ik pak de materiel… nous sautons ensemble au-delà du terrain, en intervalle, compris!

1e SOLD. Un peu, lieutenant.

LUITEN. Gij sauteert met uwe camarade met mij sur mon commandement.

1e SOLD. Oui lieutenant.

LUITEN. Attention. (ONTPLOFFING) Oui!
(BOMBARDEMENT SLUIT SCÈNE. OVERGANG NAAR TROMMELS VOOR SPEECH.)

28. KRANTENOORLOG 3

2 DAGBLADVENTERS LOPEN DOOR DE ZAAL

PIERROT Lees Belgisch Dagblad! Gentse Hoogeschool vervlaamst. Neurasthenie- kers juichen toe!

AUGUST Camille Huysmans verloochent Vlaanderen! Lees De Vlaamse Stem!

PIERROT Van Cauwelaert dit: Le peuple flamand ne veut rien avoir à faire avec les traîtres activistes. Achetez la Métropole.

AUGUST Lees de Vlaamse Stem! Camille Huysmans verklaart: het activisme is een onding!

PIERROT Lees Vrij België! Het geheime vennootschap der activisten. Wandaden tegen Vlaanderen en België!

29. BIERABEND

MEN HOORT GEPRAAT EN GELACH. BORMS OP MET RAAD VAN VLAANDEREN (6 FIGURANTEN) EN RIJKSKANSELIER VON BETHMANN-HOLLWEG. ZE NEMEN POSITIE IN ALS OP DE BEWUSTE FOTO.

BETHMANN Also meine Herren, Vergnügen nach Arbeit. Nach diese fruchtbare Unterhandlungen will ich Ihnen gerne einladen in eine gemütliche Bierstube um auf den Raad van Vlaanderen zu trinken.
(DE GROEP BEVRIEST. PLOTSE LICHTVERANDERING, ZE STAAN IN EEN LICHTKADER. FLITSEN. )

PIERROT (ALS KRANTEJONGEN IN ZAAL:) Les photographies sensationelles du fameux Bierabend à Berlin! Achetez le XXième siècle.

AUGUST Lees het Vlaamsche Nieuws! Bij komende vredesonderhandelingen garandeert Duitsland de zelfstandigheid van Vlaanderen!

PIERROT Hoogverraad! Lees Belgisch Dagblad! De krawatten van de Raad van Vlaanderen door de Duitsers in Berlijn rondgesleurd van Bierabend naar Bierabend.

AUGUST Rijkskanselier belooft te Berlijn aan Raad van Vlaanderen de bestuurlijke scheiding. Lees het Vlaamse Nieuws!
(ALLEN AF. OORLOGSGELUIDEN IN DE VERTE.)

30. FLAMENPOLITIK

FREIHERR VON FALKENHAUSEN EN GENERAAL OP. ACHTER HEN HYPERKINETISCHE KORPORAAL A. HITLER ALS ORDONNANS.

FALKENHAUSEN Diese flämische Agitation dient völlig den Deutschen Belang. Nach dem Krieg müssen wir in Belgien eine militäre Diktatur durchführen, die ausschliessend auf Macht und Gewalt gegründet sei.
(BIEDT DE GENERAAL EEN SIGAAR AAN, DE KORPORAAL SNELT TOE OM VUUR TE GEVEN.)

GENERAAL Aber bestimmte Flamen traümen von ein selbstandig Königreich Flandern.

FALKENH. Um jeden Preis müssen wir verhindern dass sie unabhänglich werden, weil Deutschland Belgien behalten muss. Unsere einzige Garantie gegen Frankreich ist als Grenze die Linie Calais-Basel.

GENERAAL Ich glaube dass die Flamen es uns (LACHT) leicht und einfach machen werden.
(ALLEN AF. DE KORPORAAL JAAGT EEN ZOEMENDE BIJ WEG EN ONTDEKT DAARBIJ TOEVALLIG DE ROMEINSE GROET.)

31. KRANTENOORLOG 4

AUGUST Dokter Borms in Duitse krijgsgevangenkampen. Lees het Vlaamsche Nieuws! Lees het Vlaamsche Nieuws!

PIERROT De clown Borms loopt de Duitse kampen af. Verdere onthullingen in het Belgisch Dagblad.

AUGUST Dokter Borms bekomt betere levensvoorwaarden voor onze Vlaamsche soldaten! Lees het Vlaamsche Nieuws!

PIERROT Koop het Belgisch Dagblad! De verrader Borms bezoekt Duitsche stellingen te Passendale!

32. APRIL 1918 – DE GEHEIME FRONTBEWEGING

SCHILDWACHT – WACHTWOORDEN. EEN KLEINE LAMP BOVEN EEN TAFEL VERLICHT HET SPEELVLAK. VERDEROP STAAN SCHILDWACHTEN.
HENDRIK BORGINON EN ADIEL DEBEUCKELAERE ZITTEN AAN TAFEL. DE EERSTE SCHRIJFT EN DE TWEEDE ZIT TE LEZEN IN PAPIEREN.
DEBEUCK. Maar als ze niet toegeven en toch naar de Duitsers willen overlopen?

BORGIN. (TEGEN DEBEUCKELAERE) Adiel, geen avonturen! Hoe dat ze ook aandringen. Ge moet uwen duim in uw hand houden. Anders is de situatie geblokkeerd.

VROUW (OP) Menere Borginon, asjeblief nen brief voor joen, hi lag hier al enige dagen… ’t Was ut min gedacht gegaan omdat die brieven altid in een envelop stekn op onze naam. (ZET ZESTAL KOFFIETASSEN NEER.)

BORGIN. (HAALT ENVELOP UIT ENVELOP) Van Gustaaf Sap. (LEEST) “Beste Rik, ik hoop dat mijn brief niet te lang onderweg is. Ik heb van u al een hele tijd niets meer vernomen; doe me een plezier en nummer uw brieven, want ik heb het gevoel dat er regelmatig onderschept worden. Hier op ’t Belgisch ministerie in Le Havre is het overwerken. Ge zult al wel weten dat minister De Broqueville vervangen wordt door de liberaal Hymans. Dat is een slechte zaak voor de Vlamingen. De reden van mijn geschrijf is dat ik een brief ontving van Van Cauwelaert…

VROUW (OP MET POT KOFFIE) Hier zie… en als je nog koffie wilt, dan zeg je ’t maar hé meneere Debeuckelaere.

DEBEUCK. Zijt maar gerust, Clara, (LACHEND) uwe koffie dat is nog wat anders dan die malt van de veldkeuken.

VROUW Zin d’ er tassen genoeg of zidde nog meir volk te verwachtn?

DEBEUCK. Wel Clara, da ’s moeilijk te zeggen. Iedereen moet erg voorzichtig zijn tegenwoordig. De militaire veiligheidsdienst houdt alles en iedereen in de gaten.

VROUW Past maar goed op. Allee, als je nog vandoen hèt, je hebt maar te klappn, wé.

BORGIN. Adiel… dat gelooft ge niet…weet ge wat Van Cauwelaert schrijft? (LEEST MET INTERPRETATIE, HEEL KRITISCH, GEEN NADRUK, TRAAG RITME, SOMMIGE WOORDEN WORDEN SCHAMPER GEPLAATST.)
“Gezien mijn leiderschap heb IK evenzeer het recht de mening van de IJzerjongens aan bezet België te verkondigen… De Frontbeweging zal me niet drijven, waar ik zelf niet heen wil. Ik ben geen ‘muilezel’… (REACTIE: ” Maar wel ne steenezel van Lombeek”…) Ik blijf bij mijn gematigd passief standpunt, want ik wil mijn AANZIEN niet te grabbel gooien”… Daar gaat het bij hem om, zijn AANZIEN. (GEEFT BRIEF AAN DEBEUCKELAERE.) … Zoetwaterflamingant.

SCHILDWACHT Halt… wachtwoord!

JUUL CHARPENTIER Omver en Erover! Charpentier.

SCHILDW. In de schuur boven de beesten.

BORGIN. Dag Juul.

JUUL Dag Rik, dag Adiel.

DEBEUCK. Zijt ge alleen? (GEEFT BRIEF TERUG AAN BORGINON.)

JUUL Nee, Karel Schaepdrijver komt ook nog met een paar man. (ZE SCHENKEN KOFFIE IN.)

DEBEUCK. Weet he ’t laatste al? Van Cauwelaert weigert de vervlaamsing van de Gentse universiteit te aanvaarden. En de oprichting van de Raad van Vlaanderen is volgens hem verraad van België.

JUUL Och die! In Holland op zijn politiek gat gaan zitten, dat kan hij, en voor de rest speculeren en afwachten op welke kar hij moet springen.

BORGIN. Ja, ’t is niet proper; maar politiekers, Juul, nemen altijd hun voorzorgen.

DEBEUCK. Ja, ’t zijn me daar de sjarels in Holland. Weet ge wat daar letterlijk gezegd is? “Als den Duits wint, dan sluiten we aan bij de activisten, en in ’t ander geval zijn wij de mannen, wij hebben ons handen niet vuil gemaakt”!

BORGIN. Jonges, we kunnen niet blijven wachten.

SCHILDW. Halt!

BORGIN. Binnen twee uur gaat de wacht op.

KAREL EN ANDEREN Omver en Erover! Schaepdrijver!

SCHILDW. Op de schelf.

KAREL Aan paal 16 zat die dove weer; eer dat die het wachtwoord verstaat, zit den Duits allang in Parijs. (BEGROETING, DOET WAT COGNAC IN ZIJN KOFFIE.) Wie dat er wil, voilà.

DEBEUCK. (DEELT STROOIBILJETTEN UIT.) Mannen, rap eerst de strooibriefkes. 2e Linie?

SOLDAAT Hier.

DEBEUCK. 3e Linie?

SOLDAAT Hier.

DEBEUCK. 4e Linie?

SOLDAAT Kom, geef maar hier, ‘k zal ze wel doorgeven.
DEBEUCK. Dat is ’t Vijfde, hé?

SOLDAAT Ja.

DEBEUCK. Mannen, ik heb hier nog een zestig plakkers ‘Hier ons bloed, wanneer ons recht’, is er niemand…

SOLDAAT Geef maar hier… hoe meer dat ik plak… hoe zotter dat de commandant wordt. (ALGEMEEN GELACH. HET WORDT STIL. BORGINON ZIT TE LEZEN.)

BORGIN. Jonges, ik heb hier op ’t onverwacht een brief van Gustaaf Sap gekregen.
De toestand is veel dramatischer dan wij denken. Uit strikt geheime documenten is hij in Le Havre te weten gekomen dat de Franse generaals van plan zijn Koning Albert als opperbevelhebber opzij te zetten, om onze troepen bij hen te kunnen inschakelen en hun eigen verliezen te beperken.

KAREL Godverdomme, als dat gebeurt, dan draaien we ons kanonnen om. Dat hebben de Tsjechen ook gedaan.

BORGIN. Van de Belgische regering hebben we niets te verwachten, die zit veilig in Le Havre en zal niet handelen tegen de Franse belangen. Ons leger is nu nog sterk genoeg voor kleine aanvallen te stoppen, maar een massaal Duits offensief zou…

JUUL (AGRESSIEF, OPGEWONDEN, MOET ZICH INHOUDEN) Jonges, ik begrijp niet… maar… wat zitten wij hier te doen… Dat is nu al de derde vergadering. “Wat doen we als de Duitsers aanvallen… als ze niet aanvallen… als Frankrijk verslagen wordt…” Waar gaat het hier over! (KORTE STILTE) De tranchees volplakken, biljetten rondstrooien.

BORGIN. (GEKRENKT MAAR BEHEERST:) Juul, het gaat erom de toestand kritisch te ontleden, en het Belgisch leger…

JUUL (SCHERP) Godverdomme, dat bestaat niet! 90% kanonnenvlees, en 10% Fransgezinde officieren, dat bestaat. (STILLER) Gaat de kruiskes maar tellen.

BORGIN. Juul, de Frontbeweging moet het Belgisch leger redden van de totale vernietiging om Vlàànderen te redden.

JUUL Wel, dan moet ons Frontbeweging de Vlaamse soldaten doen capituleren inplaats van ze te doen sterven voor champagnedrinkende generaals, en
samenwerken met de activisten in ’t bezet gebied.

BORGIN. (FELLER) We hebben niets aan overhaaste beslissingen.

DEBEUCK. Juul, ge kent ons standpunt daarover. Wij veroordelen de activisten niet, maar wij denken hièr voor de Vlamingen meer te bereiken door België aan een overwinning te helpen, en dàn onze eisen te stellen.
KAREL We zitten hier al vièr jààr België te helpen, en wat is er bereikt tot nu toe!

BORGIN. (TRACHT RUSTIG TE BLIJVEN) Een organisatie in volle oorlogstijd van vijfduizend man, dat is er.

JUUL Goed, maar wat hebben we gedààn? Vergaderd, gevloekt, vergaderd! En nog meer gevloekt!

DEBEUCK. Juul, alstublieft.

JUUL Borms is de enige die iets bereikt heeft. (REACTIE) Nu is àlles Vlaams in Vlaanderen.

BORGIN. Ja! Dankzij de ‘Duitse bajonetten’.

KAREL Wat geeft dat, ’t is òns profijt. België wordt niet geschaad met de Vlamingen hun recht te geven.
(RAAKT MEER EN MEER OPGEWONDEN. DE TEKST KOMT ALS EEN WATERVAL.) Iedere piot die Vlaams durft zijn, vliegt naar een strafkamp in Frankrijk: ‘Ici on entre comme des loups et ont sort comme des moutons’. En wij laten dat gebeuren! Generaal Bernheim
zei: “Elke manifestatie van Vlaamse soldaten zal ik met plezier uiteen mitrailleren”, en majoor Poulain zei: “Vlaams, dat is goed voor de wilden; Vlamingen zijn varkens, ze moeten afgeschoten worden”. En wat hebben wij daarop geantwoord? Op ons’ graven worden Vlaamse opschriften toegecementeerd, en dan, dan zijn we een beetje kwaad geworden, maar wàt hebben we gedààn? Een open brief geschreven aan de koning, aan de ministers, nog eens aan de koning, aan zijn eminentie kardinaal Mercier, en wat was hun antwoord? “Zwijgt en vecht voort”! (STILLER NU, HEEL KALM.)

JUUL Verdomme, hij heeft gelijk. Waarom smijten we ons geweer niet in de lucht? Alleen ons eigen belang telt, laten we capituleren en onderhandelen.

KAREL Ik zeg: èèrst mijn recht en dàn mijn bloed. (LANGERE STILTE.)

BORGIN. (KALM. PSYCHOLOGISCH) Wat gaat de bevolking zeggen, ze spuwen op al wat Duits is. Voor hen zullen we gewoon deserteurs zijn!
En weten wij hoeveel van onze makkers hier aan de IJzer daarmee akkoord zullen gaan? Hoeveel gaan zich geen verrader voelen?

JUUL Hoe kunt ge iets verraden dat òns altìjd heeft verraden? (STILTE)

BORGIN. Jonges, we mogen ons niet laten meesleuren door onze gevoelens. We moeten politiek denken!

JUUL (SPRINGT RECHT) Politiek denken. ‘Speculeren en uw voorzorgen
nemen’ zeker? (AGRESSIEF. BORGINON STAAT RECHT. KORTE STILTE.)
KAREL (PROBEERT STILTE OP TE VANGEN. TREKT JUUL NAAR BENEDEN.) Toe Rik, hoeveel man kunnen we in de regimenten, mits de nodige propaganda, op de been krijgen? (BORGINON GAAT ZITTEN.)

DEBEUCK. Een goei 20.000, hé Rik?

BORGIN. Ja.

KAREL Als er 20.000 man overloopt en bij Borms en de activisten gaan staan, dan stuikt heel het leger in mekaar. En anti-Duits of niet, de bevolking zal de frontsoldaten vertrouwen.

ANDEREN Daar ben ik zeker van… ons zullen ze geloven. Ja…

DEBEUCK. Dus… standhouden en doorvechten, is voor iedereen onaanvaardbaar geworden.

ALLEN Ja… onmogelijk… voor niets of niemand. (STILTE)

DEBEUCK. Wat denkt gij, Rik?

BORGIN. Ik vind het riskant… ’t Is maar ingeval dat de toestand – maar goed, we zullen zien.

DEBEUCK. Juul, als gij akkoord gaat, kunt gij overlopen om achter de Duitse linies contact te leggen met de activisten. Op die manier zal de Belgische bevolking weten wat er hie…
(MEN HOORT EEN SCHRIL GEFLUIT. DE SCHILDWACHTEN LOPEN WEG OVER HET VOORTONEEL VAN JARDIN NAAR
COUR. ALLE SOLDATEN NEMEN ALLES MEE EN VLUCHTEN WEG.)

33. LE HAVRE. BELGISCHE REGERING IN BALLINGSCHAP

NA 7 AUGUSTUS 1917 EN VOOR 1 JUNI 1918. TWEE GARÇONS OP – PIERROT EN AUGUST, ZE GOOIEN EEN WIT LAKEN OVER DE TAFEL.

PIERROT Alleej, dépecheeda een bekke, ze goen den apéritif hier consumeren. Ge hetch ‘em toch niet vergeten hé. Alleej, hoe hedde da na wee vast, mejaa vlomse boerepuute in da gloeze. Ge moetch da’ d’ azu vastpakken. C’est ça.

AUGUST Voor hoeveel moeten we sebiet de tafel zetten?

PIERROT Ha veu vier hé; of nie wacht, lotch mij inch tellen (VOOR ZICH ZELF:) den Brok, de Karton –
AUGUST Wie zijn dat?

PIERROT Ministers De Broqueville en Carton de Wiart – en ’t Keuninksken…

AUGUST Koning Albert?

PIERROT Mo nie imbécile, général De Ceuninck, de minister van Oorlog.

AUGUST Ah.

PIERROT Nee, ’t Keuninksken blaaft nie eten. En mamsel Belpaire. Alleej, Belpoire. Da’ d’ es dus draa. As z’ op taad es.

AUGUST Hoe ziet ze ‘r uit? Een felle prot?

PIERROT Past moer op da ge ‘r geen beet van krijgt, of ge zaa giel oe leven malheureus.
(ONDERTUSSEN ZETTEN ZE DE TAFEL KLAAR, SIGAREN, KOEKJES OP EEN SCHAAL, EMMER MET FLES CHAMPAGNE. ZE WRIJVEN GLAZEN OP.)

AUGUST Zeg Pierre, wat was dàt jong, gisterenavond? ‘k Peisde dat ze malkanderen de kop gingen inslaan!

PIERROT Datte? Pfff, da ’s nog nikske. Da ’s iedere kier zuu as ’t gouvernement changeit. Dan stoet hiel de cirk Belch op zaane kop. En dan woere ze nog nie zat! Jong, da ’s hier just ne pjèremeulen. (ZE ZIJN KLAAR MET HUN WERK.)

AUGUST Amaai mijn gat.

PIERROT Jaja, Gustje, ge goe gaa dat allemoel nog lieren, jong. Kom, zetch a hier. Nie zuu dicht. En e wa convenoebel. (ZE GAAN IN HOUDING STAAN.) Dis, hoe zijde gaa hier in Le Havre gerokt?

AUGUST Och. (KIJKT NAAR ZIJN GROTE SCHOENEN.) Afgekeurd – platvoeten. En gij?

PIERROT Ik hem uuk plakvoeten (AUGUST KIJKT), moer baa maa ziede dat zuu niet. (KNIPOOGT) Maane noenkel es volksvertegenwoordiger.
(TUSSEN TANDEN, SCHEVE MOND:) Tais-toi, les héros sont là! Past op, a broek stoet open.

AUGUST (MAAKT BEWEGING. DAN TUSSEN TANDEN:) Smeerlap. (BEDWINGT LACH. PIERROT MET UITGESTREKEN SMOEL.)
(OP: GENERAAL DE CEUNINCK, MINISTER VAN OORLOG, SAMEN MET CARTIN DE WIART, MINISTER VAN JUSTITIE.)

CEUNINCK Le dernier rapport secret des Services Militaires de Sécurité au Roi, parle de cent-quarante déserteurs.

CARTON Cent-quarante! Déjà?!

CEUNINCK Ce n’est pas à desespérer, mais cette situation-ci pourrait devenir plus grave. Dans l’armée française il y en a déjà vingt et un mille deserteurs! Voilà. (NEEMT PAPIEREN UIT FARDE.) La Sécurité a réussi d’intercepter deux lettres – attendez – d’un certain, blblblbl, Bourgogne… un des grands meneurs… ah, oui, c’est Borginon. (LEEST) “… avec toute cette parlementerie de Frans van Cauwelaert, rien n’est à obtenir. Notre division est prête à faire la RÉVOLUTION, ce qui est le seul moyen de parvenir à une solution”.

CARTON La révolution! Mais ce sont des bolcheviques!
(DE BROQUEVILLE OP, BUITEN ADEM, ZWAAIT MET EEN KRANT.) Qu’est-ce qu’ils s’imaginent! La Belgique n’est pas la Russie!

BROQUEVILLE Mes amis! Écoutez!

CEUNINCK (ALS IN PANIEK) Quoi? La guerre est finie?

BROQUEV. Non, plus grave! Voici! Ce Raad van Vlaanderen a eu l’arrogance de proclamer l’indépendance! Pour eux le nom de Belgique n’existe plus! Oh, les canailles, les, les, les… (HAPT NAAR SCHELDWOORDEN.)

CARTON Ne t’énerve pas, Charles.

BROQUEV. Mais, mais, pourquoi rien ne se passe? C’est de la haute trahison! Toi
(TOT CARTON) comme ministre de justice… waarom laat gij zoiets…

CARTON Qu’est-ce qu’on peut faire? (CARTON BLIJFT HEEL RUSTIG.)

CEUNINCK On est comme une tête sans corps ni bras. (REACTIE VAN DE BROQUEVILLE.)

CARTON Mon cher De Broqueville, ik geef het order om hem te doen arresteren in Brussel par la justice belge, maar ce fameux Borms et ses amis activistes zijn vierentwintig uur later al door de Bochen vrijgelaten, en grand triomphe. En in hun plaats hebben de Bochen drie magistraten et le
bourgemestre de Gand, le baron Braun gedeporteerd.

BROQUEV. Die collaboratie kan niet langer getolereerd worden.

CARTON Mais laissez-les collaborer, à volonté. De pire en pire. Jusqu’au cou. (GESTE) Jusqu’au nez. (GESTE) En Belgique, la police a fait des dossiers complets de tous les activistes. Hoe groter hun incivisme nu, hoe grondiger de grote kuis na de oorlog!

BROQUEV. Met de grove borstel! (RAZEND EN ENTHOUSIAST.)

CEUNINCK Calme-toi, bois une coupe. (ROEPT GARÇON, DOET TEKEN EEN NIEUWE FLES TE OPENEN.)

BROQUEV. Tous ces flamboches sont les mêmes crapules. Zet ze tegen de muur! Pan! Finie la misère!

CARTON Cher Charles, si tu veux la révolution, il faut surtout faire ça. Calme-toi, tu es surexité; tiens, bois. Qu’est-ce qu’il y a encore dans le rapport?

CEUNINCK (BEGINT TE LEZEN:) “…on a poussé le soldat à l’insubordination en- vers ses officiers!” Voilà le résultat.

BROQUEV. (DRINKT) Nondedju, qu’est-ce que c’est que ça!

CARTON Comment? Du champagne.

BROQUEV. Il est tiède!!!

CARTON (DRINKT OOK) Tu as raison! C’est le comble!!!
(WENDT ZICH NAAR AUGUST) Comment ça se fait?

AUGUST Heu, c’est, je, parce que… (HET WENEN STAAT HEM NA.)

PIERROT C’est une erreur, monsieur le ministre! (TEGEN AUGUST) Allee toe, stommen boer, op wat wacht ge, haalt een andere fles uit de frigò. (AUGUST VERDWIJNT MET SLECHTE FLES. TEGEN CARTON:) Veuillez l’excuser, monsieur le ministre, c’est le nouveau.

CARTON Ah, oui, je me rappelle.

CEUNINCK Je continue: “Au point de vue de la valeur de notre armée, ce ‘geheime frontbeweging’ est désastreux. Au point de vue de l’État, il menace son unité”.
(NA ENKELE OGENBLIKKEN VERSCHIJNT AUGUST MET EEN NIEUWE FLES. PIERROT ONTKURKT ZE EN SCHENKT UIT.)

CARTON Vous pouvez disposer. Ah oui, à propos, si mademoiselle Belpaire arrive, avertissez-nous tout de suite!

PIERROT Oui, monsieur le ministre.

CEUNINCK (VOUWT PAPIER DICHT.) Messieurs, je vous assure que le roi est formel: plus de concessions aux soldats flamingants. Les coupables doivent être punis très sévèrement.

BROQUEV. Voilà ce que je viens de dire: fusillez-les! (TRIOMFEREND)

CEUNINCK Mais non! Laisse faire ça par leurs amis les boches! Comme le général Drubbel a dit: “On laisse les flamands attaquer sans le support de notre artillerie – et les mitrailleuses allemandes feront le reste!”

CARTON (RUSTIG, KALM) Mes amis, il ne faut pas faire tant de problèmes! Steek vijf kopstukken van die frontbeweging in de Franse strafkampen. Et finie, l’agitation flamingante!

BROQUEV. Tu as raison.

CARTON Santé, vive la Belgique.

CEUNINCK Vive Ie roi.

ALLEN Santé! (ZE KLINKEN EN DRINKEN.)

PIERROT Monsieur le ministre, mademoiselle Belpaire est arrivée.

BROQUEV. Fais l’entrer. (GAAT NAAR FOND.)

CEUNINCK Bon, moi je vais faire mon rapport au roi. S’il y a vraiment des problèmes, vous pouvez m’avertir, sinon à vendredi au diner français. (AF)
(HET VOLGEND GESPREK, IN TEGENSTELLING TOT HET VORIGE, HEEFT EEN TOON VAN CHARME, VRIENDELIJKHEID EN VALSE INNEMENDHEID. DE BROQUEVILLE SPREEKT NEDERLANDS WANT HIJ IS VAN MOL, DE BRUSSELAAR CARTON DE WIART DOET ZIJN BEST. BELPAIRE IS DE VLEESGEWORDEN KATHOLIEKE BURGERLIJKHEID.)

BROQUEV. En is de reis goed verlopen?

BELPAIRE Uitstekend, dank u.

BROQUEV. Niet te vermoeiend?

BELPAIRE Integendeel. Het was heel ontspannend voor mij, ver van dat verschrik- kelijk kanongebulder. Het doet goed terug in een vrij land te zijn.

BROQUEV. Ja, zo is het. Het voornaamste is dat u veilig hier geraakt zijt. Kent u elkaar? (BLIJKBAAR NIET DUS.) Mag ik u voorstellen: meneer Carton de Wiart.

CARTON Enchanté, mademoiselle.

BELPAIRE Enchanté, monsieur Carton de Wiart.

CARTON Welkom in Le Havre. Ik heb al veel over u gehoord, mademoiselle, ik ben extreem betoverd van u te ontmoeten. De koning heeft me zelfs over u gesproken.

BELPAIRE Oh, hij is zo charmant. Een echte gentleman.

CARTON Hij was vol lof over u –

BELPAIRE U doet me blozen meneer Carton de Wiart.
CARTON Echt, over uw verdienstelijk werk aan het front, in de Panne, over uw onuitputtelijke energie in het onderzoeken naar de goede soluties voor België, samen met meneer Van Cauwelaert.

BELPAIRE Ah, meneer Carton de Wiart, dat is teveel eer.

CARTON (IS NIET MEER TE STUITEN:) En over uw politiek doorzicht, uw intelligente manier van aanpakken.

BELPAIRE U zijt een charmeur, meneer Carton de Wiart.

BROQUEV. Mag ik u de aperitief aanbieden, mademoiselle?

BELPAIRE Nee, dank u.

BROQUEV. Een glaasje champagne misschien?

BELPAIRE (VERRUKT) Oh, dat is de enige drank die ik me durf permitteren.

CARTON Het is spijtig dat er niet meer landgenoten zijn van uw overtuiging.

BROQUEV. Ja, juffrouw Belpaire, we blijven altijd gaarne bereid onze samenwerking verder te zetten.

BELPAIRE Dat is een juist verlangen, meneer de Broqueville. Dat is het enige waar ons vaderland bij gebaat is. Maar als u me toestaat –

CARTON Dat spreekt vanzelf, mademoiselle.

BELPAIRE – zou ik toch willen wijzen op een spijtig voorval.

CARTON Ah?

BELPAIRE Wel ja, de legerleiding heeft aalmoezenier Vandermeulen laten deporteren naar het strafkamp in Cézembre.

CARTON Ah? Dat is het eerste wat ik ervan hoor.

BROQUEV. (SPEELT DAT HET MEM TE BINNEN SCHIET:) Ah ja! Vandermeulen! Ik herinner mij die affaire, ja dat is een enorm probleem geweest. Maar de Militaire Veiligheid had daar geen andere keus. Die aalmoezenier heeft de soldaten aangezet geen franstalige bevelen meer te gehoorzamen.

BELPAIRE Dat is natuurlijk totaal verkeerd.

BROQUEV. Die priester heeft letterlijk gezegd: “Eerst Vlaming, dan Belg.” U begrijpt, mademoiselle Belpaire, zoiets in het leger, dat staat gelijk met muiterij.

BELPAIRE Moesten ze toch maar beseffen hoe ze hun zaak daarmee meer kwaad doen dan goed! Hij had natuurlijk een grote invloed. Meer dan 4000 soldaten hebben hem in het station uitgeleide gedaan ondanks het uitgaansverbod. De toestand dreigt oncontroleerbaar te worden. U moet begrijpen, al onze jongens zijn diepgelovig. Een aalmoezenier naar een strafkamp!

CARTON Ja, al die zaken zouden niet zo ’n loop genomen hebben, maar u weet zelf, hoe alle pogingen tot overleg die zowel u als Van Cauwelaert hebben gedaan, brutaal door hun leden werden geweigerd.

BELPAIRE Meneer Carton de Wiart, mijn hart doet pijn met de koppigheid van die – intellectuelen.

CARTON (DE GLAZEN WORDEN WEER GEVULD.) Op België!

BROQUEV. Op het vrije België!

BELPAIRE Op België! Wat ik natuurlijk erg jammer vind – en ik heb dat gehoord van verschillende zijden, Van Cauwelaert heeft het mij ook al gezegd – dat is, dat de regering geen officiële verklaring kan afleggen om aan de Vlaamse grieven wat tegemoet te komen. Ik weet het, het is allemaal moeilijk, maar heren, zou het nu echt niet mogelijk zijn, om hoe dan ook, iets te verklaren dat wijst op een vòòrnemen om na de oorlog de Gentse universiteit Vlaams te laten blijven?… Een klein gebaar.

PIERROT (OP) Le diner est servi!

BELPAIRE Dat zou al veel goed doen.

CARTON Oh, de Gentse universiteit! Er is een commissie opgericht.

BROQUEV. Mag ik u verzoeken… (ZE STAAN OP, HIJ MAAKT EEN GEBAAR.)

BELPAIRE Een commissie?

CARTON Om het probleem te bespreken. (ZE WANDELEN TRAAG NAAR DE UITGANG.)

BROQUEV. Ernstig te bestuderen.

CARTON Grondig te bediscussiëren.

BROQUEV. We hebben alle tijd nu.

CARTON Om dan na de oorlog een wetsontwerp te maken.

BROQUEV. Voor de Kamer.

CARTON De Senaat.

BROQUEV. Waar het wordt besproken.

CARTON Bestudeerd.

BROQUEV. Bediscussieerd. (ZE ZIJN AAN HET GORDIJN GEKOMEN. AF. PIERROT EN AUGUST OP.)

PIERROT Komoen, we goen dat hier es rap ARRANGEIRE. Giel dienen bazaar RAMASSEIRE omda we moete DEBARASSEIRE voor te kunne CHANGEIRE.
(OP DE ACCENTEN VAN DE TEKST WORDT AUGUST VOLGESTOPT AAN HANDEN, ARMEN EN SCHOUDERS MET DE REKWISIETEN DIE AF MOETEN.)
Zudat ge (AUGUST IS GEIMMOBILISEERD) nie mier kunt BOUGEIRE, zudat ‘k ik dat hier
(NEEMT DE FLES, GIET EEN GLAS VOL DAT TUSSEN DE VINGERS VAN AUGUST ZIT. GEEFT FLES TERUG EN NEEMT HET GLAS)
kan VIDEIRE ( DRINKT GLAS LEEG EN STEEKT HET TERUG) en dan moet er niemand over LAMENTEIRE.
(TWEE DUITSE SOLDATEN OP; PIERROT EN AUGUST SCHRIKKEN EN VLUCHTEN AF.)

34. RAAD VAN VLAANDEREN 1918

DE TWEE DUITSE SOLDATEN OP MET STOEL WAAROP EEN GALAUNIFORM LIGT MET SABEL EN PINHELM MET PLUIMEN. ZETTEN STOEL OP TAFEL.
VON FALKENHAUSEN EN BORMS OP. TIJDENS HET GESPREK WORDT VON FALKENHAUSEN OMGEKLEED, HIJ GAAT OP ZIJN ‘TROON’ ZITTEN, ZIJN LAARZEN WORDEN GEPOETST.

BORMS Mijnheer Von Falkenhausen, in Berlijn in 1917 reeds had uw Rijkskanselier ons de bestuurlijke scheiding van Vlaanderen en Wallonië beloofd! Dus de Raad van Vlaanderen heeft…

FALKENH. Dat is een jaar geleden, Herr Borms. Door eigenmachtig de zelfstandigheid van Vlaanderen uit te roepen, hebt u ons voor een voldongen feit gesteld.

BORMS De Raad van Vlaanderen heeft geoordeeld dat voor het tot vredesonderhandelingen komt, wij een zo gunstig mogelijke positie moesten innemen.

FALKENH. Herr Borms, het is nog steeds Berlijn dat de grote politieke lijnen bepaalt.

BORMS Meneer von Falkenhausen, wij vragen alleen maar de steun van Duitsland, wij willen niet door Duitsland gedicteerd worden.

FALKENH. (WOEDEND) Herr Borms! U hebt niet te willen! Wij besturen hier!

BORMS (FEL) Ja, generaal, maar slecht.

FALKENH. Herr Borms! U schijnt te vergeten dat heel uw organisatie bestaat bij gratie van onze financiële steun. U lijdt aan zelfoverschatting. (PERFIDE:) Wie heeft uw Raad van Vlaanderen achter zich? De grote massa van het Vlaamse volk staat vijandig tegenover uw actie, of in het beste geval onverschillig.

BORMS Het Vlaamse volk is onontwikkeld, en uitgeput door de oorlog. Wij hebben de pretentie dat wij menen te weten wat goed is voor het volk. Wij bouwen nu aan de toekomst van Vlaanderen. Later zal het er ons dankbaar voor zijn.

FALKENH. En u zult ons dankbaar zijn met een langdurige bezetting, ook na de oorlog!

BORMS Bezetting?!

FALKENH. Alleen zo zal uw jonge Vlaamse Staat tegenover de Frans-Engelse entente zijn soevereiniteit kunnen bewaren.

BORMS Bezetting! Wij hebben niet gestreden om bezet te blijven, ook niet door het Duitse broedervolk. Zelfs de Amerikaanse president heeft alle kleine volkeren zelfbeschikking beloofd…

FALKENH. Het zullen niet de Amerikanen zijn die u de helpende hand reiken. In deze oorlog zullen geen winnaars of verliezers zijn. Wij zijn sterk genoeg om op een vredesconferentie onze voorwaarden te stellen. Maar u begrijpt dat uw Vlaamse kwestie voor Duitsland slechts een deel van het onderhandelingspakket kan zijn.

BORMS Wij wensen niet dat Vlaanderen als onderpand gebruikt wordt. En we zullen zeker niet aanvaarden dat we terugvallen in de Belgische toestand van vóór de oorlog. De regering in Le Havre maakt nu al uitzonderingswetten, tegen de grondwet in, om met een harde repressie de Vlaamse Beweging voorgoed te vernietigen.

BORMS Weest u gerust, op dat punt is Berlijn formeel: er komt in geen geval repressie tegen de activisten.

SOLDAAT (TEGEN VON FALKENHAUSEN:) Herr General! Der Mahler!

FALKENH. Wil u mij verontschuldigen, u hoort nog van ons.
(BORMS AF. SOLDAAT OP MET EZEL EN DOEK. DAN KORPORAAL A. HITLER OP MET PALET EN BORSTEL. HIJ BEGINT TE MALEN – EEN PORTRET. BLACK-OUT EN OVER NAAR OORLOG.)

35. GROOT OFFENSIEF 1918

PANTOMIMISCHE SCÈNE. SOLDATEN DRAGEN DODENMASKER.

PIERROT Numérotez-vous.

AUGUST Eén!

PIERROT Le premier qui ose parler flamand: dix jours de cachot.

AUGUST Euch…

PIOTTEN Deux, trois, enz.

PIERROT Nous irons nous battre pour la Belgique contre l’ennemi boche. Montrez, mes soldats, que pas tous les Flamands sont des lâches déserteurs. Maintenant vous avez l’occasion de vous rehabiliter et de vous couvrir avec la gloire immortelle.
Attaquez!
(CHARGE, BAJONET OP GEWEER. OORLOGSGELUID. LICHT. HET EINDE: EEN APOCALYPTISCH BEELD MET VEEL ROOK EN DAARIN EEN 15-TAL KRUISJES EN LIJKEN.)

36. VREDE

KLOKKENGELUI, GEHUIL, GEJUICH, BRABANÇONNE. LICHT OP HET GORDIJNTJE. HET PUBLIEK KRIJGT DOOR HET CIRCUSPERSONEEL PAPIEREN BELGISCHE VLAGGETJES IN DE HAND GESTOPT.
DAN PLOTS: ALBERT OP, OP WITTE PONY, GELEID DOOR PIERROT MET BELGISCH VLAGJE IN DE HAND EN 1000 DECORATIES OP DE BORST. ELISABETH OP ZWART KARNAVALPAARDJE (AMAZONEZIT) GELEID DOOR AUGUST ZONDER DECORATIES, MAAR ALS HOUTEN BEEN MET TAFELPOOT AAN KNIE EN HOOFD IN VERBAND. HEEFT VUILBLIK EN BORSTEL BIJ OM PAARDEVIJGEN UIT CARNAVALPAARD OP TE RUIMEN. ZE DOEN EEN TOERTJE, WUIVEN NAAR HET PUBLIEK.
ZE VERDWIJNEN WEER DOOR HET GORDIJNTJE. DE MINISTERS VERSCHIJNEN OP HET ORKESTBALCON.

37. TROONREDE 22 NOVEMBER 1918

ALBERT EN ELISABETH VERSCHIJNEN OP HET BALCON. SPOTJE OP KONING.

ALBERT Messieurs,
Je vous apporte le salut de notre armée victorieuse!
(LANG APPLAUS. MEN ROEPT: “VIVE L’ARMEE!)
Honneur à tous nos glorieux morts: à ceux qui sont tombés face à l’ennemi; à ceux qui ont été martyrisés dans les camps de concentration, et à ceux qui sont morts de douleur et de misère.
Messieurs,
Il me tient à coeur de féliciter le pays occupé de la noble attitude de solidarité qu’il a gardée sous les Allemands. (APPLAUS)
Cette union doit rester une réalité. (APPLAUS) Le Pays doit être reconstitué. (APPLAUS) L’égalité la plus stricte et la justice la plus absolue est nécessaire. (APPLAUS)
Dans le domaine des langues, le gouvernement proposera au Parlement de créer les possibilités d’une université flamande à Gand.
De individuen die in het beslissend uur waarop het bestaan en de toekomst van het land op het spel stonden, tot doel hadden zijn afbraak te voltrekken, kunnen nooit het voorwerp uitmaken van een amnestie. De schuldigen zullen met rechtvaardigheid maar met gestrengheid beteugeld worden.
Mijne heren,
Orde is de grondslag van het maatschappelijk leven. Aan het werk dus! Dat God u moge bijstaan om van België een vaderland te maken, nog eendrachtiger en nog waardiger door zijn kinderen bemind te worden. (APPLAUS)
(DE KONING EN DE KONINGIN KOMEN NAAR BENEDEN, EN TREKKEN ZICH TERUG, GEVOLGD DOOR ENTHOUSIASTE KRETEN: “VIVE LE ROI!”, “VIVE LA BELGIQUE!”, “VIVE LA REINE!”, “VIVE LA FAMILLE ROYALE!”)

38. PROCESSEN – SCHIJNPROCES

PIERROT OP ALS RECHTER MET TWEE BIJZITTERS DIE DE BEWIJSSTUKKEN BIJ HEBBEN:
BOULE DE L’YSER, FIETSPOMP EN VOGELPIK.

RECHTER De Procureur-Generaal bij het Beroepshof van Brussel geeft te kennen dat het Hof van
Assisen der Provincie Brabant verzonden heeft: De Vlaminck August, van beroep august, woonachtig te Lachdorp in de Trapezenstraat. U wordt er hierbij van beschuldigd de eenheid, veiligheid en de instellingen van de Belgische Staat aan het wankelen te hebben gebracht, door de hiernavolgende misdaden:
Ten eerste, in oorlogstijd propaganda te hebben gevoerd voor de bezetter door Boules de l’Yser verkocht te hebben onder de naam Boules de Berlin, aan het dubbel van de prijs. (BIJZITTER TOONT BOULE MET KAARTJE, EN EET HEM VERVOLGENS OP.) Beklaagde, dat zijn woekerwinsten!

AUGUST (LIEGT MET OVERTUIGING.) Ah nee, meneer de juge, ‘k heb ze dik onder de prijs verkocht. (KNIPOOG NAAR HET PUBLIEK.)

RECHTER Aha, dat is nog erger. Dumpingprijzen, oneerlijke concurrentie en cadeautjes aan de vijand! Vijf jaar!
Ten tweede: morele steun te hebben geboden aan de vijand, daar beklaagde op het Feest van de Dynastie, op minder dan tien kilometer van de vuurlinies, met een Duitse piot onze Nationale Sport heeft bedreven, namelijk de vogelpik.

AUGUST Maar meneer de juge, die piot wou de spelregels kennen.

RECHTER (KWAAD) Die u natuurlijk als slechte patriot niet kent?!

AUGUST Jawel, jawel, meneer de juge.

RECHTER Ah, verrader! Dat is doorspelen van Staatsgeheimen. Plus tien jaar!

AUGUST Maar allez, meneer de juge, hij wou spelen voor ne gueuze-lambik per punt. En ik stierf van de dorst.

RECHTER (LISTIG) U hebt dien Duits toch niet laten winnen?

AUGUST (VOL VERTROUWEN EN FIER:) Nee meneer de juge, ik heb gewonnen, met tien punten verschil. (LACHEND) Ik had de punt van zijne vogelepik bot gemaakt. (KNIPOOG NAAR HET PUBLIEK.) Sabotage! Sabotage!

RECHTER Miserabel figuur! Door uw dronkenschap en uw valsspelen hebt u alleen maar belabberde bewijzen getoond van Belgische Burgerzin. Dat is nog eens vijf jaar!
Ten derde. Daadwerkelijke hulp verleend aan de vijand. Beklaagde, u hebt uw Belgische Fietspomp geleend om Vaderlandse Lucht te blazen in een Duitse veloband, en zodoende een vijand in staat gesteld te ontvluchten. (TOONT FIETSPOMP.)

AUGUST Maar meneer de juge, de bommen vlogen in de geburen! Mijne velo was kapot, en die piot zei dat ik vanachter mocht opzitten. Maar hij had
ne platten tube.

RECHTER Dus beklaagde, na de band opgeblazen te hebben, heeft u plaats genomen, achter op het rijwiel, en bent u meegevlucht… (BEGRIJPEND) voor de bommen?

AUGUST (OPGELUCHT) Ja, meneer de juge.

RECHTER Dat is erg. Hèèl erg. U hebt uw vege Vlaamse lijf als levend schild gebruikt voor een Duits doelwit. Dat is nog eens tien jaar. Beklaagde hebt u nog iets te zeggen? (AUGUST OPENT MOND.) Nee? Goed.
Dus, gezien alles onomstotelijk bewezen is en er geen verzachtende omstandigheden kunnen ingeroepen worden, wordt u veroordeeld tot de dood met de kogel, dertig jaar dwangarbeid, en wat erger is, tot het eeuwig verlies van uw burgerrechten.
En nu de volgende! Volge-volge-volge maar!
(LICHTVERANDERING. AUGUST, PIERROT EN BIJZITTERS WEG. DE CLERCQ, BORMS, ADVOCAAT, OPENBAAR MINISTERIE EN ROSA DE GUCHTENAERE OP.)

39. BORMS

GRIFFIER Getuige De Clercq Jeroom Gustaaf Theofiel.

DE CLERCQ Gustaaf De Clercq, 36 jaar, onderwijzer te Kester.

ADVOCAAT Getuige is gans de oorlog soldaat geweest?

DE CLERCQ Ja, meester.

ADV. Heeft hij deelgenomen aan de frontbeweging en was er een verband met de beschuldigde Borms in de beweging?

DE CLERCQ Ik ben daar gans onwetend van, meester.

ADV. Kan getuige zeggen wat de schuld was van de ontevredenheid bij de Vlaamse soldaten?

DE CLERCQ Het stelsel dat er heerste. Soms werden Vlaamse soldaten zelfs gestraft omdat ze zondigden tegen bevelen die ze niet verstonden.

ADV Dus onze Vlaamse jongens werden verschopt en uitgemaakt in het leger…

RECHTER Gij gaat te ver, meester Van Dieren. U moet de vragen stellen met het voorbehoud dat een paar losstaande incidentjes niet mogen veralgemeend worden.

ADV. Kwam het voor dat officieren Vlaamse soldaten uitscholden voor Boches, enz.?

DE CLERCQ Het gebeurde dikwijls dat onder invloed van de lastertaal van dagbladen de –

RECHTER Gij spreekt van dagbladen. Schreven die dan dat de Vlaamse soldaten slechte soldaten waren?

DE CLERCQ Nee, ik zeg dat ze die indruk verwekten.

RECHTER Oh, oh, dat is wat anders.

DE CLERCQ Vlamingen zijn te Le Havre afgeslagen door Franse burgers omdat ze Vlaams spraken.

RECHTER Getuige komt hier met allerlei feiten die niet kunnen onderzocht worden.

ADV. Hoe was de verhouding, wat de getalsterkte betrof tussen Walen en Vlamingen?

DE CLERCQ In onze compagnie 80% Vlamingen.

RECHTER Reeds voor de oorlog waren er al meer Vlamingen dan Walen in het leger.

BORMS En toch is het leger volledig Frans.

RECHTER Ah, dus zijn de Vlamingen Frans, dat wist ik niet.

BORMS Het is op Franse voet ingesteld.

ADV. Zijn er aan het front Vlaamse betogingen geweest?

DE CLERCQ Ik ben in 1916 van het front weggegaan, en heb er geen gezien.

RECHTER Zijn er nog vragen? Neen? Getuige kan gaan.

GRIFFIER Getuige De Guchtenaere Rozalie.

RECHTER Spreekt gij Vlaams?

ROZA Vlaams.

RECHTER Dat is uw recht. Beroep?

ROZA Lerares.

RECHTER Uw verblijf nu?

ROZA De gevangenis te Vorst.

ADV. Zou getuige ons willen zeggen voor welk feit zij in de gevangenis zit?

ROZA Ik ben ervan beschuldigd activiste te zijn.

RECHTER Men zal u niet alleen daarvoor gestraft hebben, want er zijn veel activisten die niet in ’t gevang zitten.

ROZA Omdat de gevangenissen te klein zijn. In Gent alleen al zijn er 6000. De ganse procedure tegen mij is ongrondwettelijk. Ik ben aangehouden zonder arrestatiebevel, en zat meer dan twee maanden in voorarrest. Pas maanden daarna kreeg ik een aanhoudingsbevel te ondertekenen waarvan mij geen afschrift werd bezorgd, zodat ik voor mijn proces niet eens wist waarvan ik eigenlijk beschuldigd werd.

RECHTER Laat die zaak nu maar zo.

ROZA Ook stond ik daar nièt voor de rechtbank die mij door de grondwet is gewaarborgd, Trouwens, ook gij meneer de rechter, kunt hier geen rècht spreken. Volgens het vredesverdrag van Compiègne mag niemand vervolgd worden voor feiten die vòòr de ondertekening van de wapenstilstand gepleegd zijn!
Voor U gebracht, is de zaak der activisten bij voorbaat verloren. Met welk gemak veroordeelt gij tot doodstraf en dwangarbeid! Doodstraf en dwangarbeid voor politieke zaken! Zou men niet zeggen dat het tsaristisch Rusland in België een toevlucht vond?
Maar gij behoeft de openbare opinie niet te vrezen. Zelfs Vlamingen die zich Vlaamsgezind durven noemen, zouden nu onze lijken door de straten slepen, zoals de Gentenaars Jakob Van Artevelde. Het volk kent zijn ware vrienden slechts wanneer ze dood en begraven zijn.

ADV. Zou getuige ons willen zeggen of zij één enkel ogenblik haar houding betreurd heeft?

RECHTER Wat gaat dat de zaak en de jury aan?

ADV. Ik denk dat die vraag pertinent is.

RECHTER Die vraag zal niet gesteld worden.

ADV. Dank u. Heeft getuige dit gedaan uit voordeel of eigenbelang?

ROZA Heren van de jury, ik werd veroordeeld tot 15 jaar dwangarbeid om de plaats van directrice te hebben aanvaard in een Vlaamse Normaalschool in Gent, een school gesticht door de Duitsers. Ik werd ervan beschuldigd meetings te hebben gehouden om zoals de rechter dat noemde: “pour préconiser la séparation des Flandres”.
Als men spreekt over eigenbelang, dan zal ik u zeggen: ik ben altijd lerares geweest en ik ben nooit 2000 Fr. rijk geweest.

RECHTER Dat gaat de zaak Borms niet aan.

ROZA Zomin als ik heeft dokter Borms uit eigen belang gehandeld.

ADV. Getuige, hoe was de toestand in het onderwijs in Vlaanderen?

RECHTER Goed, geef ons enige uitleg, maar wees kort.

ROZA Als lerares heb ik altijd opgemerkt dat het aanleren van een tweede taal aan te jonge kinderen, schadelijk is voor de ontwikkeling van de geest, wanneer ze niet voldoende hun eigen taal kennen. Het is alsof men mensen hun twee gezonde armen afsneed om ze te vervangen door kunstarmen. In de Brusselse scholen bijvoorbeeld zijn 85% van de achterlijke kinderen, Vlaamse kinderen. Maar België wil dat zo.

ADV. Hoe staat het met de zedelijke toestand?

ROZA Ik zal spreken van de tijd voor de oorlog. De Polen…

RECHTER Ja maar, ge gaat toch niet over de Polen beginnen zeker?

ROZA Laat mij toe, edelachtbare, heren van de jury, wat ik en anderen deden te vergelijken met het werk der Poolse activisten. Dit door tsaristisch Rusland onderdrukte volk had in Warschau geen hogeschool in eigen taal, maar aanvaardde die later van de Duitse bezetter. Dat deden de Vlaamse activisten ook. De Poolse activisten aanvaardden het zelfbestuur en stichtten Poolse ministeries: dat deden de Vlaamse activisten ook. De Poolse activisten vormden een wetgevende kamer, een Raad van Polen, de Vlaamse activisten stichtten de Raad van Vlaanderen. In Polen en in Vlaanderen was tijdens de oorlog de bezetter de enige wettige overheid.
(REACTIE RECHTER) Ja, edelachtbare, dat is door de Belgische regering zelf aangenomen op de internationale conferentie van Den Haag. Voor Polen echter is het einde van de geschiedenis een beetje anders. De Poolse activisten worden niet voor de rechtbanken gesleurd, zij doceren verder in de Poolse hogeschool. Gelukkig Polen! Arm Vlaanderen!

RECHTER Zijn er nog vragen te stellen door de verdediging?

ADV. De gedane verklaring is ruim voldoende.

RECHTER Mijnheer de advokaat-generaal?

O.M. Nee, dank u, trouwens getuige heeft niet veel vragen nodig. Zij is blijkbaar spraakzaam genoeg. Zoals zij op haar proces ook geweigerd heeft haar te laten verdedigen en het liever zelf deed. Mevrouw is een sufragette!! (GEGRINNIK RECHTBANK.)

ROZA Het kan mij niet schelen dat de rechters onkundig, kwaadwillig en onbevoegd zijn. Doet met mij maar uw welbehagen heren, ge hebt er de macht toe. Maar rècht over mij spreken, dat kondt gij toen niet en kunt gij nu nog niet!
Heren van de bank van ongerechtigheden in het ongrondwettelijk België, uw slachtoffer groet u en dankt u voor het geduld, waarmee gij hebt geluisterd. Zij roept haar Vlaamse landgenoten toe: “Door Vlaanderen trouw, Vlaanderen vrij!”

RECHTER Getuige heeft ruim voldaan! Het woord is aan de advokaat-generaal.

O.M. Heren van het Hof, heren gezworenen. Ik wil de debatten van deze zaak niet langer laten duren dan nodig. Eén ding wil ik echter duidelijk stellen. Er is hier geen sprake van een Vlaamse beweging maar wel van een activistische beweging. De ene is wettig, de andere is een misdaad. Een misdaad tegen de veiligheid van de Staat. De activist die u hier voor u ziet is de meest verachtelijke avonturier die de oorlog heeft meegebracht. Hij heeft met behulp van de bezetter koelbloedig zijn verraad gepleegd, terwijl burgers werden gemarteld en uitgezogen door de Duitsers, terwijl onze IJzerjongens zich slachtofferden voor onze dappere heldenkoning om de Vlaamse en Waalse bodem te verlossen van de Duitse roofvogel. Schande, driemaal schande. Volgens de grondwet is België een eenheidsstaat, maar wat willen de activisten? Twee zelfstandige
staten inplaats van één. Ziedaar het komplot. En deze man die niet de Raad, maar het ver-Raad van Vlaanderen oprichtte, deze judas, deze eerzuchtige op geld beluste kerel heeft op een kruiperige manier de bezetter gediend om zo te trachten onze regering in Le Havre, die de sympathie genoot van gans het Vlaamse volk, omvèr te werpen. En daarom zult gij hem oordelen, en daarom zult gij uw vaderlandse plicht volbrengen, en daarom zult gij op alle vragen gewetensvol antwoorden. Ik heb gezegd.

RECHTER Beschuldigde, u krijgt het woord.

BORMS In het rekwisitorium van de advocaat-generaal word ik beschuldigd van geldzucht en eerzucht. Van deze beschuldiging is niets overgebleven. Ik bezit niets en het huis waar ik woon is slecht en karig bemeubeld. Als ik eerzuchtig en geldzuchtig was, zou ook ik mij afscheuren van het volk, zoals die aristocratische verfranste kaste. Maar ik was en bleef Vlaming. Ik heb mij altijd in de plaats gesteld van die vier miljoen broeders en gevoeld zoals zij. Als een Vlaming naar Wallonië vertrekt, is het om in de koolputten het werk te gaan doen dat de Waal weigert. In Frankrijk moet hij in de bietenvelden gaan werken, terwijl in Vlaanderen de beste plaatsen ingenomen worden door Walen en Fransen. Dat allemaal door gebrek aan onderwijs en volksscholen. Ik vraag u, moest hetzelfde in Wallonië gebeuren, wat zou u dan te wachten staan! Geen 24 uur zouden de Walen dat dulden! Zij hebben gelijk.
Toen de Duitsers in de Elzas, waar 94 % van de bevolking Duits is en maar 6 % Frans, het onderwijs gans verduitsten, zei de Fransman Maurice Barrès: “Metz is de meest tragische stad ter wereld; de kinderen hun hart en geest worden er verminkt en vervormd”. Welnu heren, ik zeg u: Vlaanderen is het meest tragische land ter wereld. Hier wordt een heel volk vermoord. Op 7 inwoners is er één herberg, en op 100 kinderen niet één onderwijzer. Ziedaar het gevolg van 80 jaar verfransing.

RECHTER Dus is het volgens u de schuld van ’t Frans dat er hier zoveel herbergen zijn.

BORMS Nee, meneer de Voorzitter, niet van het Frans, maar van de verfransing.
De regering heeft zèlf nooit één enkele wet neergelegd om aan die wraakroepende toestand te verhelpen. En daar zouden wij niet mogen tegen opkomen! Was dat het land verraden?

RECHTER Ja, Borms, gij hebt het land verraden!

BORMS Verraad of zelfverdediging? Verraad is het verkopen van een hogere liefde voor een lager doeleinde, meneer de voorzitter. Meneer de advocaat-generaal mag met zijn rekwisitorium op reis gaan. Hij zal dezelfde Bormsen vinden in Tsjechoslowakije, Polen en Ierland. Alleen hebben die hun recht gekregen. U ziet, het hangt af welke partij in een land wint of verliest, dat men verrader of dienaar van het land genoemd wordt. Zeker, het activisme was een stout stuk. Maar schoon en groots. In 1916 al wilden wij een vrede door vergelijk. Wij zouden beter uit de oorlog gekomen zijn. Het militarisme zou gebroken geweest zijn. Nu heeft het zich alleen maar verplaatst… Ik wist wat mij te wachten stond, een onzekere toekomst en een harde strijd, maar ik moest het wagen.
Ik heb veel geofferd, maar met liefde. Mijne heren, ik ben onschuldig. Ik heb de vijand niet geholpen. Ik heb alleen de wet van de natuur, de wet van de Allerhoogste nageleefd, en ik ben rein volgens mijn geweten.
Alleen mijn vrouw en mijn zes kinderen, die kunnen mij beschuldigen omdat ik zoveel gedaan heb voor die Vlaamse strijd en zo weinig voor mijn gezin. Zij leven nu van aalmoezen en wachten vertwijfeld af wat er met vader gebeurt.
En toch mijne heren, draag ik dit alles, zelfs op sommige ogenblikken, met een gevoel van vreugde. Want ik bemin Vlaanderen hartstochtelijk en voor dit ideaal wil ik dan ook alles opofferen.
En zo gij mij veroordeelt, zal ik geduldig in de gevangenis wachten tot het uur der bevrijding slaat en het Vlaamse volk zijn wil zal doen gelden.

RECHTER De zitting wordt geschorst. De jury trekt zich terug om te beraadslagen.
(LICHT TREKT WEG – GEROEZEMOES – LICHT OP.)
Ziehier de uitspraak van de jury.
Op de eerste vraag: ja.
Op de tweede vraag: ja.
Op de derde vraag: geen antwoord, daar zij vervalt door de tweede vraag.
Op de vierde vraag: ja.
Gezien de artikels 62, 103, 105, 109 en 117 van het strafwetboek en volgens de besluitwet met terugwerkende kracht van 8 april 1917, verwijst het Hof de Beschuldigde Borms tot de straf van de dood en tot 10 jaar verlies van zijn burgerlijke rechten en de kosten van het proces.

STEMMEN Bravo. Ahoe. Vive la Belgique. Mort au traitre. Vive le Roi. Leve Borms.

BORMS Leve Vlaanderen!
(TUSSEN HET GEROEP EN GETIER WORDT DE VLAAMSE LEEUW AANGEHEVEN, ZWELT AAN.)

40. EPILOOG

BOUDEWIJN Waarde landgenoten,
Tja, dat zijn allemaal zeer jammerlijke zaken nietwaar, die ook mij, ik beken, met weemoed stemmen. Ik weet maar al te goed hoe deze mensen en hun families zich moeten gevoeld hebben. Wat de kinderen van een collaborateur niet al aan leed hebben meegemaakt. Mijn gedachten gaan onwillekeurig naar mijn geliefde va…, maar goed, dat bewaren we voor het tweede deel.
Want collaboreren, wat is dat eigenlijk? De historici zijn er nog steeds niet over uitgepraat. Elk mens doet op een moment in zijn leven al eens een beroep op een of andere vreemde mogendheid, al was het maar om het geslacht voort te planten.
Heb ik mijn grootmoeder niet te danken aan de Duitsers, mijn mama aan de Zweden, mijn stiefmoeder aan de West-Vlamingen, mijn gemalin aan de Spanjaarden, mijn schoonzus aan de Italianen?
Wij hebben allemaal gecollaboreerd, maar zijn wij daarom minder goede vaderlanders geweest?
Wij zouden met deze evocatie nog lang kunnen doorgaan, maar gezien het vergevorde uur moeten we het doek laten zakken. Ik word al een dagje ouder, en de dokters hebben me gezegd: Sire, gij moet vroeg onder de wol.
Ik ben ten andere nooit een nachtmens geweest…
Wat zegt u? Machtmens? Nee, dat ook niet.
U merkt het, we zijn nu pas geraakt in 1919, en ik kan u verzekeren, voorwaar het beste moet nog komen. U bent dan ook van harte uitgenodigd naar het tweede deel van de Belgische avond – Soirée BeIge. Na op het kleine scherm, nu ook de Nieuwe Orde in uw theater! Raadpleeg onze speelkalender, en: bent u bevredigd, zegt het voort, bent u onbevredigd, zeg het aan mij.
Goede nacht! God zegene u en God bewaart u!

EINDE EERSTE DEEL

TWEEDE DEEL

1. IN DE BELGISCHE KERKER

OP DE SCENE STAAN EEN AANTAL BANKEN, WAAROP TWEE MAN PER BANK KUNNEN ZITTEN,
VERTIKAAL GERICHT NAAR DE ZAAL, OP RIJEN VAN TWEE MET IN HET MIDDEN EEN GANG.
EEN TIENTAL MINUTEN VOOR HET STUK BEGINT HOORT MEN DE BEL. MEN ROEPT “VISITES’ , “LES N° 67 – 103 -117 – 212 – 306 – 308 – 367 – 420 “.
DAN HOORT MEN GELUID VAN DEUREN EN SLOTEN.
DAN TWEE BEWAKERS OP, GEVOLGD DOOR 8 GEVANGENEN MET KAP OVER HET HOOFD.
OP FLUITSIGNAAL GAAN ZE ZITTEN OP DE TWEE BINNENSTE RIJEN. MEN ROEPT “SILENCE”. “FACE AU MUR”. MEN HOORT NA EEN KORTE STILTE EEN DEUR OPENEN EN SLUITEN, EN UIT LOGE C.C. KOMEN TWEE BEWAKERS PLUS BEZOEKERS OP. BVB. 5 VROUWEN, 4 MANNEN. HEBBEN MISSCHIEN PAKJES BIJ ENZ., LATEN FOTO’S ZIEN, MISSCHIEN OOK EEN KINDJE BIJ (BABY) EN EENTJE VAN 10 JAAR.
2 BEWAKERS WANDELEN ONAFGEBROKEN TUSSEN DE MIDDELSTE GANG EN IN FOND, EN VOORAAN STAAN DE TWEE ANDEREN. OM 8 UUR EN ONGEVEER 1 MIN.
OPNIEUW BEL EN IEDEREEN NEEMT AFSCHEID. DE BEZOEKERS VERDWIJNEN, MET DE TWEE BEWAKERS. FLUITSIGNAAL EN IEDEREEN RECHT, EN KAP OP KOP. FLUITSIGNAAL EN DE GEVANGENEN GAAN WEG.
3 BEWAKERS OP UIT C.C. LOGE VAN WIE EEN MET SLEUTELS EN TWEE ANDERE MET DE KLERKEN, PLUS TWEE GEVANGENEN MET KAP DIE HET SOORT TAFEL MET VERSTELBAAR BLAD DRAGEN.
DE BEWAKERS HEBBEN ZELF DE BENODIGDHEDEN BIJ. (GROOT BOEK – SCHRIJFGERIEF – KARTONNEN DOOS MET PLUNJES ENZ. )
GEVANGENEN AF. BEWAKER MET SLEUTEL NU AF. GELUID VAN DEUREN EN SLOTEN. BEWAKER DAARNA TERUG OP. STAAT IN OPENING LOGE C.J.
ZE SPREKEN BELGISCH-FRANS TERWIJL ZE HUN PAPIEREN ORDE BRENGEN.

2e BEWAKER Est-ce que c’est le fameux Borms qu’on amène?

1e BEWAKER Oui, il a quand-même eu la peine de mort, le traitre!

2e BEWAKER Mais je doute qu’on va l’exécuter.

1e BEWAKER Pour moi, il la mérite pourtant, comme tous les autres activistes d’ailleurs.

MEN HOORT WEER DEUREN EN SLOTEN EN VANUIT C.C. LOGE KOMEN TWEE GENDARMEN EN EEN
BEWAKER EN DE GEBOEIDE BORMS OP. DE GENDARMEN ONTDOEN HEM VAN DE HANDBOEIEN EN GAAN OVER NAAR C.J. DAAR GEKOMEN ROEPT

1e BEWAKER Face au mur… (BORMS REAGEERT NIET) Face au mur! J’ai dit!

4e BEWAKER (STIL, VRIENDELIJK) Uw gezicht naar de muur.
(DE GENDARMEN HEBBEN ONDERTUSSEN PAPIER AFGEGEVEN EN AFGETEKEND BIJ DE TWEE
BEWAKERS, SALUEREN EN GAAN WEG C.C. SAMEN MET DERDE BEWAKER.
WEER DEUREN OP SLOT EN BEWAKER TERUG OP BIJ DE GEVANGENE. GEVANGENE NAAR TAFEL. ALLE FORMALITEITEN VOOR ONTVANGST UIT HET HUISHOUDELIJK REGLEMENT. BVB. BEWAKER ALTIJD AANSPREKEN MET ‘CHEF’ – CEL SCHROBBEN – W.C. NACHTPOT – KAP OP- ZETTEN BUITEN DE CEL (ALTIJD) NIET MET ELKAAR SPREKEN – NIET OP BUIZEN STAAN OM NAAR BUITEN TE KIJKEN) ENZ… DIT EINDIGT MET “AU BAINS!”

1e BEWAKER Le prisonier peut s’approcher! (BORMS KRIJGT WEER TEKEN VAN DE 4e BEWAKER. KORTAF:) Votre nom.

BORMS Ik zal alleen Nederlands spreken, meneer.

1e BEWAKER Chef! En zeg maar Vlaams, ge zijt toch genen Hollander zeker!

BORMS Nederlands is de juiste…

1e BEWAKER ’t Is al goe. Deed ge da met den Duits ook?

BORMS Meneer, ik kan…

1e BEWAKER Chef!

BORMS Chef, ik kan U in eer en geweten verklaren dat ik met de bezettende overheid steeds mijn taal heb gesproken.

1e BEWAKER (SPOTTEND) Uwe naam!
(HIER VOLGEN DE GEWONE FORMALITEITEN VOOR ONTVANGST) Nationaliteit?

BORMS Belg.

1e BEWAKER (BRUTAAL) Ge zegt toch Belg… Ge hebt ons land in de handen van den Duits willen spelen.

BORMS Ik heb mijn Vlaanderen willen redden.

1e BEWAKER Dat zult ge hier dan wel afleren!
(DAN VOOR DE FORMALITEITEN VERDERE DIALOOG WAARBIJ OOK ZIJN VEROORDELING TER SPRAKE KOMT. BORMS OF BEWAKER LEEST HET VOOR: DOODSTRAF OM EEN AANSLAG GEPLEEGD TE HEBBEN TEGEN DE BELGISCHE STAAT.
NU VOLGT HET AFTASTEN. ALLE VOORWERPEN AFGEVEN – FOTO’S – BRIEVEN – TROUWRING – PAPIER – POTLOOD – ZAKDOEK (WORDT TERUGGEGEVEN). MISSCHIEN IS ER EEN BRIEF VAN ZIJN VROUW BIJ EN WORDT DIE VLUG GELEZEN DOOR 1e BEWAKER, DAARNA TERUGGEGEVEN (?) – NESTELS – BROEKSRIEM – ZAKKEN BINNENSTE BUITEN ENZ… OOK HET GEVEN VAN HET NUMMER 310.

2e BEWAKER C’est tout.

1e BEWAKER Hier aftekenen (BORMS TEKENT) Bon, gij staat hier in Leuven dus onder het regiem van gemeen recht. Na het bad moet gij dit aandoen. (WIJST OP GEVANGENISPLUNJE DAT 2e BEWAKER HEM WIL GEVEN)

BORMS Ik eis behandeld te worden als politiek gevangene.

1e BEWAKER Gij hebt hier niets te eisen.

BORMS Chef, U hebt daarnet zelf in het register geschreven dat ik een aanslag gepleegd heb op den Belgischen Staat. Dat is toch wel een politieke daad, geloof ik.

2e BEWAKER (GAAT MET PLUNJE TOT BIJ 1e, VERWARD.)
Euh… qu’est-ce qu’on fait?

1e BEWAKER Gij hebt precies nog niks geleerd, hé, monsieur Borms?!

BORMS Jawel, chef… dat men ook hier de Belgische wetten blijft overtreden. (DE BEWAKERS OVERLEGGEN MET ELKAAR)

4e BEWAKER (NOG STEEDS MET PLUNJE) Meneer Borms, we zullen morgen het bestuur daarover raad vragen. Intussen zullen wij U voor één nacht op ’t gewoon regiem inschrijven. Dat is toch niet zo erg voor éne nacht?

BORMS Het spijt mij, chef, maar ik eis mijn recht als politiek gevangene.

2e BEWAKER (NAAR 1e ) Laisse tout cela en blanc et on verra demain.

1e BEWAKER Bon… (ROEPT “AU BAIN” – BORMS BLIJFT STAAN)… Oh, merde… Naar ’t bad! (BORMS WEG MET BEWAKER – GELUIDEN). Die peinst toch niet dat ik hier vanaf vandaag alles twee keren ga zeggen.

FLUITSIGNAAL EN GEVANGENEN OF CIRCUSPERSONEEL MET KAP HALEN DE MEUBELS EN ZETTEN ZE OP MIDDENSCÈNE. BED – (TAFEL) – STOELTJE – W.C.-POT – TAFELTJE MET WASKOM EN WASKOM VOOR DE CEL VAN BORMS.

2. PARLEMENT

TERWIJL DE TWEE WAGENS (ZITPLAATSEN VAN HET CIRCUS OP DE SCÈNE) IN DE PARLEMENTSPOSITIE RIJDEN KOMT ER LICHT OP DE SPREKER – VERHOOG ORKEST – DEZE ZOEKT IN PAPIEREN EN MEN HOORT GEROEP EN GESCHREEUW – “C’EST SCANDALEUX – LES TRAITRES – LES BOCHES – ENZ… DAN GEHAMER EN ALLES WORDT STIL.

SPREKER Ik zal hier voor de Kamerleden een paar dagbladen citeren. In het Katholiek dagblad ‘Ons Vaderland’ heb ik naast de steunlijst voor de kinderen van de activist Hainaut die zich in de gevangenis gezelfmoord heeft, de volgende krasse uitspraken gelezen: “Leve Borms. Vlaanderen groot, België dood”.

STEMMEN Voilà les patriottes. Voilà l’ennemi.

SPREKER Ik citeer verder: “Aan mijn vriend Hainaut die meer liefde bezat voor zijn volk dan alle ministers en de koning samen.”

STEMMEN (VERONTWAARDIGDE UITROEPEN: “MAJESTEITSSCHENNIS – REPUBLIKEINEN ENZ…)

SPREKER En hier uit De Standaard: “Het bloed der Vlaamse martelaren is het zaad voor nieuwe Vlaamse kristenen.”

STEM Oui, où sont les martyrs? Qui sont les martyrs? Les activistes? Les Borms?!

SPREKER Zijn de martelaren zij die door onze assisenhoven ter dood werden veroordeeld om hun land aan de vijand te hebben uitgeleverd? Of zijn de martelaren de arme jongens die ginder, achter de IJzer zijn gevallen om ons vaderland te verdedigen tegen…

DE CLERCQ Dat waren ook Vlamingen. Onze Vlaamse jongens hebben België verdedigd.
(APPLAUS – GEROEP)

STEM C’étaient des Belges. (RUMOER)

SPREKER Nee, meneer De Clercq, als het de uwen hadden geweest, dan hadden ze verraad gepleegd zoals de rest. (REACTIE) Het waren Belgen en ze hebben België verdedigd. (NEEMT PAPIER EN GAAT VAN TRIBUNE NAAR ZIJN PLAATS. TERWIJL NEEMT BORGINON PLAATS OP TRIBUNE. ONDERWIJL APPLAUS EN GEROEP.)

BORGINON Mijne heren. ik zal kort zijn omdat de stellingname van de Frontpartij klaar en duidelijk is.
Wij van de Frontpartij staan tegenover het activisme zo onafhankelijk, zo vrij als wie ook. Of de activisten aan de Vlaamse beweging een dienst bewezen hebben, daarover zal de geschiedschrijver uitspraak doen. Verraders zijn diegenen die ondanks al de gebeurtenissen, niet willen inzien wat een volk sinds het ontstaan van de natie eist, en die de ongelukkige toestand van het Vlaamse volk willen vereeuwigen. Dat is verraad!

STEM Meneer Borginon, wat denkt gij van Borms en al die verraders?

STEMMEN Antwoord, mijnheer Borginon. Antwoord!

BORGINON Ik ken Borms en al die mensen niet.
(GELACH) Persoonlijk heb ik de politiek van Borms nooit goedgekeurd. Maar is het daarom te wensen dat die man daarvoor jaren in het gevang moet zitten? Dat zou overdreven zijn!

STEM D’après vous, Borms a donc commis une erreur et non pas une trahison?

STEM Vous en faites un martyr.

BORGINON Neen. ik maak er geen martelaar van, maar wel u die hem in de gevangenis houdt. In onze ogen is het activisme een idealistische dwaling geweest. Een tactische fout. Maar wij zullen voortgaan voor gans de volheid der Vlaamse eisen te strijden.
Wij hebben nooit gevraagd dat de Belgische Staat teniet zou gaan. Het programma van de Frontpartij is gesteund op federatieve grondslag. Kijk maar naar Zwitserland.
Wat voor gevaar zou het land lopen moesten de Vlamingen een parlement bezitten voor de zuiver Vlaamse aangelegenheden, de Walen een parlement voor Waalse aangelegenheden, en, daarenboven, een nationaal parlement voor de grote gewichtige belangen van algemeenen tel? (GAAT NAAR BENEDEN.)

STEM Meneer Borginon, gij hebt veel fantasie! (GELACH – GEROEP.)

3. GEVANGENIS

GELUIDEN VAN DEUREN EN SLOTEN.
DAN BORMS OP C.J. (LOGE) MET BEWAKER DIE EEN SOORT LANTAARN DRAAGT. BORMS HEEFT EEN PAKJE BIJ (ONDERGOED – WOLLEN SJAAL – BOEKEN) EN GAAT NAAR ZIJN CEL.
MEN HOORT WEER GELUIDEN VAN DE CELDEUREN, VAN DE DEUR EN HET SLOT, DOCH DE ACTEURS
MIMEREN DIT NIET.
AL DEZE GELUIDEN ZIJN GEDEMPT, MEN HOORT BORMS REEDS LEZEN VOOR MEN HEM ZIET OPKOMEN. ALS BELICHTING IS ER EERST DE LANTAARN EN DAN BINNEN IN DE CEL EEN HEEL SUMMIERE
BELICHTING. DE CEL WORDT DOOR NIETS ANDERS AANGEDUID DAN DOOR DE MEUBELS, DIT IS EEN KLEINE STOEL ZONDER RUGLEUNING, EEN KLEIN RECHTHOEKIG TAFELTJE MET WASKOM EN WASKAN EN VIERKANTE TAFEL EN EEN POT (W.C.) DE BEWAKER GAAT WEG, BORMS OPENT HET PAK, BEKIJKT DE BOEKEN EN LEGT ALLES ZORGVULDIG OP ZIJN TAFEL. NEEMT PEN EN PAPIER EN INKTPOT EN
HERLEEST WAT HIJ REEDS GESCHREVEN HEEFT, EN MAAKT CORRECTIES, TRAAG EN ZORGVULDIG.

STEM BORMS M’n beste vrouwtje,
Uw laatste bezoek in Vorst heeft me onuitsprekelijk gelukkig gemaakt. En wat me vooral verheugt is dat ge u zo kranig toonde. Schenk hen nooit meer de vreugde van uw tranen.
Liefste Rientje, indien gij met sterkte en grootmoedigheid dit kruis draagt, dan wordt de gevangenis en alle grote smart voor mij nog uitstaanbaar. Denk daarbij ook maar aan onze twee dochtertjes die door toedoen van dr. Depla nu in een Nederlandse kostschool te Oudburg zijn; wat een verzorgde opvoeding zullen ze daar niet krijgen, en zo zult ge meer tijd hebben om met de hulp van vrienden voor onze vier zoontjes te zorgen. Rientje, neem me dat preekje niet kwalijk maar ’t is uit innige liefde tot u dat ik dit zeg. Zo-even ontvang ik uw pak verschoon, de wollen sjaal en m’n boeken. Hartelijk dank. Het schrijven van dit briefje geeft me veel troost. Ik schrijf zo traag als ik kan, zo duurt ons gesprek langer. Voorlopig word ik dus nog altijd als politieke gevangene beschouwd zodat ik ontsnap aan gevangeniskledij, het baardscheren en die afschuwelijke kap. Mijn cel is minder gezellig dan te Vorst, maar dat went wel. Trouwens toen ik hier gewogen werd, was ik een paar flinke kilo’s bijgekomen. Waarschijnlijk van het goede leven hier. Alhoewel, het zou hier te Leuven geen Belgische gevangenis zijn indien de Vlamingen weer niet verongelijkt werden. Onze boekerij bevat voor het grootste gedeelte Franse boeken, ondanks het feit dat er op 537 gevangenen maar 164 Franssprekenden zijn. En nu met de crisistijd worden door de bezuinigingen alle Vlaamse tijdschriften verboden, ofwel zijn ze te duur ofwel is het activistische propaganda. Maar de Frans-chauvinistische bladen uit Parijs blijven welkom. Ge ziet Rientje, nog altijd de twee maten en de twee gewichten, zelfs in de kerker. Trouwens de zeven hoogste ambten worden door Walen bezet. Zelfs de aalmoezenier is een Waal. Hij radbraakt onze taal zodanig dat er soms oneerbiedig gegrinnik hoorbaar is tijdens het sermoen.
(STOPT EVEN MET SCHRIJVEN, VEEGT ZIJN PINCE-NEZ AF, DRUKT EVEN OP ZIJN OGEN, TEKST OP BAND STOPT. HIJ SCHRIJFT VERDER EN LEEST NU ZELF HARDOP:)

BORMS Een echte miserie, zeker nu met die lange winteravonden is het slechte gaslicht. Een vlammeke gelijk een oordjeskaarske, zodat ik met moeite nog de lijntjes zie op deze brief.
Wee mijn arme ogen. Maar kom, dat zijn allemaal kleinigheden, vergeleken bij het leed verwijderd te zijn van u en van de kinderen.
(MEN HOORT DE BEL EN MEN ROEPT “CHAPELLE”)
Rientje, het is tijd voor de H. Mis, hier neem ik afscheid. Ik zal de H. Communie opdragen aan u mijn geliefden en aan de edele zaak die me hier bracht.
(GELUID VAN CELDEUREN DIE EEN VOOR EEN GEOPEND WORDEN.)
Uw verkleefde echtgenoot. N.B.: Vrouwtje, kom zo spoedig als ge kunt, ge zult zeker toegelaten worden. Kom met de buurttram, die stopt hier te Leuven vlak voor de burcht, en vergeet uwe eenzelvigheidskaart niet en het trouwboekje.
(BORMS LAAT ALLES LIGGEN EN DOET VLUG SJAAL AAN. GEVANGENEN MET KAP OP HOOFD PLUS EEN PAAR BEWAKERS KOMEN LANGZAAM OP IN RIJ. BORMS VOEGT ZICH BIJ HEN. MEN HOORT GELUID VAN ORGEL – FLUITSIGNAAL EN ALLEN GAAN AF C.J. LOGE.

4. PARLEMENT

HUYSMANS Heren, had Montesquieu aan het evangelie gedacht toen hij zei: “Recht vaardigheid kent geen passie, haat of vrees”, hij had er kunnen bijvoegen: “Rechtvaardigheid kent ook vergiffenis”.
Akkoord, het gerecht moest de activisten straffen en heeft er goed aan gedaan te straffen. Maar overdrijf ik wanneer ik zeg dat er vaak een wanverhouding bestaat tussen misdaad en straf? Vergist het gerecht zich dan nooit? Lieden die tijdens de oorlog hun land hebben willen verkopen voor geld, interesseren mij niet.
Mij interesseren alleen: zij die met de beste bedoelingen een politieke vergissing hebben begaan.

REACTIE Meneer Huysmans, kij als socialist klap kelijk nen bon katholiek! Voor de wet telt niet de intentie maar de feit!

HUYSMANS En kij als liberaal klapt kelijk een blauw gekalkt graf – Mattheus 23, hoofdstuk 27 vers? – zoek het maar op. (GELACH)
Heren, vòòr de oorlog leefden er geen separatistische ideeën in Vlaanderen. Er is pas separatisme in Vlaanderen gekomen, de dag dat zekere groepen geloofden dat er niets meer te verkrijgen viel van het parlement; het zou amen en uit zijn met de Vlaamse beweging.
Daardoor hebben zij schrik gekregen. Ze zegden: Indien België de autonomie opeist voor Bohemen, Polen en Kroatië, waarom weigert het die aan Vlaanderen?
Heren, men heeft veroordeeld zonder rekening te houden met bedoelingen, met de situatie, met de troebele tijd.
Gisteren op de grote amnestiemanifestatie in de Antwerpse Hippodroom, heeft de vergadering gevraagd dat de regering een voorstel van algemene amnestie neerlegt.
Meneer Vandervelde, amnestie zal de rust en de vrede terug in het land brengen.

STEMMEN Bravo Kamiel!

HUYSMANS Zoniet zal het jaar 1921 een verschrikkelijk jaar worden. Ik zeg dat het tijd is om aan hen de vrijheid terug te schenken die met de beste bedoelingen gedwaald hebben en die reeds voldoende gestraft zijn voor hun dwaling. Een rechtspraak zonder genade is een dode rechtspraak.

VANDERVELDE On nous demande donc de déposer un projet d’amnistie. Je l’ai déja dit, non! Vingt mille fois, au nom des vingt mille soldats qui sont morts pour le pays: Non! (APPLAUS)

V. CAUWELAERT Ik vraag het woord…

STEM Allez en Hollande!

VANDERVELDE Au nom du gouvernement, et comme ministre de justice, nous disons: la grâce oui, l’amnistie non! (GEROEP – GETIER)

5. BORMS IN CEL

BORMS IN CEL AAN ‘T SCHROBBEN, OP KNIEËN, MET HANDBORSTEL. HIJ SNUIT ZIJN NEUS EN SCHROBT VERDER. PLOTS SCHRIL GEFLUIT.
MEN HOORT DEUR OPENGAAN, EEN BEWAKER KOMT ALS ZOT OP DE SCÈNE GEHOLD, EVEN LATER
GEVOLGD DOOR EEN ANDERE BEWAKER DIE VERGEZELD IS DOOR MINISTER VANDERVELDE.
EERSTE BEWAKER STORMT BIJ BORMS BINNEN, ZET EMMER UIT DE WEG, TREKT BORMS RECHT EN DUWT HEM DE JAS IN DE HAND, HELPT ZE DAN AANTREKKEN (SLECHTS EEN MOUW) EN BRABBELT: “VITE, DÉPÈCHE-TOI – LE MINISTRE – METS-TOI CONVENABLE”
DE MINISTER BETRAPT HEN IN VOLLE BEZIGHEID. BEWAKER AL BUIGEND EN SALUEREND AF. BEIDEN GAAN DIEP STAAN ALS BEWAKING.

VANDERVELDE Bonjour monsieur Borms.

BORMS Goeiedag, meneer de minister.

VANDERVELDE Surpris de me voir ici?

BORMS Zoals ge ziet, anders had ik zeker mijn burgerkleren aangetrokken (DAN HALF GELACH) en ik was zeker mijn grote kuis vroeger begonnen. Maar gaat u zitten (DE MINISTER KIJKT ROND, MAAR ZIET MAAR 1 STOELTJE) Doe gerust, ik zit hier al drie jaar.

VANDERVELDE Merci, merci. (EEN BEETJE VERVEELD) Il faut m’excuser, monsieur Borms, mais moi je suis d’une génération qui ne parle pas encore le flamand.

BORMS Ik heb u indertijd nochtans aandachtig weten luisteren naar een Nederlandse redevoering van uw jonge partijgenoot Camille Huysmans.

VANDERVELDE (LACHEND) Oui, je comprends le flamand et il faut avouer que notre Camille l’explique des mains et des pieds… Je suis heureux que vous vous portez bien, monsieur Borms; la vie de prison ne vous fait pas trop de mal.

BORMS (BITTER LACHJE) Nog niet, nog niet, Meneer Vandervelde. Ik heb het hier zèèr rustig en even gerust is mijn geweten.

VANDERVELDE (GLIMLACHT) Il ne faut pas devenir amer, mon ami. Tout ceci n’aura été qu’un incident dans votre carrière politique.

BORMS Ja maar, een incident dat ik met de dood moet bekopen?

VANDERVELDE Mais qui dit ça?! Ça ne va pas durer une éternité. J’en suis convaincu, votre peine de mort sera attenuée en détention à perpétuité, et après, avec la loi Le Jeune… Nous ne sommes pas des barbares!

BORMS Meneer Vandervelde, U hebt in de kamer verklaard, toen het ging over amnestie: “Nee, duizendmaal nee, in naam van de 20.000 soldaten die voor het vaderland gesneuveld zijn”?

VANDERVELDE Ah, mais tout cela, c’est aussi de la politique, mon cher.

BORMS Meneer de minister, men rekent teveel op het geduld en de vaderlandsliefde van de Vlamingen.

VANDERVELDE Vous savez – moi, monsieur Borms, comme socialiste et donc internationaliste, moi non plus je ne suis pas tellement un patriotard, mais vous comprenez bien, le jeu de la politique… Vous aussi, vous savez…

BORMS Inderdaad meneer de minister, doch niet omwille van partijpolitieke belangen. Maar al ben ik dan verslagen, mijn doel is toch bereikt. Vlaanderen zal in deze wereldcrisis niet ten onder gaan. En dat is mij wel een paar jaar gevangenis waard.

VANDERVELDE Enfin, le métier de politicien sera toujours un métier plein de risques.
Et à part cela, est-ce que vous avez des pleintes sur le régime pénitentaire? La nourriture, la lecture…?

BORMS Als het mogelijk zou zijn, meneer de minister, had ik graag wat meer kranten gelezen.

VANDERVELDE Oui, lesquelles? (NEEMT NOTABOEKJE)

BORMS Volksgazet, De Gazet van Antwerpen en vooral Ons Vaderland, want dat wordt me steeds geweigerd.

VANDERVELDE (Op ‘ONS VADERLAND’ EEN LICHTE REACTIE) Oui mais… il faut comprendre… enfin je… ferai mon possible. (RECHT) Monsieur Borms, cet entretien a été très agréable. J’espère que vous resterez dans ce bon état physique et spirituel.

BORMS Dank U, meneer de minister.

VANDERVELDE Et je vous souhaite encore beaucoup de courage. Au revoir.

BORMS Tot ziens, meneer de minister, maar dan misschien in beter oorden.

VANDERVELDE Sans aucun doute, monsieur Borms.

(BORMS BEGINT RUSTIG IN BOEKJE AANTEKENINGEN TE MAKEN, TERWIJL GELUID VAN DEUREN EN SLEUTELS.)

6. PARLEMENT

APPLAUS. HYMANS (JUSTITIE) STAAT OP VERHOOG.

HUYSMANS Monsieur Hymans, in de troonrede van 1918 heeft koning Albert uitdrukkelijk gezegd: de regering zal aan het parlement voorstellen doen om vanaf nu voorbereidingen te treffen voor een Vlaamse universiteit te Gent. Vanaf nù! In 8 jaren is daar nog niets van in huis gekomen.

BRAUN Moi comme bourgemestre de Gand, je ne veux pas de la flamandisation de l’université de Gand. II y a pour cela des motifs extrêmement importants!

HUYSMANS Et quelles sont les motifs extrêmement importants, puis-je vous demander, Monsieur Braun?

BRAUN Nous ne pouvons pas éteindre le foyer de civilisation que réprésente l’université de Gand. (APPLAUS – REACTIE)

STEM Monsieur Huysmans, ik ben voorstander van de oprichting van een Vlaamse universiteit in Vlaanderen, maar ik ben evenzeer voorstander van het behoud van de Franstalige universiteit in Gent. (APPLAUS – REACTIE).

HUYSMANS Dat zegt de troonrede niet!

HYMANS Il faut bien tenir compte des possibilités, Monsieur Huysmans. Ce qui est possible, c’est de constituer une commission pour préparer les travaux de législation de demain.

HUYSMANS Dat zegt de troonrede ook niet, meneer Hymans. Als ik het goed begrijp is die troonrede dus maar een vodje papier!

HYMANS Non! Mais on ne peut pas faire l’impossible. (KOMT VAN GESTOELTE.)

HUYSMANS Ja, ja, veel beloven en weinig geven, doet de zotten in vreugde leven. (GELACH – APPLAUS)

7. CEL

BORMS IN CEL. ZIT ZAKKEN TE PLAKKEN. MECHANISME.
MEN HOORT ZIJN VROUW DE BRIEF VOORLEZEN.

STEM RIENTJE Aan Rientje, mijn liefste vrouwke,
De pesterijen van de Waalse bewaker majoor D., bijgenaamd den doodskop, gaan voort. Hij heeft me namelijk betrapt toen ik kruimeltjes op het valraampje van mijn celvenster strooide. Welnu, dat was een zwaar vergrijp tegen het reglement, vooral omdat we niet aan het venster mogen gaan kijken. Resultaat: drie dagen geen kranten. Maar het ergste vond ik dat ik daardoor heb moeten afzien van mijn enige gezellen, de gevangenismussen. Wat dan echter wel een grote troost is, ik ben hoofdredacteur geworden van ons gevangenisblad: ‘Streven naar een beter leven’. Hiermee heb ik dan toch de kans om mijn dagelijkse hersengymnastiek te doen.
Rientje, ik sluit hier en schrijf nu een paar woordjes voor ons liefste zoontje.
Mijn liefste Lodewijk,
Later in uw leven zult gij dikwijls terugdenken aan uw Plechtige Communie. Vergeet dan nooit dat uw vader op dat ogenblik gekerkerd zat alleen omdat hij Vlaming was. Wanneer op die dag de goede Jezus in uw rein hartje daalt, zal Hij u zeker niets kunnen weigeren.
Bid Hem dan voor Vlaanderen, en voor al dezen die voor Vlaanderen lijden.

8. PARLEMENT

STAF DE CLERCQ Wil de minister van justitie nu eindelijk zeggen of hij die elf ter dood veroordeelde spionnen in vrijheid heeft gesteld, waar hij dat weigert aan Dr. Borms, de idealist, wiens doodstraf nu al zoveel jaren omgezet is in dwangarbeid?

HYMANS L’amnistie n’a pas été inscrite au programme du gouvernement et j’estime que Borms n’est pas dans les conditions pour une mesure de clémence.

BORGINON Dr. Borms bevindt zich niet in de vereiste voorwaarden om van de voorwaardelijke invrijheidsstelling te genieten, beweert minister Hymans. Dan stel ik hem nogmaals uitdrukkelijk de vraag: bevonden die elf spionnen zich wèl in de door de minister bedoelde voorwaarden? (STILTE)
Dus, meneer Hymans, deze spionnen voldeden niet aan de voorwaarden, maar werden tòch in vrijheid gesteld, terwijl men Borms gevangen houdt?! (STILTE)

DE CLERCQ (STAAT OP.) Waarom antwoordt ge niet?

HYMANS (BIBBEREND. BIJNA WENEND, KOPPIG EN KWAAD:)
Non, non, je n’y réponds pas!

DE CLERCQ (GAAT DREIGEND VOOR HYMANS STAAN.)
Het is uw plicht, de onschuldige idealist Borms vrij te laten.

HYMANS Non, non, je ne libère pas Borms.

DE CLERCQ Waarom?

HYMANS J’ai des raisons très sérieuses. Ce que nous pensons de l’attitude de Borms pendant la guerre est suffisamment connue.

DE CLERCQ De oorlog is al acht jaar voorbij!

HYMANS Non je ne libère pas Borms.

STEM Er wordt gemeten met twee maten en twee gewichten!

DE CLERCQ Minister Poullet heeft in de senaat verklaard dat Dr. Borms niet kan vrijgesteld worden omdat hij nog geen 10 jaar in de gevangenis zit. Hebben die spionnen dan 10 jaar vast gezeten? Wij vragen een antwoord! (STILTE)
Ik zeg u dit: Gij wilt Borms in de gevangenis laten creveren! Maar wee u, als dat gebeurt! Vlaanderen zal zich wreken! (GEROEP – APPLAUS)

9. GEVANGENIS

ZELFDE VERANDERING ALS BIJ BEGIN – BANKEN WORDEN GEZET – GEVANGENEN MET KAP (BORMS NIET) – BEZOEK.

RIENTJE Och, ik vond het zo erg… en zoals die bewaker ons toesnauwde… Onze Lodewijk was er het hart van in dat we niet binnen mochten.

BORMS Och arme, ’t schaapke.

RIENTJE Hij zei altijd: “Maar moeke, ’t was toch mijnen toer vandaag om vake te zien”.

BORMS Had ik u nu toch maar op tijd kunnen verwittigen.

RIENTJE Er was geen troosten aan, maar ja, ’t is nu zo.

BORMS Rientje, ik heb alles gedaan om kalm te blijven…

RIENTJE Ja maar vader, ge weet als gij iets zegt, ge doet er nooit veel doekskes rond.

BORMS Maar Rientje, ik zei zelfs dat hij het niet persoonlijk moest opnemen, wat er in die krant stond. Dat hij wèl een goed directeur was, maar als Waal niet op zijn plaats in een Vlaamse gevangenis.
En ja, toen was het Leuvens ‘kot’ te klein. Hij zei dat ik ’t eerstvolgend bezoek mocht vergeten, en dat de andere met een half uur werden in- gekort, en dat ik nu nog één uur zou wandelen in plaats van twee. Hij was razend.

RIENTJE Vader, hebt g’ er wel goed aan gedaan zo’n artikel in ‘De Schelde’ te laten verschijnen?

BORMS Rientje, ik mag zo’n dingen niet verzwijgen.

RIENTJE Ik ben alleen maar bang dat ze nog mèèr bezoeken zouden afschaffen.

BORMS Dan geven ze ‘De Schelde’ juist gelijk en de protesten zullen alleen maar toenemen, en dat is het laatste dat ze zich politiek kunnen veroorloven.

RIENTJE Vader, ik ken niet zoveel van politiek, maar moesten er nu dingen ge- beuren; misschien zoudt ge later…

BORMS Rientje, ik versta u heel goed.

RIENTJE Onze jongste is nu (?) jaar en hij heeft u amper gekend, en de andere jongens beginnen mij over het hoofd te groeien. Ik zou het zo erg vinden…

BORMS Luister, Rientje, ge weet dat ik verleden jaar met de Frontpartij in Antwerpen besloten heb mijn kandidatuur te stellen voor de verkiezingen van de maand mei.

RIENTJE (BERUSTEND) Jaja, maar in een jaar kan er nog veel gebeuren.

BORMS Wel Rientje, het is gebeurd. Er komen in Antwerpen tussentijdse verkiezingen. Nog dit jaar, op 9 december.

RIENTJE Ik had daar wel iets over gelezen, maar ik dacht niet dat dat voor u…

BORMS Juist wel. Ge weet, Kreglinger is op vakantie in Zwitserland plots overleden en nu zitten de liberalen in de kamer zonder plaatsvervanger en moeten er binnen de 40 dagen verkiezingen komen. En daarom hebben we verleden week besloten het er op te wagen, en mij nu al kandidaat te stellen.

BEWAKER 1 (‘DOODSKOP’ DOET TEKEN AAN ANDERE BEWAKER.)

BEWAKER 2 Nr. 310, de knieën niet tegen elkaar.
(REACTIE VAN BORMS EN RIENTJE, GESLOTEN.)

RIENTJE Maar vader…

BORMS Het was te gevaarlijk om het te schrijven, maar ik wou zeker de eerste zijn het je te zeggen, de kans om het om te winnen is groot, de katholieken en de socialisten dienen geen lijst in, de communisten maken geen kans en de liberalen zetten advocaat Baelde op de lijst. Kunt ge ’t u voorstellen, de activist Borms tegen de franskiljonse activistenvreter Baelde!

RIENTJE Ik ben bang… en blij tegelijk. Vader, ik weet dat er veel mensen in Antwerpen u op handen dragen, maar is er genoeg tijd…? Zoudt ge niet beter de normale Kamerverkiezingen afwachten? Misschien is het nu te riskant, ik ben…

BORMS Iedereen in de Frontpartij is het erover eens dat ik nu mijn kans moet wagen. Niet alleen de flaminganten, maar ook veel socialisten en katholieken vinden 10 jaar kerker mèèr dan genoeg. Zelfs als ik niet niet verkozen word, is dat niet zo erg. Ze verwachten dat ik minstens 30.000 stemmen haal, en dan moèten ze me vrij laten.

10. BETOGING

EEN MASSA VALT ACHTERAAN DE ZAAL BINNEN. MARCHEERT OP NAAR HET TONEEL. SPANDOEKEN. GESCANDEER “EEN, TWEE, DRIJ – BORMS VRIJ”… STAF DE CLERCQ NEEMT HALVERWEGE HET WOORD MET ROEPER VOOR MOND.

DE CLERCQ Gij, het volk heeft beslist!
83.000 stemmen voor Dr. Borms. Uw vonnis heeft de regering veroordeeld, uw vonnis heeft de vijanden van Vlaanderen verpletterd.
Dr. Borms is uw vertegenwoordiger!
Met of tegen de goesting van de franskiljons die nu huilen over de 83.000 verraders in Antwerpen. Vrienden, 44.000 hebben er gestemd op de liberale vlaamshater Baelde, welnu, ik zeg: in Antwerpen zijn er 44.000 lafaards en 83.000 rechtvaardigen!
Dr. Borms moet vrijgelaten worden!
(GESCANDEER: “EEN,TWEE, DRIJ – BORMS VRIJ”.)
Men wil de uitslag van deze verkiezingen in de papiermand gooien en toch de liberaal Baelde naar de kamer sturen. Als de staat België Dr. Borms niet wil vrijlaten, eisen wij de ontbinding van de Kamers en eisen wij algemene verkiezingen. Dat het volk beslist, zoals gij zondag beslist hebt! Amnestie nu!
(GEJUICH EN GESCANDEER: “EEN, TWEE, DRIJ – BORMS VRIJ. EEN, TWEE, DRIJ – WEG MET DE BLAUW. VOOR ‘T BELGIKSKE NIKSKE, VOOR VLAANDEREN ALLES!” BETOGING VERDWIJNT IN FOND AL ROEPEND. LICHVERANDERING.)

11. AFSCHEID VAN GEVANGENIS

UIT ZIJLOGE BORMS OP, GEVOLGD DOOR BEWAKER DIE EEN BRUIN PAKJE DRAAGT. STRAATGELUIDEN. DE BEWAKER GEEFT HET PAKJE AAN BORMS. DEZE GEEFT DE BEWAKER EEN HAND. DE BEWAKER TIKT TEGEN ZIJN PET.
BORMS STAPT LOOPT LANGZAAM WEG OF DOOR ZAAL OF DOOR ANDERE ZIJLOGE. DE BEWAKER IS IN ZIJLOGE VERDWENEN. GELUID ONDERTUSSEN VAN PAARD EN KAR.

12. VLAAMS-NATIONALE LANDDAG. KESTER 7 MEI 1933

MEN HOORT HET REGENEN.

STAF DE CLERCQ (WIL BEGINNEN SPREKEN, ZIJN GEZICHT VERKRAMPT, NIEST.)

BORMS Gezondheid, makker. (DE MENIGTE LACHT.)

DE CLERCQ Dank u. God is ons blijkbaar minder goed gezind dan de socialisten. Verleden week op één mei: stralende zon, en nu een echt hondenweer. (GELACH) Maar –

STEM (ZINGT UIT VOLLE BORST) “Eens klaart de dag, hoog waait de vlag, (ALLEMAN ZINGT EVEN MEE) wie niet dapper is, kan bij ons niet staan, wie niet schuilen kan, moet ten onder gaan…”
(APPLAUS EN GELACH)

DE CLERCQ Maar ondanks het slechte weer en de natte voeten, zijn we toch warm van binnen, omdat we op deze Vlaams-Nationale Landdag hier in Kester de man mogen verwelkomen die meer dan wie ook geleden en gestreden heeft voor de Vlaamse zaak, die sinds zijn triomfantelijke bevrijding uit de Belgische kerker, onvermoeibaar en levenkrachtiger dan ooit, overal in het Vlaamse land, tot in het kleinste dorp, de goede Vlaamse boodschap heeft gebracht.
Vrienden, ik verleen het woord aan de Grote Dulder, de Klok van Vlaanderen, dokter Borms! (APPLAUS EN GEJUICH)

BORMS Vlaamse broeders en zusters, de lijdzamen of passieven met Frans van Cauwelaert aan het hoofd bekampten ons vurig. En kreeg Vlaanderen zijn recht niet na de oorlog, dan – zo zwoeren ze, zouden zij op de barrikade staan om het desnoods gewapenderhand af te dwingen. Nu 15 jaar na de wapenstilstand kan elke Vlaming de balans opmaken en vaststellen wie gelijk hadden, wij de durvende activisten, of zij, de duldende passieven?
De Belgische staat kent maar één verzoening: Een verzoening van kruipdieren! (APPLAUS)
Welnu de Belgische staat verspeelde z’n kansen.
Ik weet dat ik een struikelblok ben op den weg der amnestie. Ik weiger echter amnestie te vragen aan België. Geef amnestie aan mijn arme broeders en laat mij er buiten. (“NEE! NEE! NEE!”)
Mijn volk heeft me sinds lang amnestie geschonken en meer dan dat.
Tegen den haat der andere moeten wij onze liefde stellen, want liefde overwint altijd.
Hebt liefde voor allen, ook voor hen die niet in uwe rangen staan. Allen zijn we kinderen van Moeder Vlaanderen. (APPLAUS)
Vlaamse broeders en zusters, nu 3 jaar na m’n vrijlating is het met leedwezen dat ik vaststel dat verdeeldheid onze rangen teistert en ons in groepjes verplettert.
Toen ik onmiddellijk na m’n vrijlating in 1931 de Nieuwe Raad van Vlaanderen stichtte, was het alleen in de hoop wat in orde te brengen en leiding te geven. Dit is me niet gelukt. En daarom bezweer ik uit de grond van mijn hart alle Vlaamse nationalisten zonder uitzondering of die nu Vlaams Front, Vlaams Nationale Partij of Verdinaso mogen heten, om eensgezind het grote Vlaamse eenheidsfront te verwezenlijken!
(APPLAUS EN BRAVOGEROEP)
In 1930 kreeg Vlaanderen eindelijk, na 100 jaar, van België z’n eerste Nederlandstalige universiteit. Maar de huidige volmachtenregering heeft de uitbouw der sociale wetgeving en het Vlaamse vraagstuk op een dood spoor gebracht. Elke verbetering voor Vlaanderen wordt nog altijd in een Belgische vorm gegoten. Daarom moeten wij in het Parlement zo sterk mogelijk vertegenwoordigd zijn, om daar eensgezind onze stem tot gans Vlaanderen te laten klinken. Enkel in samenhorigheid kunnen de Vlaamse nationalisten tegen dat dictatoriale optreden een dam opwerpen. (APPLAUS – BRAVO)
Broeders en zusters, ons volksbestaan wordt ook nu weer bedreigd. Sluiten wij naar ’t voorbeeld van onze fiere voorvaderen in 1302 weer de gelederen. Al de klauwaerts rondom de leeuwenvaan.
Erkennen wij één algemene leiding, en met dat lichtend voorbeeld voor ogen, stellen we trouw al onze kracht in dienst van ons volk.
Mijn leven voor Vlaanderen. Vlaanderen voor God!
(DAVERENDE OVATIE – MEN ZINGT DE VLAAMSE LEEUW – LICHTVERANDERING.)

13. AVV – VVK

AUGUST OP MET IJZERTORENTJE OP WIELTJES, BOVENOP EEN LEEUWEVLAGGETJE. AUGUST HEEFT IN ZIJN HAND EEN VNV­-VLAGGETJE. ZINGT UIT VOLLE BORST DE VLAAMSE LEEUW. MAAKT RONDJE IN DE PISTE. PIERROT BRIESEND OP ALS GENDARME TE PAARD.

PIERROT Stilence! (ZIET AUGUST:) Keskeseksa?
En Belgique, chansons crapuleuses défendus!
(AUGUST ZINGT HEEL STIL VERDER.)
Ça pue les cadavres ici!
(AUGUST ZINGT WEER LUID. PIERROT SCHRIKT ZICH EEN ONGELUK, HET PAARDJE STEIGERT, HIJ KAN HET NOG NET VOOR HET PUBLIEK IN BEDWANG HOUDEN. AUGUST LACHT HEM UIT.)
Stilence!
Viens ici! (AUGUST KOMT BEDREMMELD NADERBIJ MET ZIJN KARRETJE. ZINGT STILLETJES, NOG STILLER, DAN NEURIEND. PIERROT WIJST BOOS OP HET VNV-VLAGGETJE:) Keskeseksa?

AUGUST Ca?

PIERROT Oui, ça!

AUGUST Ah, ça. (PIERROT NEEMT HET VLAGGETJE AF.) Ah, c’est ça!

PIERROT VééNééVéé, c’est quoi?

AUGUST VééNééVéé dat is VeNeVe.

PIERROT Qu’est-ce que ça veut dire?

AUGUST (FLUISTERT SAMENZWEERDERIG TEGEN PUBLIEK:)
Vlaams Nationaal Verbond, Vlaams Nationaal Verbond.
(AUGUST WORDT ACHTERVOLGD DOOR PIERROT,
DEZE HEEFT HEM TE PAKKEN GEKREGEN.)

PIERROT Quoi? Réponds!

AUGUST (WIJST DE LETTERS AAN:) Vanvoor Niet Vanachter.

PIERROT Comment?

AUGUST Vandaag Niks Voorniet.

PIERROT En français!

AUGUST Voor Niemand, Vetzak. (LOOPT LACHEND WEG, RONDJE IN PISTE.)

PIERROT (ER ACHTER AAN) Ici! Ici! En français kotferdom!

AUGUST Ah? (SLIM) En français? (HEEL LIEF) Vous Ne Venez pas!

PIERROT Ah je ne viens pas?! Charger! (ACHTERVOLGT HEM, HEEFT AUGUST TE PAKKEN) Et maintenant, tu vas m’expliquer ça: AVV-VVK. Et: en français!

AUGUST (WIJST OP DE LETTERS) Allez Venez Ventje – Venez Voir Klown August. Vous Verrez – Votre Vainqueur…
(NIEUWSGIERIGE PIERROT KIJKT NAAR HET IJZERTORENTJE, ER KLAPT EEN DEURTJE OPEN WAARUIT EEN VUIST MET BOKSHANDSCHOEN SCHIET, AUGUST BUKT ZICH VLIEGENSVLUG, DE VUIST OP PIERROTS GEZICHT.)
… Knockout!

PIERROT (SCHREEUWT HEES) Chargej! (ACHTERVOLGING. BOUDEWIJN OP)

BOUDEWIJN Chers compatriotes, oeaarde landgenoten,
Laat toch geen verdeeldheid heersen. (TOT PUBLIEK) Verschoning oeaarde toeschouwers.
Mes amis, vrienden, leg uw geschillen toch bij, assez de querelles. Vooruit August, allez Pierrot, donnez-vous la main, reik elkaar de hand. (ZE GEVEN ELKAAR EEN HAND, MAAR AUGUST TREKT DE ZIJNE TERUG. PIERROT VLOEKT: “Nomdedieu!”) Maintenant c’est fini. Nu is het gedaan. August, gij daar, et toi, là-bas.
(TEGEN PUBLIEK) Nogmaals verschoning, dames en heren. Het gaat mijn gekroonde verstand te boven, keer op keer heibel en geharrewar. Een dodenhulde zou toch moeten gebeuren in pais en vrede.
Maar kom, zoals de zegswijze zegt, ’t is stil waar ’t niet waait.
Maar welaan, alvorens verder te gaan, had ik graag een persoonlijke mededeling gedaan. Op 17 februari 1934 tussen het tweede en het derde uur in de namiddag overleed mijn grootvader, de koning-soldaat Albert I van België. Ik hoor u denken: dit heeft niets te maken met ons onderwerp. U denkt juist. Alhoewel, mijn grootvader wist zich steeds nauw verwant met de Vlaamse Beweging. Hij stuurde zelfs zijn persoonlijke fotograaf naar elke IJzerbedevaart om foto’s te nemen voor zijn privé- album. Zijn dood is wel één van de zwaarste slagen geweest, waaronder onze diepbeproefde familie ooit gebukt heeft gegaan. Ik weet, naderhand deden vele fabelsprookjes de ronde over zijn tragische dood. Kwade tongen gaan zelfs zover te beweren dat hij zou gedood zijn in een duel. Ik verzeker u, dat is niet waar. Men beweerde dat Koningin Elisabeth een liefdesgeschiedenis had met een graaf. En dat mijn grootvader deze graaf tot een duel zou hebben uitgedaagd uit na-ijver. Dat is zeker niet waar. Het tweegevecht zou dan fataal afgelopen zijn, en het dode lichaam van mijn grootvader zou zelfs nooit in Marche-les-Dames geweest zijn. Ik zeg het nogmaals: dat is allemaal niet waar. De enige misstap die mijn grootvader ooit heeft gedaan, was die ene noodlottige in Marches-les-Dames.
Maar kom, zowel hier als in het leven: se show must go on. De koning is dood. Leve de koning. Leve Leopold III.
(IEDEREEN GAAT AF, DE KONING LEGT ALS EEN VADER ZIJN HAND OM DE SCHOUDERS VAN AUGUST EN PIERROT. AUGUST DRAAIT ONDER ZIJN ARM DOOR, LOOPT NAAR ZIJN IJZERTORENTJE EN WIJST VLUG DE LETTERS AAN. TEGEN HET PUBLIEK:)

AUGUST Albert Viel Voorover, Vie Van de Keuning! (WE HOREN EEN MASSA ZINGEN ‘DAN ZAL DE BEIAARD SPELEN’. VENDELZWAAIERS OP. AF. MUZIEK FADE-OVER NAAR BEIAARDVERSIE VOOR VOLGENDE SCÈNE.)

14. VLANARA

SPEAKER, RAYMOND TOLLENAERE, STAF DE CLERCQ MAKEN ZICH KLAAR VOOR RECHTSTREEKSE
UITZENDING
(“NIET TE DICHT BIJ DE MICRO, PAS OP VOOR GERITSEL VAN HET PAPIER. . . GLAS WATER?” )
ALLEN HEBBEN VOOR ZICH DE UITGETYPTE TEKST VAN HET INTERVIEW, DAT ZG. NATUURLIJK EN NAAR DE TIJD VAN TOEN EEN BEETJE PATHETISCH WORDT VOORGEDRAGEN. EEN NA EEN KOMEN ZE VOOR DE MICRO STAAN. ENKELE MATEN MUZIEK (GROENINGE?).

SPEAKER Hier is Radio VLANARA, de Vlaamsch-Nationale Radio-omroep. Dames en heren, onze maandelijksche radiofonische uitzending is gewijd aan de eerste triomfantelijke landdag op 5 mei van de jonge dynamische Vlaamsch Nationale formatie, het VNV, het Vlaamsch Nationaal Verbond, waar duizende en duizende Vlamingen onder de wapperende Deltavlag den Dietschen groet brachten aan den bezielenden Leider Staf de Clercq.
De leider Houzee! Dietschland Houzee!
In den studio mogen wij voor een vraaggesprek begroeten den Leider zelf en den algemeenen propagandaleider Dr. Raymond Tollenaere. (ANDERE TOON:) Dr. Tollenaere, beteekent het VNV de definitieve Vlaamsche heropstanding?

TOLLENAERE Inderdaad.
Toen in oktober 1933 de leider Staf de Clercq de stichting van het VNV afkondigde, was het geen stem van een roepende in de woestijn. Het Vlaamsch nationalisme herleefde en het provincialisme heeft plaats gemaakt voor eenheid van alle Vlaamsche krachten, voor leiding en tucht. Mei 1935 beteekent het inluiden van eenen nieuwen tijd.

SPEAKER Dr. Tollenaere, blijft het hoofddoel van het VNV de voortwoekerende verfransching terug te dringen?

TOLLENAERE Zeker. Maar wij mogen ons al bij dien niet beperken tot de enggeestige partijpolitieken strijd. Ons einddoel moet zijn: de algeheele bevrijding van het Vlaamsche volk en de tot standkoming van één groote Dietsche volksgemeenschap. Immers wij behooren tot één Nederlandsche natie. Het doel is één Groot-Nederland.

SPEAKER Hoe zal het VNV dit doel bereiken, Dr. Tollenaere?

TOLLENAERE Door de verovering van onze politieke zelfstandigheid, niet met woorden maar met daden. Het VNV is een revolutionaire groepering doch wil niet onschadelijk gemaakt worden door een vijand die op dit oogenblik sterker is. Daarom zullen wij België bevechten langs wegen van wettelijkheid.
Maar wat niemand ons kan beletten is in de geesten de revolutie voor te bereiden naar de sociaaleconomische herinrichting van onze volksgemeenschap binnen een organische volksstaat.

SPEAKER Dank u, Dr. Tollenaere! (MUZIEK: ‘WIJ ZIJN BEREID’)
Geachte luisteraars. De Leider van het VNV, Staf de Clercq, hier aanwezig, heeft er aan gehouden ‘persoonlijk’ dit programmapunt voor den microfoon toe te lichten.

DE CLERCQ Wat wij willen is de organische volksstaat waarin volksmedezeggingsschap en volkscontrole geen ijdel woord zullen zijn. Geen kopie van het Italiaanse fascisme, geen kopie van het Hitlerisme, maar een volksstaat geput uit de Nederlandsche traditie. Voor dictatuur en absolutisme is in onze opvattingen geen plaats.
Wij zullen het economisch en politiek liberalisme met zijn overheersching van het grootkapitaal, zijn partijenstrijd, zijn proletariseering van de massa’s bekampen. Wij zullen tevens het marxisme bekampen met zijn klassenstrijd, zijn machteloos internationalisme, zijn ontkenning van het nationale.

SPEAKER Leider, is er geen tegenspraak tusschen de afschaffing van het liberalistisch kapitalisme en den kamp tegen het marxistisch socialisme?

DE CLERCQ In het geheel niet. Ook wij streven naar het socialisme, maar een socialisme met als basis de privaateigendom.
Tegenover het vraagstuk van de arbeid kunnen wij drie houdingen aannemen:
Ofwel beschouwen we het bedrijf als een privaatzaak waar de patroon heer en meester is, en zich alleen door winstbejag laat leiden. Wanneer we dat denken, zijn we verstokte liberalen.
Ofwel, beschouwen we het bedrijf als een verdoemd middel tot uitbuiting, de patroon een onmens, en de arbeider geroepen tot sabotage. Wanneer we dat denken zijn we onverbeterlijke marxisten.
Ofwel, en dat is de derde mogelijkheid, beschouwen we het bedrijf als een gemeenschap van productieve volksgenoten die zich gezamenlijk inspannen om het tot hoge bloei te brengen, om hun volk en meteen zichzelf te dienen. Wat wij willen is het herstel van de samenhorigheid tussen alle standen der natie, de solidariteit tussen alle volksgenoten. Dat is het volksnationale socialisme.
En dat is de houding van het Vlaamsch Nationaal Verbond.
Dietschland, Houzee!

SAMEN Dietschland, Houzee!
(MUZIEKJE)
(GEZONGEN VERSIE VAN HET WILHELMUS FADE-OVER NAAR BEIAARDLIED VAN PETER BENOIT.)

15. MECHELEN 1936 SEPTEMBER

DE BEIAARD SPEELT. VOGELTJES KWELEN.
FRÈRE AUGUST OP MET BLAUWE SCHORT, TUINGEREEDSCHAP.
MEN HOORT ROEPEN: FRÈRE AUGUSTIN! MET VERVEELD GEMOMPEL WEER AF. EN WEER OP, SLEURT MET TUINTAFEL, DAAROP 3 TUINSTOELEN, WAARVAN EEN VERSIERD MET KARDINAALSROOD.
HAASTIG.
PIERROT ERACHTER, HOUDT MET LOS HANDJE DE STOELEN OP HUN PLAATS. PIERROT STOPT.

KANUNNIK PIERROT (GEBROKEN VLAAMS) Attends!
(ZE LUISTEREN ALLETWEE.
Quand même is de carillon van St.-Rombouts de schoonste van alle kathedralen. Vindt u niet, frère Augustin?

E.H. AUGUST Jaja. (BEZWIJKT BIJNA ONDER HET GEWICHT.)

PIERROT Ik vergeet nooit de eerste dag dat ik hier in service kwam op het aartsbisschoppelijk paleis, ’t was al 10 uur ’s avonds en Zijne Eminentie kardinaal Van Roey inviteerde mij voor een
wandeling in het park. J’étais surpris, want ’t regende pijpestelen. Un vrai drasj. Maar toen we buiten kwamen, hoorde ik de carillon spelen, et en effet, ’t was merveilleux. Een uur hebben we in de regen naar ’t concert staan luisteren, un moment suprême.

AUGUST (ZET DE TAFEL NEER.) Jaja! Maar ge hebt toen ook alletwee in uw bed gestoken met een bronchite.

PIERROT Ah oui, voor de grote kunst, on fait des sacrifices. (AUGUST PLAATST DE STOELEN EN WIL WEG.) Frère Augustin, is de café
al klaar?

AUGUST Oh God…eniere! Ik doe ’t sebiet, kanunnik Petrus. (FAUX SORTIE.) Zwarte Kat of Rode Pelikaan?

PIERROT Non, non! Rombouts evidemment. Als er invités zijn, altijd Rombouts.

AUGUST Oh ja! Ite missa est – Rombouts is the best.

PIERROT (BERISPEND) Ts, ts, ts. Mon cher Augustin!
Niet te zot! Denk aan het tweede gebod: vloek noch spot. Allee vooruit, maak maar ne volle pot.

AUGUST (AF)

PIERROT (SCHIKT DE STOELEN. AF. AUGUST OP MET 3 KOFFIETASSEN. VAN ROEY OP MET PIERROT. VAN ROEY NAAR STOEL, AUGUST KUST RING EN AF. DE TWEE BEGINNEN DOSSIERMAPJES DOOR TE NEMEN.)
À propos, monseigneur, meneer van Cauwelaert heeft getelefoneerd dat hij iets later zou komen, hij had een heel dingend rendez-vous avec son avocat.

VAN ROEY Tja. ’t Is erg. De arme man wordt zwaar beproefd. Het moet bijzonder pijnlijk zijn voor hem. Zo ’n diepgelovig mens… En iemand met zo ’n politieke carrière, die zich altijd ingezet heeft voor onze zaak.

PIERROT Een katholiek staatsman de son niveau beschuldigen. ’t Is niet te pardonneren.
D’ailleurs, c’est clair, met het proces hebben ze de verkiezingen zo gemanipuleerd, enfin, c’est…

VAN ROEY Inderdaad, het politiek fatsoen is totaal zoek in deze tijd. (AUGUST OP MET KOFFIE. DE BEL GAAT.)

PIERROT (TEGEN AUGUST) Dat zal meneer van Cauwelaert zijn, ga maar opendoen, ik schenk wel in.

AUGUST (VAN CAUWELAERT OP MET AUGUST.) Kom maar mee, meneer Van Cauwelaert. De monseigneur zit in ’t park, hij verwacht u. (AF)

VAN CAUWEL. (NAAR VAN ROEY. BEGROETING. RING KUSSEN, MAAR HOEFT NIET TE KNIELEN. TAMELIJK OPGEWONDEN.)
Excuseer, eminentie, ik ben dringend…

VAN ROEY Nee, nee, meneer van Cauwelaert, ik begrijp het volkomen. Ga zitten, en drink een tas koffie. (PIERROT SCHENKT KOFFIE.)
En hoe staan de zaken?

VAN CAUWEL. Wel, monseigneur, mijn advocaten hadden een paar nieuwe elementen ontdekt om mijn onschuld te bewijzen (DRINKT.)

VAN ROEY U ziet, alles komt wel in orde.

VAN CAUWEL. Maar, Monseigneur, de manier waarop die Degrelle zich op het gerechtshof heeft misdragen, is een schande. In volle pleidooi is hij ineens beginnen schreeuwen, dat ik vijftien jaar geleden steekpenningen zou ontvangen hebben en dat ik nu vier dagen voor de devaluatie mijn huis gehypotheceerd heb en het kapitaal omgezet heb in gouden deviezen. Ik stond daar totaal weerloos. Toegegeven, monseigneur ik heb er een goede zaak een gedaan, maar ik verzeker u, het was puur toeval. God is mijn getuige, ik wist werkelijk van niets! (GEDONDER)

VAN ROEY Ach windt u maar niet op, meneer Van Cauwelaert. Iedereen kent Degrelle. ’t Is een gewetenloos demagoog. En wat die transacties tussen de Boerenbond en de Bankunie betreft, wij weten allemaal dat die uiteindelijk alleen maar ten goede gekomen zijn aan de Stad Antwerpen.

VAN CAUWEL. (TERNEERGESLAGEN) Het is trouwens ’t zelfde met die Gas- en Elektriciteitscommunales die ik opgericht heb: hoe meer winst we maken, hoe groter het aandeel in de winst voor de stad.

VAN ROEY Troost u, meneer van Cauwelaert. Onze lieve Heer is rechtvaardig. En onze mensen weten heel goed…

VAN CAUWEL. Monseigneur, zolang er van de rechtbank geen uitspraak is, blijft de twijfel bestaan. De twijfel aan mijn integriteit. Het is verschrikkelijk. Daarbij, die kliek extremisten van Degrelle wil niet alleen mij treffen; hun smerige lastercampagne moet de katholieke partij en de parlementaire democratie in diskrediet brengen. Daar gaat het hen om.

VAN ROEY Mijn waarde vriend, de katholieke partij heeft daar zeker onder geleden, maar het is toch gebleken dat onze christelijke mensen nog steeds in u het volste vertrouwen hebben. 20.000 voorkeurstemmen is toch niet weinig.

VAN CAUWEL. Monseigneur, in Brussel had De Clercq met het VNV er ook 20.000.

VAN ROEY Die zou ik geen voorkeurstemmen noemen; dat ligt aan het Vlaams extremisme van zijn partij. Kijk maar naar heel de verkiezingsuitslag, kijk naar Degrelle; zelfs de Communisten hebben winst geboekt.

VAN CAUWEL. Het is ontmoedigend te zien hoe vlug de kiezers zich in een economische crisis op sleeptouw laten nemen. Maar een verlies van 16 zetels!… Niemand had zoiets verwacht. Ik wilde u over deze kwestie daarom ook raadplegen, monseigneur, want er zijn dingen die me tegen de borst stuiten. Ik begrijp de verslagenheid in onze partij, maar dit wil niet zeggen dat we aan wanhoopspolitiek moeten doen en onze principes zo maar overboord gooien. (VERONTWAARDIGD) U weet het, mijn vijanden van het VNV hebben met zuiver electorale bedoelingen een overeenkomst gesloten met die fascist van een Degrelle en nu moet ik horen dat mijn eigen partij van plan is om met datzelfde VNV een akkoord af te sluiten. Wel monseigneur, ik krijg sterk de indruk dat Van Cauwelaert moest geliquideerd worden om zo ’n alliantie mogelijk te maken.

VAN ROEY Meneer Van Cauwelaert, ik kan zeker niet geloven dat dàt de bedoeling is geweest, maar ik begrijp u volkomen, zeker in de huidige situatie.

VAN CAUWEL. Monseigneur, na al wat ik voor Vlaanderen en voor de katholieke partij heb gedaan – dat heb ik niet verdiend.

VAN ROEY Het moet erg demoraliserend zijn. Trouwens, toen men mij de plannen voorlegde was ik eveneens verbaasd en zelfs sceptisch.

VAN CAUWEL. Sceptisch, monseigneur? Het risico…

VAN ROEY Inderdaad, ik geef toe dat het accoord aan de ene kant het gevaar inhoudt dat de katholieke kiezer ons gaat identificeren met hun extreem programma, maar dat aan de andere kant, we met het akkoord het
VNV-programma kunnen uithollen door hun belangrijkste eisen, zoals amnestie, federalisme… te onderschrijven en in een gematigde en genuanceerde vorm bespreekbaar te maken.
Uiteindelijk wordt het VNV een ‘partij zonder program’ en kunnen we de verloren schapen opnieuw binnen de katholieke partij leiden. (FIJNE GLIMLACH:) Wilt ge uw vijand bestrijden, wordt z’n vriend.

VAN CAUWEL. Monseigneur, ik ken ze, ze zijn totaal onbetrouwbaar. Ze willen de katholieke partij compromitteren, en in plaats van nieuw leven zou dit voor ons wel eens politieke zelfmoord kunnen betekenen. Geloof me, het is niet uit persoonlijke rancune dat ik dit zeg, het kan me niet schelen dat mijn plaats ingenomen wordt door jonge ‘beloftes’ als een Eyskens, maar als de Kerk geen afkeuring laat blijken, zal zij zelf het eerste slachtoffer worden.
(DONDER – GEROMMEL IN DE VERTE – KLEINE REACTIE VAN PIERROT.)

VAN ROEY Geloof me, vriend van Cauwelaert, we hebben daar een gedetailleerde studie van gemaakt. Het radicaal stelling nemen door de bisschoppen tegen het Vlaams Nationalisme heeft in de euforie na ’14-’18 wel effect gehad op het kiesgedrag, maar enkele jaren laten stonden de zaken er anders voor. (NEEMT DOSSIERTJES.) Hier, om het met precieze cijfers te zeggen: (DONDER – GEROMMEL – LICHTWIJZIGING – KLEINE REACTIE VAN PIERROT. VAN ROEY LEEST:)
“In 1925 schrijft monseigneur Waffelaert zijn Herderlijke Brief tegen het Vlaams Nationalisme. En bij de volgende verkiezingen sprongen ze van 6 naar 11 zetels. In ’28 en ’30 heb ik hetzelfde gedaan, maar zonder noemenswaardig resultaat. Nu, in 1936, hebben ze al 16 zetels. Het blijkt dus vriend, dat de tactiek van het openlijk afkeuren een averechts effect heeft op de katholieke Vlaming. (HET ONWEER KOMT DICHTERBIJ.) En in die optiek zijn we van plan ter gelegenheid van onze kerstboodschap eerder voorzichtig te wijzen op de gevaren van extreem nationalistische staatsideeën. (HET ONWEER KOMT NOG DICHTERBIJ.)

PIERROT Monseigneur, zouden we niet beter naar binnen gaan?

VAN ROEY (TERWIJL ZE OPSTAAN EN WEGGAAN:) U hebt gelijk. We kunnen beter binnen verder praten. Tja vriend van Cauwelaert, u weet, ik ben een buitenmens gebleven, en als ik dan eens de kans heb om van mijn tuin te profiteren…

VAN CAUWEL. Ik denk dat ’t beste van de zomer voorbij is, monseigneur
(AF. EEN HEVIGE DONDERSLAG.)

VAN ROEY U ziet, m’n waarde: zo het weer, zo het volk. (AF)

PIERROT (RUIMT VLUG DE TASSEN AF, NAAR FOND. ROEPT FRÈRE AUGUSTIN:) Allez vite, zet alles maar terug binnen. (AF)
(MEN ZIET DAT AUGUST EEN ZONDIGE GEDACHTE HEEFT – DONDERSLAG – HIJ MAAKT NEDERIG EEN KRUISKE EN RUIMT ALLES AF.)

16. HITLER

DONDER ZWELT AAN TOT WAGNERIAANSE MUZIEK EN IN HET ZIJBALKON VERSCHIJNT HITLER. GEJUICH… HALF LICHT IN DE ZAAL (GEKLEURDE LAMPJES). WANNEER HITLER BEGINT TE SPEECHEN, LICHT LANGZAAM WEG VAN AUGUST EN PIERROT DIE ALLES AFRUIMEN. IN ANDER ZIJBALKON NIEUWE HITLER. EVEN LATER IN FOND BALKON CIRQUE ANDERE HITLER. DAN ALLEDRIE TEGELIJK. TWEE HITLERS IN BALKON LIPPEN DE AUTHENTIEKE TEKSTEN.

HITLER Het nationaal-socialisme is niet gegrondvest op de meerderheid, maar op de persoonlijkheid, die de massa ondergeschikt maakt aan de besten uit het volk. Het is toch een grote leugen dat alle mensen gelijk zijn. Eén man beslist. De leider. (GEHUIL)
Het nationaal-socialisme zal onverbiddelijk optreden tegen terreur der onsociale elementen, tegen de drek en de leugens en de laster van de joods-marxistische samenzwering. De terreur van deze parasieten kan alleen vernietigd worden door nog grotere terreur. (GEHUIL)
Hij die het jodendom door en door kent, weet dat het jodendom de splijtzwam is der mensheid. De jood is de duivel, en daarom moet het joodse kapitalisme en bolsjewisme uitgeroeid worden. (GEHUIL)
Almachtige God, zegen onze wapenen. (GEHUIL)

17. HET GODDELOOS BOLSJEVISME

PATER (STORMT VAN ACHTER IN DE ZAAL BINNEN; BULDEREND.)
Toen de rode bolsjewieken in het jaar 1917 in een Russisch dorpje een kerk binnenvielen, de priesters en de gelovigen vermoord, de heiligenbeelden kapotgeslagen en alles geplunderd hadden, toen richtte een dronken rode gardist zijn geweer op de monstrans, hij legde vloekend aan, maar voor hij een schot kon lossen, zakte hij ineen. Morsdood. De straffende vinger van God had hem getroffen, en uit de heilige hostie druppelden tranen van droefheid…
In het goddeloos communisme herkennen wij de antichrist, de satan zelf!
(INGETOGEN) In den naam des Vaders… Heer Jezus, die wij zopas in de H. Communie ontvangen hebben, wij smeken uw hulp af in het ontzettend gevaar dat de wereld vandaag opnieuw bedreigt. Brave Vlaamse jongens, op deze laatste dag van onze retraite, voor gij als strijders van Christus het leven zult instappen, moet ik u wapenen tegen de communistische doctrine. ’t Communisme is tegennatuurlijk, want het recht op bezit, op eigendom is een heilig natuurrecht, ons door God zelf geschonken. De bolsjevieken pakken de mensen alles af waar ze heel hun leven voor gewerkt hebben. Het bolsjevisme herleidt de mens, die tempel van de Heilige Geest, tot een willoos werktuig in de klauwen van de communistische partij, het instrument van de duivel.
Wacht u echter voor deze valse profeten die tot u komen in schaapskleren, maar van binnen roofgierige wolven zijn.
Het goddeloos communisme wil nu ook heel Europa overweldigen.
Kijk maar naar wat gebeurt in het katholieke Spanje. Het schrikbewind van de rode regering wil er de katholieke kerk en de godsdienst uitroei- en! De bolsjevisten bedrinken zich daar aan de miswijn, scheren zich in de gewijde kelken, nonnen worden onteerd, priesters levend verbrand, paters de oren afgesneden en de ogen uitgestoken.
In totaal 16.000 bisschoppen, priesters en kloosterlingen zijn gruwelijk vermoord. Dat is het communisme, dat is de verbeesting.
De communisten zijn nog erger als de wilden in de Congo: zij eten mensenvlees. Ik heb de foto’s zelf gezien! Jongelingen van uw leeftijd worden door de goddeloze Sovjetstaat zo geïndoctrineerd dat zij hun eigen ouders, die in het geheim de sacramenten ontvangen aan de ge- vreesde GePeOe verklikken, die ze doodmartelt en naar de zoutmijnen van Siberië stuurt.
Mijn beste jongens, alle eeuwig christelijke waarden van onze westerse beschaving zullen door de rode vloedgolf vernietigd worden.
Beste jongens, wilt gij dat morgen ook hier priesters vermoord worden, dat kerken en kloosters in brand worden gestoken? Dat gij uw geloof moet afzweren? Denk eraan dat gij door uw Heilig Vormsel de elitesoldaten zijt in het zegevierende leger van Christus. Denk eraan dat ge morgen als goede katholieken bereid moet zijn om het geweer op te nemen om te strijden voor uw geloof. Christus Rex vincit! Christus Rex imperat! Denk eraan dat ge de boodschap van liefde die het Chris- tendom is, moet verdedigen, zelfs met de wapens. Voor uw overtuiging moet ge alles overhebben: have, goed zelfs uw leven. Studenten uit Vlaanderen, u behoort de keus: Rome of Moskou? Stalin of Pius? Lucifer of Jezus Christus?
Onze-Lieve-Heer heeft gezegd tegen de rijke jongeling: Voorwaar, voorwaar, die zijn vader of zijn moeder liefheeft boven mij, is mij niet waardig. Die zijn kruis niet op zich neemt en mij niet navolgt, is mij niet waardig.
In den naam des Vaders…
(ORGELMUZIEK. PATER AF DOOR DE ZAAL – VOLGSPOT.)

18. BETOGING

VERSPREID OP HET TONEEL BETOGERS MET PLAKKATEN, SPANDOEKEN
“TEGEN CRISIS, AFBRAAKPOLITIEK REGERING, WERKLOOSHEID” – OPGEROLD EN NIET. MEN STAAT AL LANG TE WACHTEN OP HET VERTREK VAN DE BETOGING, VRIJ ONGEORDEND IN KLEINE GROEPJES.
MEN ZIT EN STAAT SIGARETTEN TE ROKEN.
MANNEN EN VROUWEN, ARBEIDERS EN ARBEIDSTERS, BEDIENDEN. GROTE PANKARTE.
TWEE ARBEIDERS KOMEN TERUG BIJ DE GROEP.)

ARBEIDER 1 Zeg wat kreegde gij nu?

ARBEIDER 2 Hoe wat kreegde gij nu?

ARBEIDER 1 Ge hoorde toch da’ ’t ne platten Brusselaar is, hij verstond Vlaams.

ARBEIDER 2 Ja zeg, steekt dat nu zo nauw. ’t Was toch maar voor een pint te vragen.

ARBEIDER 1 Ge zijt mij ook ne straffe Vlaming hé‚ gij.

ARBEIDER 2 Ja voor in affronten te vallen zeker? Zijt niet fanatiek, dan hebde ’t minst ambras.

ARBEIDER 3 (KOMT ER BIJ STAAN.) Hela hoe zit het, komt er nog avance in?

ARBEIDER 2 Hoe kanne ‘k ik dat nu weten.

ARBEIDER 3 We staan hier al bijkans twee uur.

ARBEIDER 1 De Walen zijn al vertrokken. En wij komen vòòr West-VIaanderen.

ARBEIDER Tseete, loat dat meiske gerust jongne. Ge goat heur ziere doen.

ARBEIDER 10 Tsaloes makker?

ARBEIDER 3 Waar is dat caféken?

ARBEIDER 2 Awel waardat die camion staat.

ARBEIDER 3 En hebben ze daar sigaretten?

ARBEIDER 2 Ja, daarnaast is ne gazettewinkel.

ARBEIDSTER 1 God Marjet, mijn voeten doen al zeer en we zijn nog niet vertrokken.

ARBEIDER 4 Wacht ik ga mee. (MET NUMMER 3 AF.)

ARBEIDSTER 2 Wat een slim gedacht hé van op zo ‘nen dag hoge hielen aan te doen.

ARBEIDSTER 1 Ha zwijgt, ’t zijn d’ enigste waarda ‘k nog kan mee buiten komen.

ARBEIDSTER 2 Doet ze dan efkes uit.

ARBEIDSTER 1 Dan kan ik er sebiet niet meer in.

ARBEIDER 10 Jef hoe laat is ‘t?

ARBEIDER 9 Trekt uw ogen open. (WIJST ERGENS NAAR OMHOOG.)

MEISJE Liefde is blind.
(ONDERTUSSEN ZIJN ER VIER OP HUN HAND AAN ‘T KAARTEN: “MISERIE! – WAT DOEDE GIJ! – MISERE MEE! – OP TAFEL! ALLEZ, OP DE GROND!” )

ARBEIDER 10 Dedju ’t is al vier uren!

ARBEIDER 9 Ja, en ’t zal nog later worden.

ARBEIDSTER 2 Hoe is ’t met de kleinen?

ARBEIDSTER 1 Ah ons Dreeken. Hij gaat weer naar ’t school. Maar ‘k peis toch dat we hem ’t naaste jaar thuishouden. ’t Leren zit er niet in en hij kan meegaan met mijnen baas. ’t Is tijd dat hij wat binnen brengt.
(HEVIGE DISCUSSIE ONDER KAARTERS.)

ARBEIDSTER 2 Den onze zou graag schoolmeester worden. Maar da ’s nog es vier jaar.

ARBEIDSTER 1 Ja en die verdienen ook ’t zout op hun patatten niet.

ARBEIDER 3 (TERUG OP MET KRANT.)

ARBEIDER 5 Wat hebde gij nu mee?

ARBEIDER 3 Ja, ze hadden alleen nog Volk en Staat.

ARBEIDER 5 De Vlomse kameraadjes van HitIer.

ARBEIDER 2 Allee, allee, we zijn er weer zè. (ARBEIDER 4 TERUG OP.)

ARBEIDER 1 In Duitsland zouden we niet moeten op straat komen voor werk.

ARBEIDER 9 (DIE WAT VERDER STAAT, MAAR HET WOORD WERK HEEFT OPGEVANGEN:) Zeg, klapt eens over iet plezant.

ARBEIDER 5 Werk? Men kluten. Wat voor werk? Tanks en kanons maken.

ARBEIDER 3 Maar geen boter hé, nonkelke?

ARBEIDER 6 (LACHEND, MIMEERT MET TWEE VINGERS ONDER NEUS EEN SNORRETJE:) “Kein boeter aber kanonnen (HITLERGROET) Hij-ligt-er!

ARBEIDER 5 Iedereen die van een ander gedacht is en niet danst naar hun pijpen steken ze in kampen.

ARBEIDER 1 Leeggangers en Joden ja, die te lui zijn voor te werken, of alleen maar geld verdienen op ’t zweet van een ander.

ARBEIDER 6 Dan zoude gij ginder toch niet veel van uw oren moeten maken met zo ne neus.

ARBEIDER 1 Peisde gij dat er in Rusland geen kampen zijn!

ARBEIDER 5 Ge zijt nen dikke zeveraar jong. Wèèt ge wat den Dolf daar uitgestoken heeft? Al de syndicaten afgeschaft en alle delegees den bak in!

ARBEIDER 1 Awel, en dan? Hebben de syndicaten de laatste vijf jaar voor ons hier nog iets gedaan? En daarbij, dat is niet waar. Dat bestaat daar nog wel. Maar geen politiek syndicaat. Iedereen trekt aan ’t zelfde zeel, de bazen, d’ ingenieurs zo goed als de werkmannen.

ARBEIDER 5 Een schoon syndicaat! Ik zie mij morgen al met den baas aan één tafel zitten voor te klappen over mijnen opslag. Den eerste die zijne mond opendoet, die heeft de boter toch opgeëten zeker.

ARBEIDER 8 Neenee, serieus! Van patattekruid! En da ’s evengoed als laine!

ARBEIDER 7 (ONGELOVIG) Kostuums van patattekruid?

ARBEIDER 8 Ja. Van Ersatz. Da’s ’t Duits voor patattekruid!

ARBEIDER 7 Ja, en als ’t regent komen er scheuten aan zeker?

ARBEIDER 8 Ge gelooft het niet hé, ik weet zelfs van horen zeggen dat hun soldaten allemaal botten aan hebben van een speciaal soort karton!

ARBEIDER 7 ’t Is te hopen dat ze goed water trekken. Dan gaan ze het zeker niet riskeren van ’t Albertkanaal over te steken.

ARBEIDER 1 Lacht maar. Maar daar verdienen ze ’t dubbel.

ARBEIDER 5 Da ’s a’maal propaganda van de fascisten.

KAARTSPELERS Troef, en troef en nog eens troef! (REACTIE EN COMMENTAAR)

ARBEIDER 3 Godverdomme dien burgeroorlog in Spanje dat is ook ’t een en ’t ander hé. Een heel nonnekesklooster uitgemoord door de rooi.

ARBEIDER 5 Ja dat zal wel zijn. En die Franco da ’s een heiligenbeeldeke zeker? Wat dat er gebeurd is in Guernica, dat zal in dàt gazetje wel niet in staan. Kunt ge u dat nu voorstellen? Een simpel boerendorpke, ‘k weet niet hoeveel kilometers van ’t front, zonder boe of ba plat smijten met de zwaarste bommen die ze hebben en honderde boeren, vrouwen en kinderen op straat mitrailleren. De Duitsers hé! Met hun Junkers en hun Stuka’s. Beesten moet ge daarvoor zijn.

ARBEIDER 2 Die zijn daar hun wapens en hun vliegmachienen aan ’t proberen, jong. Zegt dat ‘k ik het u gezegd heb.

ARBEIDER 3 Ja, ‘k en zeg nie.

ARBEIDER 6 (BEGINT INEENS TE LACHEN.) Ja zeg! Kende gij Kamiel-Vernis? Die is naar Spanje gegaan voor tegen de communisten te vechten.

ARBEIDER 5 Den onnozelaar. Hij had beter zijne kelder gaan witten.

ARBEIDSTER 1 Ge hebt een schoon kleedje aan.

ARBEIDSTER 2 Zelfgemaakt. Van de voering van ne palto van mijn moeder.

ARBEIDSTER 1 Ge zoudt ’t niet zeggen. Smoorde gij op straat?

ARBEIDSTER 2 Als ’t mijne vent niet ziet.

ARBEIDER 1 Ge lacht? In Duitsland hebben ze zelfs werk te veel. Er zijn er al ‘k weet niet hoeveel die naar daar gaan werken zijn. En ze vragen er alle dagen nog. En past op hé, de werkman is daar ne meneer hé, met ne witte col en ne plastron. De coupon van den trein betaald, tweede klas, logement voor niks…

ARBEIDER 4 En een lief voor niks? (GELACH)

ARBEIDER 1 … ge verdient het dubbel van hier…

ARBEIDER 4 Dat hebd’ al gezegd.

ARBEIDER 1 Den dokteur voor niks, betaald ziekteverlof, twèè weken congé en alles betaald door de staat.

ARBEIDER 3 Ja en als den Dolf zo voortgaat, kunnen ze binnenkort op congé gaan met een geweer.

ARBEIDER 4 Ja! Op vakantie naar Spanje. Met een Stuka.

ARBEIDER 5 Zeg makker, wat krijgde gij eigenlijk? Doet een zwart uniformke aan gelijk die van ’t VNV, da ’s ook van den dienen: (HITLERGROET)!

ARBEIDER 3 Als ’t ginder zo interessant is, gaat er dan wonen, hé!

ARBEIDER 1 Vindt gij het hier beter misschien? Allemaal vuile rotte kleurenpolitiek, jongen. Hier beloven ze dag in dag uit dat ze het gaan veranderen. Onze sociale minister De Man ging het ook ‘ns oplossen met zijn Plan van de Arbeid. En wat was ‘t? Trekt zelf uwe plan! En ondertussen de grote hun zakken maar vullen.

ARBEIDER 5 Die van ons parij toch niet!

ARBEIDER 1 En gij peinst dat! Heeft er in de tijd ene werkman ne frank weergezien als de Bank van den Arbeid failliet was? Awel ik niet. En heeft er ene van ons socialistische ministers gebougeerd? Zij zullen er in hun chique villa genen boterham minder moeten voor eten.

ARBEIDER 5 Ministers die eten geen boterhammen, die eten pistolees. (GELACH)

ARBEIDER 2 ’t Spel is naar de kluten, jong, alles is rot, de wereld is om zeep.
(GEFLUIT. ER KOMT IEMAND OPGELOPEN.)

ORDEDIENST Allee, rap aansluiten!

ARBEIDER 5 We zijn er mee weg.
(DE STOET HERGROEPEERT ZICH. ZET ZICH IN BEWEGING. ALLEN AF.)

19. BORGINON HEEFT GESPROKEN – 26 OKTOBER 1938

VIER TELEFOONS WORDEN DOOR DE CLOWNS OP VIER TAFELTJES GEPLAATST. BIJ WIJZE VAN TEST BEGINNEN ZE EEN NA EEN TE RINKELEN.
TELKENS NEEMT AUGUST HET EERST OP, MAAR HEEFT PIERROT DE GOEDE TE PAKKEN. ZEGT IETS VAN “OUI, OUI, 1, 2, 3, ÇA MARCHE…”
OP HET EIND BELT ER NOG EEN VIJFDE, VERBAZING BIJ PIERROT DIE RONDKIJKT. AUGUST HAALT SPEELGOEDTELEFOONTJE UIT ZIJN ZAK: “ALLEE, 1, 2, 3, DEZE IS VAN MIJ…” ZE LOPEN WEG, EFFECT OP DRUMS. EEN TELEFOON GAAT, SPOTJE OP TOESTEL. VROUW OP IN PEIGNOIR.

VROUW (NEEMT OP) Ja, bij Van den Berghe. Ah!… Nee, hij is nog op ’t secretariaat… Dan zal hij juist weggeweest zijn, want hij bleef heel laat werken…
Is het dringend, ik kan de boodschap misschien overmaken?… In dat geval, bel morgenvroeg eens terug… Wacht, hij komt juist binnen…

ERNEST VAN DEN BERGHE (OP, DOET JAS UIT.) Wie is ‘t?

VROUW ’t Is Seppe, hij moet naar een vergadering geweest zijn in Brussel, van oud-studenten, met Borginon, maar ik verstond het niet goed.
(VAN DEN BERGHE NEEMT OVER.)

V. D. BERGHE Dag Seppe, wat nieuws jongen?… Dat geeft niet… Een secretaris heeft nooit gedaan… Ik zal juist weggeweest zijn als ge belde. Ja, ja… ja… ja… Ja, ik wist van die avond, maar daar is niet over vergaderd natuurlijk. Als Borginon spreekt is dat als VNV-er – enfin, in ieder geval, ’t komt zo over… (STILTE) Ah, ja?… En heeft hij dat zo letterlijk gezegd?… Ja… ja… ja… En was daar pers?… Ah, ja, ja… Nee, nee… nee, ge zijt bedankt… Geen paniek, dat komt allemaal wel in orde. Ja… tot ziens, zonder mankeren, en ligt er maar niet van wakker. (HAAKT IN, DRAAIT NUMMER.)

VROUW Is er iets gebeurd? (TWEEDE TOESTEL BEGINT TE RINKELEN.)

V. D. BERGHE Nee, nee. Borginon heeft weer een van zijn slimme toeren uitgehaald. Zeg, ge moet niet wachten, ga maar slapen. (VROUW AF.)
(STAF DE CLERCQ OP MET PIJP. NEEMT OP.) Allo, bij De
Clercq? Leider, ’t is Ernest hier. Ik heb een telefoontje gekregen van Seppe, ge weet wel.

DE CLERCQ Hmhm.

V. D. BERGHE ’t Is weer ’t zelfde met Borginon. Op die stichtingsvergadering van ’t Hoogstudentenverbond is hij weer eens zijn boekske te buiten gegaan.

DE CLERCQ Hoezo? Wat bedoelt ge?

V. D. BERGHE Dat hij heel de partij belachelijk maakt. In zijn spreekbeurt heeft hij de Europese politiek zodanig bekritiseerd en geanalyseerd dat, als ge de conclusie trekt, er niet dat meer overschiet van ons officieel VNV- standpunt. Wat wil hij nu eigenlijk? Ons ’t mes op de keel zetten?

DE CLERCQ Ja maar Ernest, luister eens. Hij heeft altijd kritiek. En ’t is niet van vandaag dat hij niet meer akkoord gaat met onze buitenlandse politiek. Dat is al sedert ’t Verdrag van München.

V. D. BERGHE Dat weet ik ook, maar dan had hij in zijn persoonlijke naam moeten spreken; nu heeft hij ons op een doortrapte manier voor een voldongen feit gezet.

DE CLERCQ Wat heeft hij precies gezegd?

V. D. BERGHE De vijand is niet meer Frankrijk, de vijand is Duitsland, en België, want ’t federalisme moet voorlopig in de ijskast, België moet een verband sluiten met Nederland.

DE CLERCQ Hoe gaat dat overkomen in Duitsland? Juist nu de kans groot is dat het Ministerie van Volksaufklärung en Propaganda de maandelijkse steun gaat vervijfvoudigen. We kunnen ons toch niet permitteren dat te verliezen.

V. D. BERGHE Ik weet geen details, maar ge moogt er zeker van zijn, die zullen we morgen wel in de gazetten kunnen lezen. Ik vind dat we direct moeten samenkomen.

DE CLERCQ Weet Raymond het al?

V.D. BERGHE Ah nee, ik heb eerst naar u gebeld.

DE CLERCQ Ik zal ik hem verwittigen. Belt gij naar Elias. Morgen om 10 uur vergadering van de Raad van Leiding, afgesproken?

V. D. BERGHE Ja. Tot morgen, mijn Leider.

DE CLERCQ Tot morgen, Ernest.
(VAN DEN BERGHE NEEMT ZIJN NOTABOEKJE, NOTEERT DE AFSPRAAK. DRUMMER GEEFT RITMISCH DE SPANNING AAN MET DE BORSTELS. ONDERTUSSEN DRAAIT DE CLERCQ NUMMER. DERDE TELEFOON RINKELT, SPOTJE OP TELEFOON.)

HILDA TOLLENAERE (OP. NEEMT AF) Hallo, Tollenaere.

DE CLERCQ Hallo Hilda, ’t is hier Staf De Clercq. Is Raymond thuis?

HILDA Nee meneer De Clercq, hij moest vanavond spreken in Mechelen, dus kwam hij niet naar huis.
(OP DAT MOMENT HEEFT VAN DEN BERGHE EEN NUMMER GEDRAAID EN BELT DE VIERDE TELEFOON, BIJ ELIAS. SPOTJE AAN.)

DE CLERCQ Kan ik hem ergens bereiken?

HILDA Nee, ik denk van niet, hij bleef slapen bij vrienden, maar die hebben geen telefoon. Hij ging wel vanavond eens naar mij bellen, of anders morgenvroeg.

ELIAS (OP. NEEMT AF.) U spreekt met Elias.

DE CLERCQ Wilt ge hem dan vragen dat hij mij direct opbelt?

V. D. BERGHE ’t Is hier Ernest, Hendrik.

HILDA Goed, dat zal ik doen.

V.D. BERGHE Morgen om 10 uur is er een spoedvergadering voor de Raad van Leiding.

DE CLERCQ ’t Heeft geen belang hoe laat het is, hij moet bellen.

ELI AS Goed, ik zal eens kijken of ik vrij ben. (KIJKT IN AGENDA.)

HILDA Ik zal het hem zeker en vast zeggen, mijnheer De Clercq.

V. D. BERGHE Hendrik, ’t is geen kwestie van vrij zijn, het moet.

DE CLERCQ Hilda, moest hij pas morgenvroeg bellen, zeg dat er om 10 uur een spoedvergadering is in Brussel. In orde?

HILDA Ja, meneer De Clercq. (HAAKT IN, DE CLERCQ EVENEENS, SPOTJE UIT.)

ELIAS Goed, ja, maar om 11 uur ten laatste moet ik weg. (HAAKT IN, OOK VAN DEN BERGHE, SPOTJE UIT. CHANGEMENT: DE VIER TAFELTJES WORDEN BIJ MEKAAR GESCHOVEN. DE TELEFOONS WEGGENOMEN, STOELEN OP. GEROFFEL STOPT.
LICHT AAN. ERNEST VAN DEN BERGHE OP MET AKTENTAS EN CIGARILLO, HAALT PAPIEREN UIT TAS, ENZ. TOLLENAERE OP. BEGROETING, HANDJE GEVEN. TOLLENAERE HEEFT EVENEENS KRANTEN BIJ.)

TOLLENAERE Hebt ge gelezen wat ze schrijven? Ik vind dat schandalig. En dat is voorzitter van ons’ parlementaire fractie. (GOOIT DE KRANTEN OP TAFEL.) Moest hij een KVV-er zijn, ze hadden hem al tien keer uit de partij gegooid, maar hier kan dat allemaal. Omwille van de vriendschap.

V. D. BERGHE Raymond, ik moet u niet vertellen hoe ik tegenover Borginon sta, maar in dit geval mogen we ’t niet tot een breuk laten komen.
(DE CLERCQ EN ELIAS OP. BEGROETING. ALLEN GAAN ZITTEN.)

DE CLERCQ Kameraden, iedereen zal wel weten waarover het gaat, maar eerlijk, dat kan ik van Borginon niet begrijpen. Hij had toch tenminste de moeite eens kunnen doen om te overleggen. Ik versta het niet, ik versta het niet. Hij màg een andere gedacht hebben…

V. D. BERGHE Ge weet, wat ze van hem zeggen, hé: hij is ‘dweis’ geboren.

DE CLERCQ Ik ken zijn caractère goed genoeg, maar nu heb ik ’t gevoel dat hij met ons geen rekening meer houdt.

TOLLENAERE (VINNIG:) Waarom heeft hij geen ontslag genomen gelijk in ’36? Maar nu dwingt hij ons van openlijk te reageren.

V. D. BERGHE Leider, ik zou willen voorstellen dat we systematisch te werk gaan en dat ge iemand aanduidt om deze vergadering te leiden.

DE CLERCQ Ja, da ’s eigenlijk waar. Ik denk dat Hendrik in dit geval best geplaatst is om dat te doen. Hendrik.

ELIAS Voor we beginnen had ik graag een paar zaken gezegd: ten eerste beschikken we niet over de geschreven tekst van de redevoering, dus moeten we voortgaan op de dagbladen en de mensen die aanwezig waren.
En dat is steeds subjectief. Ten tweede moeten we er toch vanuit gaan dat, wat Borginon ook gezegd heeft, aan zijn eerlijkheid niet te twijfelen valt. En ten derde, vind ik persoonlijk, als Borginon een standpunt inneemt, het steeds de moeite loont, er naar te luisteren. Dit gezegd zijnde, laat ik het woord aan de Leider.

DE CLERCQ Hendrik, ik ga volledig akkoord. Borginon is een goede vriend en ik ken zijn kwaliteiten, maar er is een grote maar. Ik vind dat het niet getuigt van politiek doorzicht op dit moment…

TOLLENAERE … met de verkiezingen voor de deur!

DE CLERCQ …de regeringspartijen zo een troef in de handen te spelen.
(ONDERTUSSEN NEEMT ERNEST VAN DEN BERGHE HET VERSLAG OP.)

TOLLENAERE Hier! De Courant: “Eere wie eere toekomt… veroordeling van het rechtse extremisme… Zal Borginon gevolgd worden door zijne partij of zal het tot een nieuw schisma komen in het Vlaamsch-nationalisme?” Ge moet toch geen groot licht zijn om te voorzien. Hier zie, ’t strafste komt nog! “MEN WEET TEN ANDERE, DAT EERSTE MINISTER SPAAK REEDS AAN MEESTER BORGINON GEDACHT HEEFT VOOR EEN MINISTERPORTEFEUILLE!”

DE CLERCQ Kom Raymond, dat is journalistenpraat.

V. D. BERGHE Zover moeten we ’t nu ook niet gaan zoeken, we kennen allemaal Spaak hé. Maar ik ben er zeker van dat Borginon dat heel bewust gedaan heeft.

ELI AS Precies, hij heeft ons willen dwingen de koerswijziging die zich mis- schien opdringt, onmiddellijk door te voeren.

TOLLENAERE Da ’s geen koerswijziging, da ’s een draai van 180°.

ELI AS Raymond. Met emotioneel te reageren lossen we de zaak niet op.

TOLLENAERE Maar enfin wat is dat nu voor een halfslachtige houding! Een maand geleden geef ik als propagandaleider voor het VNV een brochure uit waarin we de politiek van Duitsland onderschrijven, het militair akkoord met Frankrijk afwijzen en de neutraliteitspolitiek van Leopold III verder verdedigen; en nu gaat hij op zijn eentje het omgekeerde vertellen!

ELIAS Ja, Raymond, maar ondertussen is Duitsland in Tsjecho-Slowakije bin- nengevallen en is er het vredesverdrag van München.

TOLLENAERE – dat hij afwijst als het begin van de bewapeningswedloop, alsof Duits- land door de militaire akkoorden tussen Rusland, Frankrijk en Engeland, niet gedwongen wordt zich ook te bewapenen.
Trouwens, als volksnationalist kàn Borginon er geen kritiek op hebben dat het Duitstalig deel van Tsjecho-Slowakije opnieuw bij Duitsland gevoegd wordt.

DE CLERCQ Toe Raymond, ik versta u ook, maar laten we kalm blijven.

TOLLENAERE Die hetze tegen Duitsland is georkestreerd. Er komt geen oorlog, zeker niet van de kant van Duitsland.

ELIAS Wat er moet gebeuren, is deze zaak oplossen; in volle openheid.
Dus ik stel voor dat we het verslag van Borginons toespraak normaal laten verschijnen in Volk en Staat. In extenso en zonder commentaar. ’s Anderendaags publiceren we, eveneens zonder commentaar, de voor het VNV negatieve persstemmen, en alles op de eerste pagina.

DE CLERCQ Maar dan vind ik het wel noodzakelijk dat er een paar dagen daarna van mij, van de Leider, een officiële verklaring komt, waarin we uitdrukkelijk stellen dat er niets verandert aan het standpunt van het VNV, dat het VNV sterk genoeg is om verschillende meningen aan bod te laten komen, maar dat het onaanvaardbaar is dat eender wie zonder overleg met de leiding andere opvattingen verkondigt. Iets in die aard. Hendrik, kunt gij tijdens het weekeind die tekst opstellen? Dank u. Ik zal het on- dertekenen.

ELI AS Maar niet te scherp tegen Borginon persoonlijk, dat we hem niet definitief kwijtraken. (TOLLENAERE HAALT SCHOUDERS OP.)

DE CLERCQ Natuurlijk, dat is de bedoeling niet.

TOLLENAERE Ik versta niet als ge in de statuten spreekt over onvoorwaardelijke trouw aan de Leider en aan de beweging, dat we dan zo braaf en voorzichtig reageren. Mij goed, maar als propagandaleider eis ik dat Borginon zelf – misschien in de vorm van een vraaggesprek met Volk en Staat – duidelijk te kennen geeft dat hij zich vergaloppeerd heeft en dat er in de schoot van het VNV geen fundamentele verschillen van mening zijn.

V. D. BERGHE Oh, dat gaat die nooit doen!

DE CLERCQ Dat weet ik niet, ik kan met hem eens gaan praten zondag.

V. D. BERGHE ’t Zou natuurlijk wel goed zijn voor de publieke opinie. In ieder geval hebben onze tegenstanders dan gèèn argumenten meer.

DE CLERCQ Ik los dat wel op. Van mij neemt hij dat wel aan.
ELIAS Leider, excuseer, als er niets meer te bespreken is, zou ik graag de vergadering verlaten; ik moet dringend weg.

DE CLERCQ Tja, de vergadering is eigenlijk afgelopen. Had er nog iemand iets te bespreken? Nee? Dank u vrienden. Tot maandag.

V. D. BERGHE (TERWIJL ZE WEGGAAN TEGEN DE CLERCQ:) Oh Leider, zouden we de Grijze Brigade niet naar de propaganda-avond in Aalst laten komen, de socialisten hebben gezegd dat ze ons gaan beletten te spreken.

20. REGERINGSCRISISSEN

DE MINISTERS OP IN PANIEK, GEKWETTER ALS VAN VOLIÈRE. ZE HEBBEN ELK EEN VALIESJE BIJ MET DAAROP HET WOORD S P A A K . ZE DRINGEN ALS EEN RUGBYTEAM IN EEN CIRKELTJE BIJ ELKAAR. SPAAK GAAT RECHTOP STAAN IN HET MIDDEN, HIJ WERKT ZICH UIT DE CIRKEL,
LOOPT NAAR DE KONING.

SPAAK Majesté, le gouvernement est tombé. (HIJ LOOPT TERUG NAAR DE GROEP EN MENGT ER ZICH ONDER.)

LEOPOLD (ROEPT) Je nomme comme formateur monsieur Pierlot.

AUGUST (KOMT OP, PELT EEN BANAAN.) Ah, Pierrot?! (HIJ VERDWIJNT EVEN, ROEPT:) Pierrot! Pierrot! (BEIDEN OP. DE MINISTERS SNELLEN NAAR PIERROT.)

MINISTERS Ah, le formateur! Ah, monsieur Ie ministre! (ZE KLEDEN HEM VLUG AAN ALS MINISTER. OP DE VALIESJES STAAT NU:
PIERLOT. ZE ROEPEN:) Pierlot – bravo! Pierlot – bravo!
(ZE DUWEN HEM VOOR ZICH UIT NAAR DE KONING.)

PIERLOT (DE MINISTERS TREDEN EERBIEDIG OPZIJ, NEMEN HUN HOGE HOED AF.) Majesté, ’t gouvernement is formé.

LEOPOLD III Mijn waarde ministers, als vertegenwoordigers van de drie grote traditionele partijen is het uw plicht bij de vorming van deze nieuwe regering in een ogenblik van crisis en dreigende oorlogstoestand u bovenal in te spannen om de eendracht van het land te verstevigen. De ministers zijn op het ogenblik niet anders meer dan de vertegenwoordigers van hun partijen, en de regeringen worden ten val gebracht, niet door het parlement maar door meningsverschillen tussen de partijen. Deze toestand geeft aanleiding tot een crisis van het gezag, tot wanorde, op een ogenblik dat de internationale toestand en de toestand van het land veel orde en regelmaat vereisen. Wij moeten deze kwaal met wortel en tak uitroeien. Wat mij betreft zal ik met de grootst mogelijke macht die mij door de grondwet wordt toegekend, dit belang van België boven alles stellen.
De ministers moeten gedurende een ganse legislatuur kunnen regeren, zonder gehinderd te worden door wachtwoorden van politieke groepen. Dit, mijn waarde Eerste Minister, meende ik U te moeten mededelen bij de vorming van deze nieuwe regering.
(PIERLOT DRAAIT ZICH OM, LOOPT NAAR DE MINISTER OP DE BRABANÇONNE. ALLEN GAAN OP EEN RIJ STAAN VOOR DE REGERINGSVERKLARING.)

PIERLOT Deze regering zal de structurele structuur van de structuren herstructure- ren en tegen alle inflatoire, flatoire en deflatoire krachten de kracht op- brengen om met een krachtige hand krachtdadig een krachtmeting aan te gaan. Op buitenlands vlak blijven wij op de vlakte om de oorlogsdreiging af te vlakken.
(APPLAUSJE VAN MINISTERS. PIERLOT DRAAIT ZICH OM. OP DAT MOMENT GOOIT AUGUST DIE TERZIJDE STOND ZIJN BANANENSCHIL WEG. PIERLOT SCHUIFT UIT, VALT TEGEN DE EERSTVOLGENDE MINISTER, ALS DOMINO – STEENTJES VALT DE HELE RIJ OM. AUGUST LACHT. DE BRABANÇONNE GAAT OVER IN ‘JEF ZAL VOOR ONS GEEN KOMMISSES NIET MEER DOEN’.)

AUGUST Majesté, ’t gouvernement is tombé.
(DE MINISTERS KRABBELEN RECHT. ZELFDE SPEL VAN RUGBYTEAM. PIERLOT STEEKT VALIESJE OMHOOG, DAAROP STAAT: PIERLOT II. ZOALS VOORDIEN, LOOPT HIJ NAAR DE KONING.)

PIERLOT Majesté, ’t gouvernement est formé.
(HIJ GAAT NAAR VOREN. REGERINGSMEDEDELING:)
Deze beloftevolle regering belooft van de belofte te beloven geen ijdele belofte te maken. Wij stellen alles in het werk om de tewerkstelling niet uit te stellen en te strijden voor de bestrijding van wat strijdig is met een waardevolle herwaardering van alle ontwaarde waarden. De buitenlandse politiek zal alles neutraliseren om onze neutraliteit neutraal te houden.
(AUGUST HEEFT ONDERTUSSEN WEER EEN BANAAN GEPELD, DE INHOUD AAN EEN TOESCHOUWER GEGEVEN, HIJ GOOIT DE SCHIL WEG. ZELFDE SPEL. PIERROT VALT.)

AUGUST Majesté, de nouveau tombé!
(ZELFDE PANTOMIME ALS ERVOOR. DE MINISTERS WORDEN WEL HEEL MOE. OP DE VALIESJES: PIERLOT III.)

PIERLOT Majesté, pff, la… chose… est formé.
(TERUG NAAR HET PUBLIEK VOOR DE REGERINGSMEDEDELING. DE TOON IS WEL GRIMMIGER:)
Gedaan met beloven! Wij beloven niet alleen dat we zullen beloven van aan de kiezer geen beloftes meer te beloven, maar ook dat we niet spaarzaam zullen zijn met het sparen van de spaarder en we beloven zelfs dat de kiezer zich ervan zal beloven!

AUGUST Dat belooft!

PIERLOT Wij verklaren de oorlog aan de oorlog en daarom zullen we ons met alle wapenen wapenen en al wat gedemobiliseerd is, mobiliseren.
Messieurs! Au travail!
(ALLEN WEG. PIERLOT ROEPT MINISTER VAN JUSTITIE BIJ ZICH:) Mon cher ministre de la Justice (DEZE KOMT BIJ HEM.) Ge kent de toestand. Duitsland is er terug bovenop gekomen. Wat er ook van kome, oorlog komt er. De Duitsers komen af. Maar! Wat er niet mag van komen: dat is, een tweede activisme, Collaboratie! Mon cher, de aanhouder wint. Dus: aanhouden!

MINIST. VAN JUSTITIE Wie? (SAMENZWEERDERIG)

PIERLOT Al de Joodse vreemdelingen, al de vreemde vreemdelingen, al de Duitsers of ’t nu fascisten zijn of antifascisten, de communisten, de anticommunisten, alle parlementairen,
antiparlementairen, al de Vlaamse Vlamingen, VNV-ers, activisten, Dinaso’s, Rexisten, Oudstrijders, allez, al wat Vlaams is, al wat gevaarlijk is. Al wat voor of tegen iets is.
Écoute! Vraag op staande pédé aan Rijkswacht, politie en champetters de fichier, en maak per verdachte een dossier, afin que la Belgique sera sauvée. Au travail! Et sans pitié!

21. OORLOG

MINISTER VAN JUSTITIE EN PIERLOT AF. GANGSTERFILMMUZIEK, GEROFFEL OP TROMMEL.
OP VERSCHILLENDE PLAATSEN VERSCHIJNEN EEN VIERTAL MANNEN IN REGENJAS EN SLAPPE HOED. TWEE NEMEN DISCREET FOTO’S VAN TOESCHOUWERS, DE ANDERE MAKEN AANTEKENINGEN IN EEN BOEKJE.
DAN: OORLOGSGELUID GEMENGD MET ZINGENDE DUITSE SOLDATEN, OF WEHRMACHTMARS.
DE ‘STILLEN’ KIEZEN HET HAZENPAD. DE MINISTERS OPNIEUW OPGELOPEN, IN PANIEK. SCHREEUWEN, ROEPEN DOOR ELKAAR: “Les Boches sont là, Hitlèr, Hitlèr, c’est la guerre, enz.”
MUZIKAAL ACCENT EN LEOPOLD III OP. ONDER ZIJN SPEECH NOG STEEDS GELUID VAN OPRUKKEND DUITS LEGER, MET BOMGELUIDEN. OP DE BOMINSLAGEN MUIST DE ENE MINISTER NA DE ANDERE ER HEIMELIJK VANONDER. OP HET EIND KIJKT LEOPOLD VERBAASD OM ZICH HEEN: HIJ IS ALLEEN.

LEOPOLD III Belgen! Voor de tweede maal in een kwarteeuw wordt het loyale en neutrale België aangevallen door het Duitsche Rijk.
Het Belgisch volk, dat grondig vredelievend is, heeft alles gedaan om dit te vermijden, maar tusschen de opoffering en de oneer twijfelt de Belg van 1940 niet meer dan deze van 1914.
Ik richt den groet van het Vaderland tot onze dappere en moedige soldaten. Zij zijn de waardige erfgenamen van de helden van 1914.
Dank zij de opofferingen, door het land gebracht, is onze weerstandskracht oneindig grooter dan zij in 1914 was.
De strijd zal zwaar zijn. Wat mij betreft, ik wil getrouw blijven aan mijn grondwettelijken eed om de onafhankelijkheid van het grondgebied te behouden. Zoals mijn vader deed in 1914. De zaak van België is zuiver. Met de hulp van God zal zij overwinnen.
(OORLOGSGEWELD ZWELT AAN. LEOPOLD DUIKT WEG. ONDERTUSSEN BEGEEFT POLITIE IN BURGER ZICH IN DE ZAAL: PASSENCONTROLE VAN TOESCHOUWERS. WORDEN NAAR BUITEN MEEGENOMEN, TOT DE ZAAL ONTRUIMD IS… DAN IS HET

P A U Z E

22. DE SPOOKTREIN

EEN LEEUWENKOOI STAAT OP HET TONEEL.
TWEE OFFICIEREN EN VIER GENDARMES OP MET ± 20 GEVANGENEN. ZE WORDEN BRUTAAL GESCHOPT EN MET GEWEERKOLVEN BEWERKT. GELUIDEN VAN EEN STATION. DE VERDACHTEN WORDEN IN DE KOOI GEDREVEN.

1e RIJKSWACHTER Allez plus vite, sales flamingants!
(STAMPT EN DUWT EEN PAAR MENSEN, BRULT:) Plus vite, j’ai dit, sales crapules!

2e RIJKSWACHTER Regardez-moi ces sales gueules de jésuites. Où est-il maintenant, ton Führer? (ZE LACHEN BRUTAAL.)

OFFICIER On ferait mieux de les fusiller, ces cochons de boches!

VERDACHTE Ik ben een oud-strijder van ’14-’18, meneer.

OFFICIER (SLAAT HEM.) Ta gueule. Ge zijt ne communist.

VERDACHTE Dat is mijn democratisch recht.

OFFICIER Ta gueule nondedieu! (BRULT EN STAMPT HEM.)

2e RIJKSWACH. (GRIJPT VERDACHTE BIJ HEMD AAN ZIJN KEEL, GEMEEN VRIENDELIJK:) Tu danse le rumba, vieux? Hein? Réponds! (BRULT) Réponds, sale voyou!

VERDACHTE Non.

2e RIJKSWACH. Eh bien, je vais t’apprendre. (PRIKT HEM MET BAJONET EEN PAAR KEER IN ACHTERWERK… ZE SCHATEREN HET UIT… VERDACHTE STROMPELT IN WAGEN.)

1e RIJKSWACH. Allez nondedieu, avancez, bande de fainéants! (STAMPT EN DUWT WEER MENSEN. PLOTS BEMERKT HIJ BORMS) Toi! ArrËte! Ce n’est pas vrai! (SLEURT BORMS ERUIT. ROEPT OP 2e RIJKS- WACHTER:) Jean, passe-moi les menottes. (ZE SLAAN BORMS IN DE BOEIEN.) Sale traître! (SPUWT HEM IN ‘T GEZICHT.) Ça c’est le plus grand salopard de tous les flamingants. (HIJ SLAAT HEM IN ‘T GEZICHT.) Celui-là a fait tuer des milliers d’hommes dans l’autre guerre! Tu vas nous payer ça, fumier! (SLAAT HEM MET KOLF VAN GEWEER IN WAGEN – BORMS VALT – EEN PAAR HELPEN HEM RECHT.) Tu n’en sortiras pas vivant, sale boche…
(TEGEN ANDEREN) Allez, plus vite, nom de dieu, avancez! (DUWT EN STAMPT. TRALIE VAN DE WAGEN WORDT GESLOTEN – LICHTVERANDERING – STILTE – GELUID VAN TREIN DIE VERTREKT, DAN HET EENTONIG GEDREUN DAT NA EEN TIJDJE BACKGROUNDKLANK WORDT ONDER DE TEKST. MEN HOORT GEKREUN.)

1e MAN (KLAGEND:) À boire… donnez-moi quelque chose à boire, (STIL) pour l’amour de dieu, donnez-moi à boire.

2e MAN Wanneer gaat die godverdomme nu zwijgen? ’t Is om zot te worden.

1e MAN À boire s’il vous plait… à boire.

2e MAN (BRUTAAL) Il n’y a rien à boire… et moi je veux dormir.

1e MAN (GILT) Je veux boire… boire… boire (KRIJGT TOEVAL. ROND HEM KLOPPEN ZE EROP TOT HIJ STIL IS. GELUID VAN TREIN LUIDER… DAN WEER BACKGROUND.)

3e MAN (JIDDISCH, WEENT) Wenn wir kamen in Antwerpen im Bahnhof, haben sie mein Kind gerückt aus meine Hände… Sie sagten er war zu jung.

4e MAN Es is besser so, hier war dein Söhnchen schon tot gewesen.

3e MAN Ach ja, aber so jung… ein Kind von sieben Jahr… Und so ganz allein…
warum? Er wird es nicht verstehen.

4e MAN Niemand wird es je verstehen, niemals… das ist das Schicksal unseres Volkes… lass uns beten zu Gott. (GELUID IDEM)

1e MAN (KREET) Au… duwt zo niet, ik sta hier godverdomme tegen die nagels die die smeerlappen hier doorgeslagen hebben.

6e MAN (BRUTAAL) Ik wil een beetje lucht aan de spleet.

2e MAN Au, godverdomme die nagels… pas op. (GELUID IDEM)

7e MAN Doe dat niet, dat is vergif.

8e MAN (MET OPGEZWOLLEN TONG, DROGE MOND) Ik ga precies stikken.

7e MAN Wacht nog… Morgen krijgen we zeker drinken.

8e MAN Nee, ik doe het… Anders ga ik eraan.

7e MAN Ge zijt zot… Wacht tot morgen.

8e MAN Nee ik kan niet meer; ik heb eens gelezen, als ’t van uw eigen is, dat het geen kwaad kan. Hou die hoed vast. (PIST. GELUID IDEM – TREINGEDREUN OP DE ACHTERGROND.)

BORMS De reis begint op 15 mei 1940. Het is een echte hel. Meer dan 6.000 zogezegde verdachten vertrekken vanuit heel het land in treinkonvooien. België sluit ze zonder enige vorm van proces op in Franse concentratiekampen. Onderweg worden tientallen afgeslacht door Franse soldaten, opgehitst door Belgische officieren en rijkswachters. Voor hen zijn we allemaal spionnen, communisten of de zò gevreesde parachutisten. Of nog erger, gewezen activisten zoals ik. We zitten met meer dan vijftig man opeengepakt in die beestenwagens, 23 dagen lang. Onze Waalse begeleiders zijn echte sadisten. Ze slaan de bril van mijn gezicht, ik zie nog nauwelijks. Ze nemen mijn geliefd missaal af. “Bidden is toch niets voor een varken”. Ik ben het mikpunt van hun haat. Iedereen wordt geslagen met geweerkolven. Met de bajonet gestoken zonder enige reden. In mijn wonden is de stof van mijn hemd ingerot. De eerste 7 dagen rijden we zonder te stoppen, we krijgen één fles drinkwater voor de hele wagon. Iedereen ligt half gestikt boven en door mekaar. In een stank van zweet, urine en drek.
De ergste foltering is het aanhoudend gebrul en gehuil van een paar mensen die krankzinnig worden. Het is een echte nachtmerrie, een spooktrein waarin iedereen verbeest, met als enige bekommernis te overleven. België heeft me voor de zoveelste maal zijn ware gelaat getoond. Een maand later word ik uit het kamp van St. Cyprien bevrijd door de Duitsers.
Wie is nu de vijand?
(TREINGEDREUN ZWELT TERUG AAN.)

23. REGERING OP DE VLUCHT

SPAAK, DENIS, PIERLOT, GUTT, FIGURANT-MINISTER OP. DE LAATSTE RIJDT MET TRIPORTEUR; IN DE LAADBAK: GENERAAL DENIS EN SPAAK. PIERLOT OP FIETS, IN AANHANGWAGENTJE ZIT GUTT TUSSEN DE DOSSIERS.

PIERLOT Ik kan niet meer!

DENIS (ROEPT) Allez, courage, Hubert! Un cycliste doit souffrir.

PIERLOT Ik had nen dikkeren tube moeten steken aan de grens voor die hel van Roubaix.

SPAAK Ce ne sont pas les tubes. C’est ta position, amateur!

PIERLOT Je dois arrêter. Mijn gat staat in brand.
(ZE STAPPEN AF. WISSEN ZICH ZWEET AF.)

DENIS Le lâche! Achttien dagen heb ik ze met mijn strategie tegengehouden. en als ’t spannend begint te worden, capituleert hij. De soldat Belge beletten van eervol te sneuvelen voor zijne patrie!

SPAAK Et ça a fait l’école militaire! Moi, je le lui ai expliqué, sur les cartes d’état-major, comment on pourrait gagner la guerre. Et qu’est-ce qu’il me répond, cette espèce de roi d’operette? Que l’armée était fatiguée. Fatiguée! De quoi ? Après deux semaines. C’est ri-di-cule!

GUTT Zijn grootste kemel is dat hij niet is willen meekomen. Il préfère de jouer le héros: “Iedereen moet zijn geweten volgen”. In de politiek uw geweten volgen! Haha!

SPAAK Rester a coté de ses soldats!

DENIS De koppige ezel.

PIERLOT Tout ce qu’il fait, is zijn vader imiteren.

GUTT De appel valt niet ver van de rots. (GELACH)

PIERLOT Bij de bochen blijven, ja. Op een wit voetje staan bij Hitler voor te kunnen konkelfoezen en profiteren! Et nous autres: (GESTE ‘OP ONZE KIN KLOPPEN’).

SPAAK La place du roi est en France. (EET MET VOLLE MOND.)

GUTT Pol-Henri, hebt gij mij nog een boterham?

SPAAK Ah non! D’abord manger tes propres tartines toi seul, et puis les miennes aussi! Tire ton plan! Tu as la caisse.

PIERLOT Et par-dessus le marché, nous affronter! Il ne nous a pas même présenté une chaise. Il n’avait plus le contrôle de ses pensées.

SPAAK Tu sais qu’est-ce qu’il a dit?

GUTT Oui, oui, dat de zes miljoen thuisblijvers hem meer interesseren dan die, die gevlucht zijn.

DENIS We zijn niet gevlucht. We hebben ons strategisch teruggetrokken om niet te moeten capituleren.

GUTT Maar we gaan hem leren. On va le dresser!

PIERLOT ’t Koningske is uitgekoningd.

SPAAK Il ne peut rien dire ou faire sans notre signature.

DENIS Et dire que ce faux jeton a toutes les sympathies du peuple!

SPAAK Il faut parler au peuple. Montrer que, bien que physiquement en étranger, nos pensées sont en Belgique.

PIERLOT Het volk overtuigen dat het vertrouwen moet hebben in ons. De sympathie terugwinnen.

GUTT Leopold discrediteren en in de grondwet een artikel zoeken dat we wettelijk in orde zijn.

PIERLOT Pakt gij nota, ik zal dicteren.
(ZE SPRINGEN ALLEN OP EN IN DE VOERTUIGEN. GUTT IN AANHANGWAGENTJE SCHRIJFT OP.)
“In naam van het Belgische volk, en aan allen, tegenwoordigen en toekomenden, zeggen wij: de koning heeft de band met zijn volk verbroken door te capituleren en te onderhandelen met de Duitsers.”

GUTT Is dat waar?

DENIS Nee, maar ’t klinkt goed.

PIERLOT (GAAT VERDER:) “België zal met ontzetting geslagen zijn, doch de fout van één man kan de hele natie niet aangerekend worden. De daad die wij betreuren, is zonder wettelijke waarde.
Hij is dus niet meer bij machte om te regeren. Daarom zullen wij die verantwoordelijkheid opnemen. De regering zal niet in haar plichten te kort schieten”…

DENIS (MET VERREKIJKER) Nondedieu, ils sont là, les boches! Demarrez vite! Vers le sud!
(IN VLIEGENDE VAART AF.)

24. DE GEVANGENE VAN LAKEN

BOUDEWIJN Oeaarde landgenoten,
U ziet het, in deze verwarde tijd was iederèèn op de dool, en voorwaar, niet alleen de regering.
Na de roemrijke achttiendaagse veldtocht heeft mijn vader zich wijselijk overgegeven aan de vijand om nodeloos bloedvergieten te voorkomen.
Hij is niet ingegaan op de voorstellen van de ministers; vluchten zou het einde betekend hebben van België, van de monarchie, van alles.
De regering op de dool heeft mijn vader vanuit Frankrijk erg beledigd. Maar een vorst heeft zijn trots. Het beste bewijs dat hij in alles juist gehandeld heeft is, dat kardinaal van Roey hem door dun en dik verdedigd heeft.
Na zijn capitulatie werd hij als krijgsgevangene opgesloten in het paleis van Laken, en wat men ook moge beweren, het was schamele kost die op de tafel kwam, maar honger is de beste saus. Wij, mijn zusje en mijn broertje moesten zijn lot delen. Nadien is er nog een flink broertje bij- gekomen; och, wij waren zo blij met onze nieuwe mama, maar hoe kwalijk is dit huwelijk met een eenvoudig meisje uit het volk, mijn arme vader ook niet genomen. Mijn God, hij was toch een man, hoe zou u zelf zijn.
Ik ontruim nu vlug dees pisten, en maak plaats voor d’ equilibristen, of (WORDT LYRISCH) zoals de dichter William Shakespeare zou zeggen:
Ze plee is ze tsing
in which I will catch
ze conscience of ze…
(SCHUDT MET VINGER VAN NEE:)
… regèring! (AF)

25. DE REGERING OP DE DOOL

DE MINISTERS OP AL RIJDEND. SPAAK ZIT IN DE BAKFIETS TE TELEFONEREN. MEN STOPT EN STAPT AF.

SPAAK (POESLIEF:) Allo, allo. Paris, la nonciature? (PAUZE) Ah bonjour, monsieur le vicaire-général, est-ce que le monseigneur est la? (PAUZE) De la part du gouvernement Belge. (PAUZE)
(NORS:) C’est quand-même le comble que moi, comme socialiste doit téléphoner avec ces calotes!
(POESLIEF:) Non? Il est parti? Merci. (HAAKT IN.)

GUTT Niet thuis. Wat nu?

PIERLOT Ik voel het, onze haring braadt niet. Alles loopt spaak.

SPAAK (KIJKT OP) Hm?

PIERLOT Nee, niets.

SPAAK Qu’est-ce que c’est avec mon hareng?

PIERLOT Mais rien, Pol-Henri.

SPAAK Ah. (BLIJFT ACHTERDOCHTIG.) Messieurs: j’ai peur! La situation devient dramatique. On a télégraphié deux fois au roi, pas de réponse. On lui a écrit une lettre, et qu’est-ce qu’il répond, l’hypocrite?! (ZWAAIT MET BRIEF) Qu’un prisonier de guerre ne peut pas faire de la politique.

PIERLOT Pas de la politique! ’t Paleis van Laken is een duivekot.

GUTT J’ai le mal du pays. Je veux rétourner chez ma femme et mes gosses.

SPAAK Ce n’est pas le moment, monsieur Gutt, de me rebattre les oreilles de
ta petite femme. Il s’agit maintenant de l’intérêt commun.

DENIS We moeten blijven proberen. De aanval is de beste verdediging, nooit capituleren! (KLAROENSIGNAAL)

SPAAK Voilà, je suis de ton avis. Un gouvernement doit gouverner, car un gouvernement qui ne gouverne pas, n’est pas un gouvernement, mais, mais, mais… (HAPT NAAR LUCHT) une boîte de grand-guignol.

PIERLOT Zou de Franse regering al een antwoord hebben?

SPAAK Un instant. Je téléphone. (DRAAIT NUMMER.)

PIERLOT (BEGINT BAND OP TE POMPEN.) Maar dat is het! ’t Is niet de tube of mijn positie, er ontbreekt hier een spaak.

SPAAK (GEÏRRITEERD) Ah non hein! Est-ce que c’est fini? Ces insinuations à mon adresse?!

PIERLOT Jaja, ’t is goed.

SPAAK Gutt, Gutt? Non c’était toi! J’ai bien entendu. (HEEFT VERBINDING.) Allo, l’Elysée? Ici Spaak, Affaires Étrangères de Belgique. Tu peux me passer mon collègue? Oui (TERZIJDE) Il est là.
Oui, cher collègue, certainement, cher collègue. (PAUZE) Oh oui, comme Dieu en France. Très bien, merci (PAUZE) Est-ce que pendant vos pourparlers avec les Allemands, vous avez pu faire un bon mot pour nous, pour fixer un petit rendez-vous? (PAUZE, ENTHOUSIAST:) Ah oui? (PAUZE, BEKOELD:) Ah, bon. Oui, oui, je comprends. Merci quand-même. (HAAKT IN.) Merde alors! Les sales boches! Ils nous traîtent comme des clochards. Ils ne veulent même pas parler avec nous. Je vais essayer encore une fois la nonciature. (DRAAIT NUMMER. FLUIT ONDERTUSSEN ‘Á BAS LES CALOTES’. DAN POESLIEF:) Allo? Oui, ici de nouveau le gouvernement Belge en exil. (PAUZE) Pas encore, monsieur le vicaire-général? Mais c’est tres urgent.

DENIS Le lui explique encore une fois.

SPAAK Dites au monseigneur qu’il doit dire au roi Leopold que…

PIERLOT …we zelfs ontslag willen nemen om opnieuw een regering te vormen, als dat de onderhandelingen met de Duitsers kan vergemakkelijken.

SPAAK …que, si c’est vraiment nécessaire pour le bien du pays, que nous voulons même
démissioner. (PAUZE) Oui, oui. (PAUZE) Et il est évident, que tout ceci reste top secret, n’est-ce pas! (PAUZE) Oui, mille fois merci, monsieur le sécrétaire. (HAAKT IN.)

GUTT ’t Schijnt dat de Franse regering naar Afrika zou vluchten. Dan gaan we toch mee zeker?

SPAAK Mais non! Encore trois jours, et la France doit capituler.

PIERLOT Dan zal zelfs de nuntius niets meer kunnen doen voor ons. Dis! J’ai une
idée! In de haven van Bordeaux ligt de Baudouinville voor anker, daar kunnen we de Duitsers waardig opwachten om de zaken te regelen.

DENIS Natuurlijk! Op de Baudouinville zijn we op Belgisch grondgebied. Ze zullen wel verplicht zijn met ons te praten.

GUTT Oh, un bateau, j’ai déjà le mal de mer. (ZE VERTREKKEN.)

SPAAK Je vais téléphoner tout de suite qu’on nous installe un salon – en style Biedermayer, ou Neue Sachlichkeit – ou on peut parler en intimité avec les Allemands.

DENI S Donnez-moi la carte. Où est-ce qu’on est? Voici. Chatelerault. Donc, c’est par là, la Nationale 7, vers Poitiers et Angoulème. En route! (BLAAST OP CLAIRON.)

PIERLOT Bordeaux! (VOELT AAN PIJNLIJK ACHTERWERK) Nog zo ver.
(ALLEN SPRINGEN OP DE FIETSEN EN VERDWIJNEN.)

26. DE VIERING WORDT GEVOLGD
DOOR EEN KLEINE RECEPTIE

IN EEN ZAALTJE WAAR DE RECEPTIE ZAL PLAATSHEBBEN STAAT EEN TAFEL KLAAR MET DRANKJES. GARÇONS. IN DE GROTE ZAAL LOOPT DE HULDE OP HAAR EIND. WE ZIJN EIND 1940.
ER WORDT GEDANST. WE HOREN APPLAUS.

TOLLENAERE (OFF) Kameraden! Ik dank onzen leider Staf De Clercq en vooral Dr. Borms, de Grote Dulder, voor zijne gloedvolle, begeesterende woorden. Ik wil hier als slot nog het volgende aan toevoegen: “Wie u vernedert, vernedert ons. Wie u hoont, hoont ons.” De activisten hebben als eenige fout begaan van niet te gelukken. Wij zullen deze fout niet begaan. De Duitsche zegekar opent voor ons de mogelijkheid om ons ideaal te verwezenlijken. Het is de triomf van de Germaansche gedachte op de demo-liberale, joodsch-maçonnieke, individualistische gedachte. Wij strijden voor de arbeiders tegen de geldzakken! De strijd van het nationaal-socialisme is de strijd om het leven van alle volkeren van Europa.
Laten wij vooral vertrouwen in onze eigen kracht. Voor ons, Vlamingen is deze oorlog niet afgelopen. De revolutie is niet gedaan. zij moet nog beginnen. Zij zal ons niet op den schoot gebracht worden. Ons doel moet zijn: een nieuwe orde opbouwen op de puinen van de oude orde. Nu wordt de strijd gestreden tusschen oud en nieuw, jong en oud, tusschen verval en vernieuwing.
Meer dan ooit voelen wij ons nationaal-socialisten. De Duitsche zege is ook de Vlaamsche zege.
(GEJUICH. APPLAUS. MUZIEK. DE ZAAL LOOPT LEEG. MEVROUW DE CLERCQ OP SAMEN MET MEVROUW TOLLENAERE EN MEVROUW VAN DEN BERGHE, AL PRATEND.)
M. V. D. BERGHE Hebt ge ’t laatste stuk in de KNS van Gent al gezien?

M. TOLLENAERE Ah! ‘Kinderen van ons Volk’, nee, ik heb gelezen dat ’t zo’n schone vertoning is; maar, mevrouw Van den Berghe, ik kan zo moeilijk weg, met de kinderen.

M. V. D.BERGHE Wel ’t loont echt de moeite, ge zoudt eens moeten gaan. ’t Was schoon, ik heb zo moeten schreien. En succes, en volk dat er was. ’t Is nogal wat anders dan met de operetten vroeger. Van als Staf Bruggen daar direc- teur is… ne grote meneer. Ik zie hem zo gaarne spelen. Zo’n schone stem, en ge verstaat ieder woord. En wie dat ik ook heel goed vond, was Tilly van Speybrouck. Ze speelde Merie. Een goed element.

M. DE CLERCQ Dat is de vrouw van Staf Bruggen toch hé?

M. V. D. BERGHE Ah ja, ze zijn al twintig jaar gelukkig getrouwd. Dat vindt ge niet veel bij artiesten.

M. TOLLENAERE Ja, Raymond zegt ook dat ’t zo een goede actrice is.

M. V. D. BERGHE Absoluut. En een temperamènt!! Ongelòòflijk.

M. DE CLERCQ Ik zou ook zo graag eens gaan kijken, maar ja, mijne Staf heeft zoveel rond zijn oren nu de Duitsers hier zijn. Hij loopt van de een vergadering naar de ander.

M. TOLLENAERE Hoe is ’t nu met Staf, mevrouw De Clercq? Raymond zegt dat hij weer met zijn hart sukkelt?

M. DE CLERCQ Och van alles, de lever, ’t hart. Wat wilt ge. Nooit voor twee uur in zijn bed. En hij trekt zich alles veel te hard aan. Maar ge kent hem, van hem weet ge niets. Hij vreet het allemaal op (STAF DE CLERCQ OP MET EGGERT REEDER.)

M. V. D. BERGHE Ik vind dat hij zwaar is geworden.

M. TOLLENAERE Dat kan ook van de zenuwen zijn.

M. DE CLERCQ Ja, de dokter zegt dat het de zenuwen zijn. Hij zou moeten rusten. Maar zeg het hem eens, hij wil alles alleen doen.

M. TOLLENAERE Raymond zegt ook dat hij meer uit handen zou moeten geven…
(BORMS OP MET FIGURANTEN, WAARONDER DUITSERS IN UNIFORM.)

DE CLERCQ Herr Reeder, darf ik Sie vorstellen: Dr. Borms. Dr. Borms, der Militär- verwaltungschef für Belgien, Dr. Reeder.

BORMS Sehr verehrt Sie kennen zu lernen, Herr Doktor Reeder.

REEDER Ich habe schon viel über Sie gehört, Herr Doktor Borms. Ich weiss vom Militärbefehlshaber Von Falkenhausen, Sie sind ein alter Freund Deutschlands.

BORMS Ach ja, selbsverständlich; sein Onkel Freiherr Von Falkenhausen war im ersten Weltkrieg auch Militärbefehlshaber für Belgien.
(GLIMLACH:) Er kànnte die Flamen! Ich stelle mit Genugtuung fest dass man uns nicht vergessen hat. Insbesondere die Wiederherstellungskommission gibt uns Aktivisten eine grosse Befriedigung.

REEDER Es ist doch ganz normal dass Deutschland solches Unrecht nicht fortbestehen lassen kann. Besonders nun, nachdem was die Belgische Regierung und die Franzosen Sie angetan haben. Schrecklich. Aber die Schuldigen werden ihre Strafe nicht entrinnen, das verspreche ich Sie.

BORMS Ich hoffe nur, Herr Reeder, aus meine ganzen Herzen, dass wir nach diesem Krieg keine Wiederherstellungskommission brauchen werden, dass wir Flamen keine Schlachtopfer sondern Sieger sein werden.

REEDER Herr Borms, was Flandern betrifft, haben Sie das völligste Vertrauen auf unseren Führer.
(NU LICHTKRING TERUG OP DE VROUWEN.)

M. DE CLERCQ Hebt ge Dr. Borms weer horen spreken?
(EDGAR DELVO EN TOLLENAERE OP. ZE BEGROETEN REEDER)
Niet te geloven. Hij is er terug helemaal bovenop.

M. V.D. BERGHE Als ge dan bedenkt wat hij allemaal heeft meegemaakt.

M. DE CLERCQ Wat die familie al die jaren heeft moeten doorstaan. Ik ben toch echt blij; Staf heeft gezegd dat generaal Von Falkenhausen er werk van gemaakt heeft, van die Bormscommissie.

M. V.D. BERGHE De families van die arme activisten hebben genoeg miserie en armoe gekend. ’t Is niet meer als rechtvaardig dat men de Belgische staat verplicht die mensen schadeloos te stellen.

M. TOLLENAERE Hoewel ’t voor velen natuurlijk veel te laat komt.

M. V.D. BERGHE (GAAT VERDER:) ’t Schijnt dat Dr. Borms vijftien kilo vermagerd was.

M. TOLLENAERE In die concentratiekampen moet het verschrikkelijk geweest zijn.
Raymond heeft me zaken gezegd – enfin, te lelijk om aan iemand te vertellen.
Maar dat mensen elkaar dat kunnen aandoen.

M. V.D. BERGHE Och, met een ander karakter – we hadden ze nooit meer teruggezien.

M. TOLLENAERE In ’t kamp waar Raymond was, pikten ze er regelmatig iemand uit, en die werd gewoon gefusilleerd, zo maar, zonder reden.

M. V.D. BERGHE Zijt maar content dat ge uwe Raymond terug bij u hebt. ’t Had allemaal veel erger kunnen zijn.

M. DE CLERCQ Ik mag er niet aan denken… Gelukkig hebben ze Staf direct vrijgelaten.
God zij dank.
(TERUG LICHTKRING OP VORIGEN.)

DE CLERCQ Darf ich Ihnen versuchen… (MET REEDER NAAR DE VROUWEN IN BUURT VAN HET BUFFET. LICHT OP TOLLENAERE, BORMS EN DELVO.)

TOLLENAERE Dr. Borms, mag ik u voorstellen: Edgar Delvo.

BORMS Aah! Is dàt nu Edgar Delvo?

TOLLENAERE (ALS VRIEND VAN DELVO EEN HEEL KLEIN BEETJE SCHERTSEND:)
Ja, vijf minuten geleden nog secretaris-generaal van de Socialistische Centrale voor Arbeidersopvoeding, en nu de beste scholingsleider die het VNV zich ooit had kunnen dromen. (NEEMT HEM KAMERAADSCHAPPELIJK BIJ DE SCHOUDER, LACHEND.) En dat voor een gewezen socialist…

DELVO (LACHEND:) Raymond, excuseer, ik ben nog altijd socialist.

TOLLENAERE (IDEM) Ja, maar nu ne goeie.

BORMS (ARMEN OPEN:) Welkom vriend. (SCHERTSEND:) Geloof mij, er is meer vreugde in onze Vlaamse hemel over één zondaar die zich bekeert, dan over 99 Vlamingen die geen bekering nodig hebben.

DELVO Misschien ben ik dan wel dat mosterdzaadje dat in de zware Vlaamse VNV-grond een echt socialistisch boomke kan laten opschieten.

BORMS Vriend Delvo, de politieke zelfstandigheid en de gaafheid van de Vlaamse idee, dat is het ideaal. Geloof me, alleen door éénheid wordt Vlaanderen groot.

DELVO Inderdaad kameraad Borms, begrijp me niet verkeerd; het oude strijdsocialisme, de klassenstrijd is door het nationaal-socialisme duidelijk voorbijgestreefd. Ik heb het over een solidaire volksgemeenschap, waarin het socialisme niet meer vecht voor 5 frank opslag, want dat is nu geregeld door de Staat, maar zich inzet voor de opvoeding van de arbeider.
(LICHT OP REEDER EN DE CLERCQ.)

DE CLERCQ …Wie möglich ist das? Wir sind immer, seit dem Krieg, nur auf Misstrauen gestossen. Und nun, plötzlich, wird eine Politische SS-Flandern aufgerichtet. Gègen uns.

REEDER Diese SS-Flandern ist das Idee des Reichsführers Himmler, Herr De Clercq. Doch Sie haben recht, das Flämisch Nazional Verband ist meiner Meinung nach die einzige Bewegung die in Flandern nach dem Sieg eine Chance machen wird. Aber, Herr De Clercq, Sie machen es mir oft schwierig Berlin davon zu überzeugen dass Ihr Fau-En-Fau vertrauenswürdig ist. Sie sàgen dass Sie National-sozialistisch sind, aber sìnd Sie es auch? Ich meine, das VNV soll sich unabhänglich zeigen vom katholischen Kirche, und die Verwirklichung eines Gross-Dietsland kann in diesen Moment nicht im Frage kommen.
Schenken Sie Vertrauen: nach dem Sieg wird unserer Führer für jede Volksgemeinschaft die Grenze festsetzen.

DE CLERCQ Ich verstehe es, Herr Reeder, aber unsere Leute haben Angst, dass wenn wir nun dieses Gross-Niederländisches Ideal aufgeben, wir das Risico laufen statt zu fransösieren, dieses Mal zu verdeutschen.

REEDER Herr De Clercq, Sie vergessen, wir sind im Krieg!

DE CLERCQ Aber das können wir doch nicht verantworten an unsere… (ZOEKT HET WOORD:) …an unsere “leden”. Leute! (ELIAS OP. EVEN LATER KOMT EEN DER VROUWEN BORMS HALEN.)

REEDER Verantworten!? Sie sind doch eine autoritäre Bewegung? Glauben Sie rnich, mehr kann ich nicht tun.

DE CLERCQ Müssten wir Flamen es einmal selb an den Führer erklaren können…

REEDER Herr De Clercq, wie ich schon sagte, sowieso müssen Sie via Hirnmler passieren, und, ich sage es Ihnen wie ein Freund, ich habe nicht ein so festes Vertrauen in die SS was die Flämische Sache betrifft. Verstehen Sie, Herr De Clercq?

DE CLERCQ Was schlagen Sie dann vor?

REEDER Vielleicht wäre dem Führer ein Memorandum mit Ihre Wünsche zu… (LICHT OP DELVO, TOLLENAERE EN ELIAS.)

ELIAS Ja natuurlijk, Borms heeft niet meer dat politiek inzicht, de tijden zijn veranderd, maar onze wijze grootvader blijft toch het symbool van de beweging.

TOLLENAERE Hij is wel een beetje… enfin kom, met zijn stokpaardje “de eenheid onder alle
Vlamingen”. Het is allemaal zo simpel niet.

DELVO Maar in de grond heeft hij gelijk. De oprichting van die SS-Vlaanderen – dat typisch Antwerps extremisme – en de DeVlag die politieke ambities gekregen heeft – dat zijn zaken die een overeenkomst met de Duitsers nodeloos ingewikkeld maken.

TOLLENAERE ’t Is ook een beetje onze schuld hé, Edgard. Als ge iemand zijn vertrouwen wilt
winnen, moet ge niet beginnen met op voorhand condities te stellen.

DELVO Voilà. Duitsland moet de oorlog winnen. Dus: onvoorwaardelijke samenwerking tot de oorlog afgelopen is. En dàn aan de tafel gaan zitten.

TOLLENAERE Dat diplomatiek gedoe van het VNV, van ‘ja, maar’, heeft alleen maar wantrouwen gewekt bij Himmler.

ELIAS Raymond, anderzijds geloof ik dat het VNV als politieke motor in Vlaanderen definitief is geaccepteerd.

TOLLENAERE Door Reeder… Hier in Brussel…

ELIAS Ja, en dan? Laat Reeder sympathiseren met het VNV, maar laat het VNV zijn voorwaarden stellen. Om zijn Militair Bestuur in stand te houden, heeft hij de grootste partij nodig… Neem al onze mensen eens weg in de ministeries, de VNV-burgemeesters… Het land is nog nooit zo goed bestuurd als nu.

M. TOLLENAERE (KOMT ER BIJ.) Raymond, de Leider vraagt of ge eens bij hem wilt komen.

TOLLENAERE Excuseer. (NAAR DE CLERCQ, ZIJN VROUW TERUG BIJ DE ANDERE VROUWEN.)

ELIAS Natuurlijk, Edgar, we mogen Reeder zijn positie niet onmogelijk maken. Het gevaar zit inderdaad in een Burgerlijk Bestuur, zoals in Nederland, rechtstreeks onder controle van de SS. Ik weet het, Himmler is daar in Berlijn met zijn SS aan het intrigeren om overal de politieke macht naar zich toe te trekken. De uitschakeling van Reeder is de uitschakeling van het VNV. En dat wordt de totale verduitsing.

DELVO We moeten vertrouwen hebben in de Führer. Alle wegen liggen nog open.

ELIAS Op voorwaarde dat de toestand door ons goed beoordeeld wordt om politiek de juiste conclusies te trekken. Sinds ik burgemeester ben in Gent is er veel minder overleg met de Raad van Leiding. Ik wil geen kritiek leveren, maar de laatste tijd, Edgard, drijft onze Leider teveel zijn eigen zin door, zonder… (GEBAAR) ’t Is toch zo?

MILITAIR (LICHTVERANDERING. LICHTKRING OP GROEPJE MILITAIREN. GELACH.) Und weisst du warurn die Juden kein Schweinefleisch essen?

ANDERE Nein?…

MILITAIR Wir essen doch auch kein Menschenfleisch! (GELACH) Und dann dieser: Ein alter Jude spaziert in Antwerpen auf die Kaiserlei – so eine Schnauze (GEBAAR) – und (LANGZAAM LICHTVERANDERING) plotz seht er dort einen Groschen liegen. Gerade wenn er sich bücken will… (TIJDENS VOLGEND GESPREK NA ENKELE SEKONDEN BULDEREND GELACH. LICHT NU OP DE CLERCQ EN TOLLENAERE.)

DE CLERCQ Raymond, we hebben ons lelijk mispakt met de richtlijnen aan onze leden om geen lid te worden van de Algemene SS-Vlaanderen. Hij is door Himmler zelf opgericht, met geen andere bedoeling dan ons politiek uit te schakelen. En ge voelt het zo, Lagrou en zijn Vlaamse SS zal aan de Duitsers geen eisen stellen. Hoe vlugger Vlaanderen een stuk Duitsland wordt, hoe liever voor hem. Vergeet de zelfstandigheid van Vlaanderen dan maar voor 1000 jaar.

TOLLENAERE Leider, we moeten duidelijker zijn. Het is van ons aarzelen dat de Vlaamse SS zal profiteren. Lagrou heeft al soldaten geworven voor de Waffen-SS…

DE CLERCQ Raymond, hij heeft 45 man bijeengekregen.

TOLLENAERE Juist daarom. Met onze Zwarte Brigade hebben wij al een militaire traditie van in ’33. Bovendien hebben we een veel bredere basis bij het volk. We kunnen de Algemene SS-Vlaanderen heel gemakkelijk overtroeven. Willen we de vooroordelen tegen ons wegnemen, dan rnoeten wij ook werven voor de Waffen-SS. Dat is het enige argument om de Führer te overtuigen. We moeten onze mensen niet alleen hier in de administratie plaatsen, maar ook onze werking uitbouwen op militair gebied.

DE CLERCQ Ja, Raymond… dat gaat natuurlijk heel ver.

TOLLENAERE Leider, ik weet wat ze zullen zeggen, maar ons antimilitarisme is nu niet meer op zijn plaats. Het gaat hier om Vlaanderen, en niet meer om België. Ik ben bereid voor de werving persoonlijk heel Vlaanderen af te reizen.

DE CLERC’Q Zo ’n beslissing kan ik niet direct nemen. Ik zou zeggen dat we eerst alle mogelijkheden moeten onderzoeken om ze politièk te neutraliseren. Maar als we het ooit toch doen, zullen we duidelijk moeten stellen dat onze jongens daar in hun opleiding niet verduitst worden. Het zullen Vlaamse soldaten moeten blijven, voor Vlaanderen.
(LICHT TERUG OP DE MOPPENTAPPERS.)

MILITAIR Ein Franzose, ein Engeländer und ein Jude wetten für 1000 Dollar um solange wie möglich in einen Stall zu bleiben zusammen mit einem Stinktier. Der Franzose geht hinein und sagt “Vive la France”. Nach eine halbe stunde kommt er halb bewustlos hinaus. Geht dann der Engeländer phlegmatisch hinein und sagt “God save the queen”. Nach eine Stunde kommt er kotzend heraus gekrochen. Nun tritt der Jude hinein. “Ach Jahweh, dass der Beste winne”. Nach eine Minut geht die Tür offen und kommt das Stinktier heraus gestürmt, ruft “Juden raus” und fallt steintot. (GELACH. LICHTVERANDERING. LICHT OP REEDER, BIJ HEM STAAN TOLLENAERE EN DE CLERCQ.)

REEDER …die haben es offenbar immer noch nicht verstanden. Die laufen stolz herum, überströmen Parken, Schwimbade und Theater, machen ihre schmutzige Geschäfte weiter; die tun als ob nichts los ist. Ich wiederhole es, meine Herren, diese Judenfrage bleibt unaufgelöst. Ich glaube, mann wird in die Zukunft in der Tat verpflichtet sein auch hier gleiche Massnahmen wie in Deutschland zu treffen. Die Juden, diese Volkschädlinge, diese Untermenschen sind ein tödliches Gefahr fur dem National- sozialismus. Die bleiben sich ruhig den Englischen Rundfunk anhören, subversive Propaganda verbreiten, hetzen und sabotieren!
(FADE- OUT LICHT)

27. REGERING OP DE DOOL

SPAAK EN PIERLOT OP VAN ACHTER IN DE ZAAL.
SPAAK OP BLOTE VOETEN, IN ENE HAND ZIJN VERSLETEN SCHOENEN, IN ANDERE EEN BIJNA LEGE FLES WIJN. PIERLOT MET STUK STOKBROOD. VUILE, KAPOTTE KLEREN.

PIERLOT Oh mes pieds, mes pieds!

SPAAK Mais enlève tes chaussures!

PIERLOT Ici en Espagne on perd son temps. We moeten in Londen geraken. Gutt heeft het toch geschreven: daar is ons broodje gebakken!

SPAAK Je le savais d’avance, dès que les Français ont capitulé, ils ont complètement tourné leur casaque. Ils sont devenus des collaborateurs plus pires que celui de Laeken.

PIERLOT Les salauds! Ze wilden zelfs onze cheques niet meer uitbetalen.

SPAAK De notre propre argent! (VERBETERT ZICH:) Enfin, de la thésaurie Belge.

PIERLOT Die 150 miljoen kan toch nog niet op zijn! (SPAAK DRINKT RESTJE WIJN OP.) Oh, que j’ai soif. Laisse-moi boire, Pol-Henri.

SPAAK (DRAAIT OSTENTATIEF DE FLES OM.) Elle est vide.

PIERLOT Pol-Henri, est-ce que tu as encore de la monnaie?

SPAAK Mais non, avant de traverser la frontière Espagnole on a vendu notre tri- porteur, et avec l’argent j’ai acheté le pain et le vin. Et voila… (TOONT LEGE BROEKZAKKEN.)

PIERLOT Hoe geraken we dan in Londen?

SPAAK Oh, c’est simple, on traverse la frontière Portugaise…

PIERLOT À pied?

SPAAK Mais non, on fait… heu… de l’auto-stop.

PIERLOT Ça c’est une bonne idée.

SPAAK À Londres, je n’aurai qu’un seul problème: je ne parle que le français!

PIERLOT Allez, allez, in Lissabon kopen we een Engelse assimil. (MAAKT GAPBEWEGING:) Sans peine.

SPAAK Voilà un vrai homme d’État! Et bien, à Londres, je t’invite à un bon diner: bifteck-frites avec ‘picadilly’. Allez, courage, Hubert. (AF)

28. MINIMUMLENGTE: 1.70 m

KELNERS HEBBEN HET BUFFET VAN DE RECEPTIE AFGERUIMD, DE TAFEL DIENT NU ALS BUREAU. STOELEN HOEVEN NIET OPGEBRACHT WANT ALS NIEMAND ZE HEEFT MEEGENOMEN, MOETEN ZE ER NOG STAAN.
WORDEN DAN WEL OPGEBRACHT: EEN OUDERWETS MEETTOESTEL, EEN OUDERWETSE MEDISCHE
BASCUUL, EEN CRÈMEKLEURIG GELAKT ROLTAFELTJE MET KEELSPATEL IN BAKJE, BLOEDDRUKMETER, OTOSKOOP, STETOSKOOP, REFLEXHAMER.
IN DE ACHTERGROND MARSEN DOOR EINE KAPELLE. TWEE DUITSE DOKTERS OP IN UNIFORM VAN DE SS. TERWIJL ZE BINNENKOMEN, TREKKEN ZE EEN WITTE JAS AAN, ZE ZIJN VERGEZELD DOOR EEN VLAAMSE SCHREIBSTUBE-SS-MAN EN NOG EEN DUITS SS-MAN (FIGURANT) DIE ACHTER HEN BLIJFT STAAN.

DOKTER 1 Wieviel Freiwilliger gibt’s heut’?

SS-MAN Ungefähr 200, Hauptsturmführer.

DOKTER 1 Die ha’m sich doch schon ausjezogen?

SS-MAN Jawohl, Hauptsturmführer.

DOKTER 1 Na, schön. Also keen Zeit verloren. Wir fangen gleich an. Lass die erste
fünf antreten.

SS-MAN (ROEPT) De eerste vijf binnen!
(VRIJWILLERS OP IN ONDERBROEK MET FORMULIEREN EN PASPOORT IN HUN HAND.) Ja kom, geef maar. (DIT TEGEN DE EERSTE. CONTROLEERT ZIJN IDENTITEIT. VULT ONTBREKENDE GEGEVENS IN OP FORMULIER.) Geen beroep?

VRIJW. 1 Nee, meneer. Student.

SS-MAN Goed. Tekent ge voor 4 jaar of voor 2 jaar, of slechts voor de duur van de oorlog?

VRIJW. 1 Nee, alleen maar voor de duur van de oorlog, meneer.
(SS-ER NEEMT VAN EEN STAPELTJE EEN NIEUW FORMULIER EN GEEFT HET AAN HET EERSTE. MET FORMULIEREN NAAR DOKTER.)

DOKTER 1 Kinderkrankheiten?

VRIJW.1 Mazelen… windpokken, meneer.

DOKTER 1 (VULT IN OP FORMULIER JA. MOMPELT TERWIJL HIJ SCHRIJFT: “MASERN, WINDPOKKEN”. ONDERTUSSEN WORDT DE VRIJWILLER ONDERZOCHT DOOR DE TWEEDE DOKTER, HIJ MEET HEM. ZEGT LENGTE EN GEWICHT DOOR AAN EERSTE DOKTER.)

DOKTER 1 Schwere Krankheiten?

VRIJW. 1 Nein, Herr Dokter.

DOKTER 1 Keine Erbkrankheiten?

VRIJW. 1 Nein, Herr Dokter.

DOKTER 1 (VERDUIDELIJKT VOOR ALLE ZEKERHEID.)
In die Familie keine Tuberkulose? Alkoholismus? Geschlechtskrankheiten?

VRIJW. 1 Oh nee, dokter. Nein.
(DOKTER 2 PLAATST DE BENEN VAN DE VRIJWILLIGER BIJ MEKAAR: HIJ HEEFT GEEN X-BENEN. CONTROLEERT DE VOETZOLEN: HIJ HEEFT GEEN PLATVOETEN. MET EEN MAATPASSER WORDT DE SCHEDEL GEMETEN, DE VERHOUDINGEN…)

DOKTER 2 Nordischer Typ. (OF FÄLISCHER, WESTISCHER, OSTISCHER, DINARISCHER… DOKTER 1 SCHRIJFT. DOKTER 2 MEET VERVOLGENS BORSTKAS BIJ IN- EN UITADEMEN. TIJDENS DE VOLGENDE TEKST GAAT VRIJWILLIGER 1 NAAR DOKTER 1 DIE BLOEDDRUK NEEMT, BELUISTERT MET STETOSKOOP HART EN LONGEN, KIJKT MET OTOSKOOP IN DE OREN, ONDERZOEKT DE TANDEN, DE KEEL: “A-AH”. DAARNA GAAT HIJ BIJ DOKTER 1 VOOR CONTROLE VAN DE SPIERREFLEX.
RECRUUT 2 IS ONDERTUSSEN AAN HET BUREAU.)

SS-MAN Beroep?

VRIJW. 2 Student.

SS-MAN Voor 4 jaar, voor 2 jaar of…

VRIJW. 2 Neenee, voor de duur van de oorlog.

SS-MAN (NIET DE TWEE FORMULIEREN AAN ELKAAR.) Ga maar naar de dokter. (ZELFDE SCENARIO.)

SS-MAN (TEGEN VRIJWILLIGER 3, DIE NADIEN FRANS BLIJKT TE HETEN:) Geen beroep?

FRANS Veur de moment niet, neeje. Normaal dokwaarker.

SS-MAN Ge hebt hier de namen van uw grootouders niet ingevuld.

FRANS Jamaar, daar vinne ‘k ik niks niet miër van terug.

SS-MAN Hoezo?

FRANS Ha ja, die zèn al joààren doeëd.

SS-MAN Dat heeft toch geen belang. Langs vaderskant?

FRANS Ha, Jozef Cuypers.

SS-MAN Grootmoeder?

FRANS Somers, heu, wacht zunne…

SS-MAN De familienaam volstaat. Langs moederskant?

FRANS Ja wacht eens efkes. Hoe noemde die na wèr? Dat was ne ziëman, dat was ’t er giene van hier. Ik weet het! Rodriguez.

SS-MAN Grootmoeder?

FRANS Heu… Meyers… (DUITSE SS-MAN DOET TEKEN AAN VLAAMSE SS-MAN.)

SS-MAN Nein, das ist een typisch Flämischer Name. Voor 4 of 2 jaar…? Of –

FRANS Neenee… pak maar twie jorrekes.

SS-MAN (NIET FORMULIEREN AAN MEKAAR.) Goed, ga maar bij de dokter. (ONDERTUSSEN IS KANDIDAAT 1 GEËXAMINEERD.)

DOKTER 2 (TEGEN DOKER 1 OVER VRIJWILLER 1:) In Ordnung.

DOKTER 1 (VRIJWILLIGER KRIJGT PAS TERUG.) Bitte. Du kannst dich ankleiden. (VRIJWILLIGER AF. VRIJWILLIGER 2 ONDERGAAT ZELFDE ONDERZOEK. SCHEMERLICHT. MUZIEK ZWELT AAN. SPOTJE OP SPEAKER VAN SENDER BRÜSSEL, DIE ZICH BOVEN DE ENTREE VAN DE PISTE BEVINDT.)

29. SENDER BRÜSSEL – 22.6.1941

DEZE SCENE BEGINT WANNEER OP HET TONEEL DE KEURING VAN VRIJWILLIGERS VOOR DE WAFFEN-SS REEDS EEN TIJDLANG BEZIG IS. MUZIEK.

SPEAKER Geachte luisteraars, dit was het Omroeporkest onder de leiding van Paul Douliez. Wij onderbreken hier onze uitzending van Radio Brussel voor een hoogst belangrijke mededeling.
Vanmorgen, zondag 22 juni 1941 – een historische datum voor het Derde Rijk hebben de Duitse troepen, versterkt door Finse en Roemeense eenheden de grenzen van de Sovjetunie van aan de Noordelijke IJszee tot aan de Zwarte Zee overschreden.
Geachte luisteraars, we schakelen nu over voor een rechtstreeks klankbeeld vanuit het Koninklijk Cirkus te Brussel waar een grootse bijeenkomst plaats heeft van de Eenheidsbeweging VNV.
(OVERSCHAKELING. ANDERE AMBIANCE. SPOTS OP OUDE RADIOTOESTELLEN, VOOR DE REST VOLLEDIG DONKER.)

STEM Dames en heren, beste luisteraars. Hier het Koninklijk Cirkus. Zopas is totaal onverwacht de leider van de Eenheidsbeweging VNV, Staf de Clercq, op het podium verschenen, stormachtig toegejuicht door zijn volgelingen. We horen de Leider aan het woord, in verband met de gebeurtenissen vanmorgen.

DE CLERCQ (TOEJUICHINGEN)
Daarom kan Vlaanderen, het Germaansche Vlaanderen zich niet onbetuigd laten. Meer dan ooit is het geboden, in Germaansche trouw, de zegepraal der Duitsche wapens te bevorderen.
Hitler en zijn volk zijn de levende borstweer tegen de roode opmars van het oosten. Alle lokale belangen dienen voorlopig ondergeschikt te blijven aan de hoofdzaak, namelijk de Duitsche overwinning, die een Germaansche en tevens een Europeesche overwinning zal zijn.
(GEJUICH. APPLAUS)
Bijna alle Europeesche volkeren sluiten zich aaneen in den afweer van het bolsjevisme. Voor de redding van Europa en het christendom.
Vlaanderen wil in deze afweer niet achterwege blijven. Ik richt mij tot het verantwoordelijkheidsgevoel van deze Vlamingen die nog aan den kant van den weg staan. Want ons bestaan als Volk staat op het spel. Vlamingen! Daarom is de oprichting van een Vlaamsch willigersregiment geboden. Alle weerbare mannen van 17 tot 40 jaar, worden opgeroepen om dienst te nemen. Het schoon Avontuur wenkt!
(APPLAUS)
En om in dit uur van zware zorgen te toonen aan wiens zijde het VNV staat in dezen geweldigen kamp tusschen twee wereldbeschouwingen, vraag ik u ten slotte, rechtstaand een drie-dubbel Hou-Zee te brengen aan den Führer aller Germanen, Adolf Hitler.
Adolf Hitler! – Hou-zee!
Adolf Hitler! – Hou-zee!
Adolf Hitler! – Hou-zee!
(TOEJUICHINGEN. FADE-OUT. TIJDENS DEZE TEKST HET CHANGEMENT.)

30. HET CONTRACT. HET VLAAMS LEGIOEN

AVOND. EEN TERRAS. BINNEN DUITSE SCHLAGER OP RADIO OF ‘SPREEKMACHIEN’ EN HET GELUID VAN KREKELS. BIJ OPKOMST GORDIJNTJE OPEN EN LICHTSTRAAL VAN BINNEN.
DE CLERCQ OP MET CIGARILLO, TOLLENAERE MET SIGARET EN COGNAC.

MEVR. DE CLERCQ (OFF) Zie dat ge niets opdoet. Doe een sjaal aan!

DE CLERCQ Ik heb hem aan.

M. DE CLERCQ (OFF) Raymond, als ’t te fris wordt, kom dan binnen. En trek het niet te lang.

TOLLENAERE Neenee, ik ga direct naar huis.

M. DE CLERCQ (OFF) Dat bedoel ik niet, Raymond.

DE CLERCQ Och, ze is zo in de weer. (LACHJE)

TOLLENAERE (STILTE) Een goed cognaske.

DE CLERCQ Dat is spijtig genoeg niet meer voor mij. Als ik de dokter zijn goesting moest doen, kwam ik niet meer uit mijn zetel. Hij heeft gemakkelijk praten…

TOLLENAERE Ge moet u toch zoveel mogelijk sparen. (STILTE)

DE CLERCQ ’t Is een probleem. (STILTE) Die Hauptsturmführer Leib – ik heb er geen vertrouwen meer in.

TOLLENAERE Ik ook niet.

DE CLERCQ (EMOTIONEEL) Stel u nu toch eens voor! Direct na Rusland roep ik op tot werving voor de Waffen-SS – dus ze kunnen niet zeggen dat we aan de kant gaan staan – , we doen daarna ’t voorstel voor de oprichting van een volledig Vlaams legioen. Hij is akkoord, we komen duidelijk overeen dat het om een bezettingsleger zal gaan, dus niet voor het front; het verschijnt in Volk en Staat, en als de werving voor het eerste contingent vrijwilligers een voldongen feit is, en we politiek en
propagandistisch niet meer achteruit kunnen tegenover de Algemene SS-Vlaanderen, begint hij
ineens dat het onvermijdelijk zal zijn dat het legioen wèl ingezet zal worden. Vijf dagen voor ze op de trein stappen!
Komt er nog bij dat hij de eed aan de Führer als Leider van alle Germanen vervangen heeft door de eed aan de Führer als opperbevelhebber van het leger, en dat hij niets meer wil horen van een getrouwheidsgelofte aan het Vlaamse volk.
Dat wil dus zeggen dat ons legioen opgeslorpt wordt door het Duitse leger!

TOLLENAERE Leider, het belangrijkste is dat we morgen geen enkele toegeving doen waar het gaat om het Vlaams karakter van het legioen. En dat we eisen dat al de VNV-recruten in het opleidingskamp in Polen onmiddellijk samengebracht worden in gesloten compagnies, inbegrepen degenen die ginder al dienst doen in de Waffen-SS. Het inzetten van de jongens aan het front zal volgens mij geen echt probleem zijn. Integendeel. Ze gaan allemaal uit overtuiging.

DE CLERCQ Raymond, zelfs als dat zo is… het moet hen toch gezegd worden.

TOLLENAERE Leib heeft ons formeel beloofd dat er er geen spraak is van de jongens naar het front te sturen, vòòr ze de volledige SS-opleiding hebben gehad. En dat is ten minste 3 maand. Dus is er nog tijd genoeg om het hen dààr te zeggen. Het moet alleen mogelijk blijven dat diegenen die niet akkoord zouden gaan, zonder probleem terug naar huis kunnen.

DE CLERCQ En wat doen we als dat niet zo is?

TOLLENAERE Ik zou voorstellen – ik weet ge zijt er tegen – maar moreel voel ik mij verplicht… om mee te gaan…

DE CLERCQ Raymond, in geen geval!

TOLLENAERE Al is het dan maar voor een bepaalde tijd.

DE CLERCQ Dat gaat niet, ik kan u hier niet missen.

TOLLENAERE Leider, wiè gaat daar dan voor ‘onze’ jongens ten beste spreken? Ik krijg nu al brieven met klachten dat er bij de Waffen-SS geen respect is voor het Vlaams karakter, en dat “die Flamenschweine alleen gekomen zijn om te vreten”. ’t Is soms niet te geloven. Onze jongens van ’t Legioen mag zoiets niet overkomen.

DE CLERCQ Ik weet dat allemaal wel, Raymond, maar als er iets met mij gebeurt? Er is maar één van wie ik zeker ben dat hij de kennis en het karakter heeft om mij op te volgen.

TOLLENAERE Leider, ’t is een schoon compliment, maar datzelfde karakter laat mij niet toe hier te blijven. Ik steek vlammende speechen af, roep alle èchte mannen op zich aan te melden, en als ’t zover is, blijf ìk rustig thuis. Nee, echt waar, mijn verantwoordelijkheid in die werving is zo groot dat ik niet anders kan dan meegaan.

DE CLERCQ Raymond. Ge hebt een vrouw. Ge hebt drie kinderen.

TOLLENAERE Dat wist ik voor ik eraan begon, en er zijn genoeg mannen bij die ook een gezin hebben. Leider, er zijn jongens die nog nooit verder geweest zijn dan hun dorp, ze spreken geen woord Duits. Ze hebben letterlijk en figuurlijk een advocaat nodig. Er moet iemand zijn die kan spreken namens de leiding.

DE CLERCQ Ik vind het edelmoedig van u, Raymond, en ge moet uw geweten volgen, ik kan u niet tegenhouden. Maar dan eis ik dat Leib mij morgen op papier de garantie geeft dat ge kunt terugkomen als ik u hier nodig heb, en langer dan een paar maand zal dat niet duren.

TOLLENAERE Als ik samen met hen de hele opleiding krijg, weet ik precies hoe ze behandeld
worden; en tegelijk heb ik de kans om toe te zien dat het contract stipt uitgevoerd wordt.

DE CLERCQ (NEEMT TOLLENAERE BIJ DE SCHOUDERS) Raymond jongen, ik hoop… Enfin, ik hoop als ge ginder zijt dat alles goed afloopt. Ge zult goed zorgen voor de jongens, ik weet het, maar in godsnaam, pas op uzelf.

TOLLENAERE Dat beloof ik u, Leider.

DE CLERCQ Ja, laten we nu maar gaan slapen, want om onze ‘Freund’ Leib te lijf te gaan, zullen we een frisse kop nodig hebben. (BEIDEN AF.)

31. ON LES AURA…

LICHT TREKT WEG. WE HOREN EEN OUDE OPNAME VAN ‘NIGHT AND DAY’.
LICHT OP OUDE RADIOTOESTELLEN. ONDERTUSSEN BRENGEN FIGURANTEN IN HET DONKER EEN KUIP WATER OP. DAAROP IS GESCHILDERD: KZ 17. EEN REEDS TOEGETAKELDE GEVANGENE MET HANDEN OP DE RUG GEBOEID IS VERGEZELD VAN EEN GESTAPO-MAN IN ZWART LEREN JAS, EEN SS-OFFICIER EN EEN VLAAMS SS-MAN.

STEM 1 This is the BBC broadcasting from London.

STEM 2 (INDICATIEFJE 5e BEETHOVEN OP PAUKEN) Ici Radio Belgique!

STEM 3 Hier Radio België!

STEM 2 (CRESCENDO) Ici Radio Belgique!

STEM 3 Hier Radio België!

STEM 2 (CRESCENDO) Ici Radio Belgique!

STEM 3 Hier Radio België! (MUZIKALE ZIN)

JAN MOETWIL Dit is Jan Moetwil, de Vlaamse stem te Londen, de bekende stem die tot u spreekt van Londen uit, wiens luchtig woord iederen dag, in elke stad, in ieder dorp, graag wordt gehoord, door elk gezin, door elken Belg, die aan zijn volk en aan zijn land, wat er ook gebeurt, zijn trouw bewaart en zonder vrees, koppig houdt stand.

Nu volgen enkele persoonlijke medededelingen:
Veuillez tout d’abord écouter quelques messages personels:

“La fortune vient en dormant”
“Heureux qui comme Ulysse a fait un long voyage”

(INDICATIEFJE)
Wij richten ons tot de Belgische arbeiders:

KOOR (GEZONGEN SLOGAN)
Werkt allen traag en op uw sloffen.
Om beter te vechten tegen de moffen.

MOETWIL We doen ons best, zonder erop te boffen
en toch, toch krijgen we ze wel, de moffen.
(BRABANÇONNE CROSS-FADING NAAR VLAAMSE LEEUW. VNV-SPEAKER VAN RADIO BRUSSEL IN DIETSCHE MILITIE – ZWARTE BRIGADE-UNIFORM OP PISTEBALKON. SPOTJE OP ZIJN MICROFOON.)

SPEAKER Hier Zender Brussel. (MUZIEK FADE-OUT IN BEGIN TEKST.)
Nu volgt het gesproken dagblad.
(TEKST ONDERLIJND MET HEROÏSCHE WAGNERMUZIEK.) Het Vlaamsch Legioen krijgt voor de tweede maal in één maand een eervolle vermelding in het Duitsche legerbericht. De geschiedenis schenkt niets gratis. Zij biedt slechts af en toe de kansen aan.
Welnu, Vlaanderen benut zijn kansen.
Het Duitsche legerbericht uit het hoofdkwartier van den Führer deelt mede:
“Op 15 januari bij een eigen plaatselijke aanvalsactie werd de vijand uit zijn stellingen verdreven. Het SS-Legioen Vlaanderen bezette tijdens deze onderneming in verbitterde lijf aan lijf gevechten 25 vijandelijke bunkers.”
(MUZIEK)
25 vijandelijke bunkers! Wij spannen ons in om in onzen geest te realiseren wat heldenmoed en doodsverachting er in dit cijfer besloten ligt. Wij zien in onze verbeelding op de harde Russische vlakte het niets ontziende handgemeen onzer legioensoldaten met de wijkende Sovjet- benden. Vechtend in dienst van den Führer en van den Leider, laten Vlamingen daar hun leven, maar het Legioen blijft, het kampt voort. Zij vormen nu den band die onze strijdende kameraden verbindt met hun lijdende voorgangers uit de IJzervlakte. Zij zijn den schakel in den langen strijd van ons volk voor zijne herwording.
(MUZIEK. TIJDENS DIT BERICHT SPEELT ZICH IN DE PISTE VOLGEND TAFEREEL AF:)

SS-MAN Ze hebben u samen gezien in Willebroek.
Zijn naam? (DE GEVANGENE WORDT MET ZIJN HOOFD ONDERGEDOMPELD.) Zijn naam!?
(ONDERDOMPELING) Zijn naam!?
(ONDERDOMPELING. GEVANGENE VALT SLAP OP DE GROND. BLACK OUT. ALLEN AF.)

32. EEN HEERLIJK AVONTUUR

DE RUSSISCHE STEPPE. CIRCUSKNECHTS HEBBEN DE PISTE BEDEKT MET EEN WIT ZEIL. WINDMACHINE EN BLAUW LICHT.
OP: MARCEL, STUDENT VAN TEGEN GENT, HEEFT EEN ZENDER-ONTVANGER OP DE RUG; TOON, VAN AALST; FRANS, VAN ANTWERPEN. GEDRIEËN DRAGEN ZE OP TWEE GEWEREN UNTERSTURMFÜHRER GILBERT, DIE EEN KAPOT GESCHOTEN BEEN HEEFT EN OOK AAN DE ARM IS GEKWETST. TERWIJL DE DIALOOG GAAT LEGGEN ZE HEM NEER, DEKKEN HEM TOE MET EEN ZEIL, LEGGEN RUGZAK ONDER ZIJN HOOFD. MARCEL PROBEERT DE ZENDER AAN ‘T PRATEN TE KRIJGEN.
VAN UNIFORM IS ER NIET VEEL TE MERKEN: INGEPAKT IN WINTERKLEDIJ EN LOMPEN, OPENGESNEDEN VILTEN LAARZEN. WINDELS.
ELKE MAN KAN MEER DAN EEN GEWEER HEBBEN, OOK EEN RUSSISCH ‘FONOPLAATMODEL’. OP HUN KLEREN HARD VERVROREN IJS.

FRANS Dor in dat iëste braandt licht. (UITERST GESP ANNEN)

TOON Vajer meigen we ’t ons nie riskeiren. ’t Es nog gien duuzjet mejter niet mier tot oon d’ hoizen.

FRANS Mannekes, den deeze go freeët halen.

MARCEL Gij zijt op euwe kop gestouikt zeker?

TOON Wacht ten toch tot as ’t licht werdt, der zitten garantie partisanen.

FRANS Schaaiters. Golle denkt zeker dat z’ on de boeëmen groeien. Da’s naj-al draaë dagen zonder freeët. Ik houw dat nie mer ouët.

MARCEL Vanwoar kwamen die schmeirlaapen toch. ’s Uchtes hou Obersturführer Miiller nog guul da bos ouïtgekamd. Gienen iene! Ge droat euw gat, en lappe, ze zijn doar.

TOON Die Ivans hemmen pooïtenbloed, maan, de die voelen giëne kaa.

FRANS Allemol flauwekul. As ’t fiërtig graden onder nul is, bevriest een Russische flooït evengoe as een Vlomse.

MARCEL Godverdoem’ hé. W’ ho vazeleve nuut diene ketel soepe nie meugen aachterloat’n.

FRANS Ja! We gon dad’ oek nog meesleuren, zeker!

TOON (STIL) Vejr de leste kiër, zwoagt door na ne ker oever. ’t Was hoa, of dieë kejtel.

MARCEL Woarom hedde ‘r tons gien granoat eingesmet’n, w’ hoon elk wa brokke keune meepaaken.

FRANS Jo, da’s just, schààrp, hièl schaarp gezieng! ‘k Had aaigelijk moete zeggen als ze kwamen afgeloeëpen: “Ieën momentje, Ivanneke, ’t is kaarsmis veur iederieën hé, ons soeppeken is bevrore, meuge we ‘r hier astemblieft ons leste granotje ingoeje, we pakken ieder wat brokskes mee, de rest is ver olle, en tons vechte we voeërt! Kust de kloeëten, ik gon eten halen! Ik wacht nie miër. Marcel, kom, geeft oe bajonet, want als ’t ginder te waarem weurdt, mag ik dor gie’ nachtlawaait mouken.

MARCEL Oasde tongs toch euwe kop weilt uitweirken, trekt euwe plan, moar oasde beinnen ’t koartier nie were zijt, wulder zen weig!

FRANS (TERWIJL HIJ WEGGAAT:) Stekt de boegies mor al oun mannekes, binnen tien minuten is ’t kerstmanneken hier met den diner. (WEG)

TOON (NEEMT DE STAFKAART. ONDERTUSSEN IS MARCEL AAN DE ZENDER AAN ‘T PRUTSEN.) Marcel, nog nièt?

MARCEL (TEGEN ZENDER) Allee klaapt! Klaapt! Klaapt toengs, gotverdoemme!
(FLAUW GEKRAAK EN FLUTTER.)

TOON Misschieng e’ slecht contact’ng?

MARCEL Oas ek da weest, koste ‘k ’t moaken uuk!
Woarom aantwoorden ze nie!?

TOON Marcel, nor moë gedacht es da Lotovka. Tei’ zitte w’ hier op 14 kilomejter van Tsjepetovka, moor door zitt’n de Rissen. Tein moet de Rollbahn dòòr liggen. (VINDT ZE OP DE KAART.) De’s nog zejker voiventwinjtig kilomejter. As we door oevermeiren grouken, tein kommeme’ zejker ne kamiong tegen van de ravitajeringk.

MARCEL ‘k En kreige gien verbeindeinge. (BEGINT DE ZENDER TE ONDERZOEKEN.)

GILBERT Toon…

TOON Kaanek iet vejr aa doeng, Untersturmführer?

GILBERT Vergeet het, jong. Ik aag da gin twië dougen nimmer uit.

TOON Eje nog zjieër, Untersturmführer?

GILBERT Nieë, ik voel nit nemieër. Ik ben on ’t bevriezen.

TOON (BEGINT ZIJN ARMEN TE WRIJVEN EN TE BEWEGEN OM HEM TE VERWARMEN.) Da’s nie woor, Untersturmführer, mè een betje chans ligde goa oevermeiren in ’t lazaret tissen de lookes, mè e schoeën verpleigsterken neffest aa bedde.

GILBERT Nieë jong, ’t es gieën avans. ’t Es gedoan mee mij. (STILTE) Toon,
wiljde gij veur mij een briefke schrijve nor mijn aaërs?

TOON Komaan, Untersturmführer…

GILBERT As ge mij nog verder meesleurt, gerokt er niemand uit. Ik zou geiëren hemmen da ge da briefke nou veur mij schrijft; en als Frans weerkomt me eet’n, moeje onmiddellijk met ou gedreiën vertrekken. En geeft mij tè mor een granaat…

TOON Untersturmführer.

GILBERT Da ’s een bevel, Toon. (STIL) Mè leste.

TOON Untersturmführer, lotj ons toch…

GILBERT Toon, d’ er is nie veel tijd. Asteblief, doet da veur mij. (TOON NEEMT STUK PAPIER EN POTLOOD EN SCHRIJFT OP.)
“Liefste vader en moederke, als ge deze brief leest zal uw jongen er niet meer zijn. Maar troost u, ge zult altijd fier over mij kunnen zijn, want ik ben altijd dezelfde christelijke jongen gebleven van vroeger en ik heb het hoogste gegeven wat een soldaat voor Vlaanderen kan geven, zijn leven. Ik dank u voor alles wat ge voor mij hebt gedaan. Zijt niet ongelukkig, we zien mekaar hier boven terug. Uw zoon Gilbert.”

MARCEL (STERKER GEKRAAK EN FLUTTER IN TOESTEL) Jij marcheert! (PROBEERT TE ZENDEN) Hier Abteilungk… hier Abteilungk… Godverdoeme, den ossillateur es noar de kluuten. Ik keun allieën moar ontvanggen.

GILBERT Toon, as ge vazeleiven in Deiremonne grokt, zegt tegen mij’ moeder da ‘k nie afgezien hem.

TOON (IN DE RADIO HOREN WE DE DUITSE SPEAKER EEN WEIHNACHTRINGPROGRAMMA AANKONDIGEN OVER ALLE DUITSE ZENDERS: ” …. “. MEN HOORT SOLDATEN ZINGEN)
Zetj dad’ af! (PLOOIT DE BRIEF EN STOPT HEM WEG.)

GILBERT Nië, nië, lotj ‘et stoan.
(ZE LUISTEREN ENKELE TIJD, PLOTS HOREN WE IN DE VERTE IEMAND HET WOLGALIED ZINGEN.)

TOON Marcel, zetj ‘em stil. Ik hoeër iet. Kijkt door.

MARCEL Wien èst? Ès ’t Frangs?

TOON ‘k Zien ’t nie. (FRANS ACHTER IN ZAAL OP.) Gotverdommeleiren ’t es nen Ivan (LEGT AAN.)

MARCEL Hé waacht, loat hem komen tot op tvijftig meter. (WE HOREN NU DUIDELIJK DE WOORDEN ZINGEN “TREKT DEN BOEIT VOESJ…”) Gotverdzu, ’t es Frangs. Wat heet den diene neu op zijne kop?

FRANS Mannekes, nonkel Fraans is hier, ‘k heb er veur gezeuregd hé, voilà. (TOONT EEN BROOD. HET WORDT METEEN IN STUKKEN GEBROKEN EN VERDEELD. ZE ETEN. GILBERT WIJST PORTIE AF.) Marcheert ‘em?

MARCEL De recepteur. De lamp van den oscillateur es kapot. (ZET HEM AF.)

FRANS Awel, lot da’ muziekske dan staan, dan hebbe’ w’ iets! ’t Is fieëst! (ZET RADIO AAN EN GAAT ZITTEN.) Hier zie, niet verschieten hé, met de complimenten van vader Stalin. (TOONT FLES.) Vodka (DRINKT EN GEEFT DOOR.)

MARCEL Hoe hède daa gefleikt? (DRINKT EN GEEFT DOOR.)

TOON Zeg, wad’ heje goa na op ane kop, ’t hee gien hoor geschollen, we poasdegen da ge nen Ivan wortch. (DRINKT EN LAAT GILBERT DRINKEN.)

FRANS Verwisseld veur mennen hellem. ‘k Geef toe, ’t stinkt lak ’t Schaain, en ge kunt er soep van koken, maar ’t is waarem. Mannekes, we moeten diën bucht oitzoipen want hij is on ’t bevriezen.
(ZE GEVEN DE FLES DOOR, OOK GILBERT DRINKT.) Die Russen trokken nogal ne smoel, ik geloeëf dat ze nog noeit nen Deuts gezien hadden alliën…

MARCEL Hoe hedde da toengs gefleekt?

FRANS Da ’s de moeite zè, ik kom dor binnen, en ze scheten allemaal in hun broek. Ik zeg kameradski – tovaritsj – sigaret – papirosjka. En dien ouwen komt va z’n stoof mè da broeëd. Ik denk, ’t is hier in de sacoch. Ik doe maainen pispot van maaine kop en ik doen tieëken op zijn pots. Ik zien em twaaifelen en ik geef em nog een sigaret, ik zet maainen hellem op ’t vuur, tussen de potten en de pannen, en ze wefke trekt die pots uit z’n poeëten en zet ze op maaine kop. En ’t aais was gebroken hé, iederieën begon te lachen; waaist dienen boer inieëns nor maain bajonet, ik denk ja… Wa kannek daar na ver kraaigen, ik zie rond, en achter dienen oven zit daar e schatje, mè e smoeleke – mo ja, ik zeg tege m’n aaigen…

MARCEL …Nie faantaseren Fraans. (IN ‘T ANTWERPS)

FRANS Ik zeg tegen m’n aaigen, Fraanske houd oe in jongen, g’hebt al probleiëmen genoeg, ge zè getroud in Aantwaarpen, ge moet trouwen in Hamburg en ge zou geiëren trouwen in Berlaain. Dus gaa nie. Op da moment gaat dien boer naar zijn kas en pakt een fles vodka. De dees. Ik denk, godverdoeme, dat veur maain bajonet? Da’s toch wa waainig. Zie ‘k ik daar in ieëne kieër een kat liggen. (GAAT ONDER ZIJN KLEREN.) Voilà! (TOONT TRIOMFANTELIJK EEN DODE KAT.) Lapin à la flamande. (NIEMAND LACHT.) Zeg wat hedde golle? Ge zoe wel is merci kunne zeggen. Allee, zegt is schoeën: daanke nonkel Fraans.

TOON (GAAT NAAR FRANS. GEEFT HEM DE FLES TERUG.) Frans, aafd’ ane mond. (STIL. ZET RADIO AF.) Kom, geefd’ a granoot.

FRANS Wat krègde gij na?

TOON Geeft die granoot.

FRANS Veur wà?

TOON (BIJNA ONHOORBAAR) Veur hem.

FRANS Hoe veur hem?

TOON Hij wild’ het zelf.

FRANS Zedde golle zot? We sleuren hem najal draai dagen mee, ’t zal nog nen dag gaan zeker. Ons bataljon zal wel ergens zaain, zeker.

GILBERT Nieë Frans jong, ’t es gedoan. Of da ‘k hier steirf of 10 kilometer verder,
da ’s ’t zelde.

FRANS Niks van, Untersturmführer, ik draag oe nog liever allieën op maain schoft.

GILBERT Frans, gèir moetj verder, en rap. As ’t er in da deurp partisanen zitt’n, wete ze binst de vijf minuten da ge doar geweest hetj, en ‘k wil niet leivend in eur anne vall’n, ’t zijn bieëst’n.
Kom, lotj mè nog insj drinken. Toon, ik geef het bevel aan u over. (FRANS GEEFT DE FLES AAN TOON.)

FRANS Godverdoeme. (TOON LAAT GILBERT DRINKEN.)

GILBERT En mokt nou da ge weg zijt. (ZE MAKEN ZICH KLAAR. TOON NEEMT AFSCHEID. DAARNA MARCEL EN FRANS. FRANS GEEFT DE GRANAAT. ZE VERDWIJEN. STILTE. MISSCHIEN ZET GILBERT DE RADIO AAN. NEEMT DE GRANAAT. WACHT. TREKT MET ZIJN TANDEN DE PIN ERUIT. VIJF SECONDEN STILTE. ONTPLOFFING SAMEN MET BLACK-OUT.)

33. WE KRIJGEN ZE WEL…

MUZIEKJE ‘WE’RE GONNA HANG THE WASHING ON THE SIEGFRIED-LINE’.

STEM 1 This is the BBC, broadcasting from London.
(INDICATIEFJE MET PAUKEN)

STEM 2 Hier Radio België!

STEM 3 Ici Radio Belgique!

STEM 2 Hier Radio België!

STEM 3 Ici Radio Belgique!

STEM 2 (CRESCENDO) Hier Radio België!

STEM 3 Ici Radio Belgique! (INDICATIEFJE)

STEM Le message du jour. (MUZIEKJE) Nous vous parlons de la résistance en
Europe occupé… votre résistance…

DELFOSSE Hommes du maquis, c’est à vous que je m’adresse ce soir.
Réservez vos coups aux seuls boches et à ses misérables complices.
La guerre allemande, la guerre implacable a portée sur notre territoire un agresseur sans scrupules. Parjure et sauvage, le boche ne s’est pas contenté d’occuper et d’opprimer la Belgique. Il l’a pillié et affamé.
La coupe a débordée.

STEM 2 Hier Radio België – (ENZOVERDER IN CRESCENDO)

STEM Bericht van den dag.

MOETWIL Wij vernamen dat 160.000 kilogrammen haring aangekomen zijn te Brussel. Deze worden verdeeld tusschen 400 vishandelaren van de agglomeratie, welke dus elk 400 kilogrammen visch ontvangen hebben. Wij durven onze hoop uitspreken dat deze handelaren den voorrang geven zullen aan die personen welke hun rantsoen nog niet ontvangen hebben.
(MUZIEKJE)
En dan als slot, onze slogan. Vandaag als een gebed, morgen als een priemende zweepslag, bitsig soms, dan weer vloekend met de ongunstige oorlogsfeiten, maar steeds krachtig als een rots hoog uit beton gegoten, een onverstoorbare zekerheid, dàt: We doen ons best zonder erop te boffen; en toch, toch krijgen we ze wel de moffen.
(BRABANÇONNE, FADE-OVER IN ‘IK HAD EEN WAPENBROEDER’. DIT PLOTS AFGEBROKEN.
VISUEEL:)

SPFAKER Waarde luisteraars, wij onderbreken ons programma van de Vlaamse rondvonk-uitzendingen van Zender Brussel voor een hoogst belangrijke aankondiging door den Leider der Eenheidsbeweging VNV, Staf de Clercq.

DE CLERCQ (ZACHTE MUZIEK OP ACHTERGROND, DODENMARS)
Éen van mijn trouwste en edelste kameraden is gevallen. Doctor Reimond Tollenaere, Untersturmführer bij het Vrijwilligerslegioen Vlaanderen, Algemeen Propagandaleider van het VNV, Kommandant-Generaal van de Dietsche Militie-Zwarte Brigade, sneuvelde te Koptzi nabij Leningrad, zijn eed en zijn levensopvatting getrouw, aan het hoofd van zijn soldaten en kameraden. Hij stierf als de idealist en de soldaat die hij van in zijn jongste jaren is geweest. Hij viel als offer voor een nieuw Vlaanderen in de strijd tegen het bolsjevisme. Kameraad Tollenaere, vader van drie minderjarige kinderen, was een vechter, een vernieuwer en zijn naam en zijn dood zullen groeien tot symbool tusschen Heimat en front. Zo wordt hij het symbool van het Vlaamsche bloed aan het Oostfront. De dappere houding van de vrijwilligers heeft Vlaanderen een faam gegeven, waarover aan het front met ontzag wordt gesproken. Ik groet de nagedachtenis van Reimond Tollenaere in naam van het gansche strijdende Vlaanderen.

ONDER DEZE LAATSTE TEKST VERSCHIJNEN OP HET VOORTONEEL VANUIT DE FOND EEN RIJ MANNEN EN EEN RIJ VROUWEN MET OVERJASSEN, HOOFDDOEKEN EN ZWARTE HOEDEN, GELE STER, VALIEZEN, BRUIN PAPIEREN PAKKEN… BEGELEID DOOR DE GESTAPO.
ZE KOMEN LANGZAAM NAAR VOOR EN LEGGEN WAT ZE BIJ HEBBEN, EN HUN HOEDEN EN OVERJASSEN OP EEN HOOP OP HET VOORTONEEL, EN VERDWIJNEN RESPECTIEVELIJK IN DE ZIJLOGE C.C. EN C.J.
ONDER DE TEKST VAN DE CLERCQ EN DEZE BEWEGING VERANDERT DE DODENMARS IN HET
KHOL NIDRE.

34. NA DE DOOD VAN DE LEIDER

CIRCUSPERSONEEL BRENGT EEN TAFEL OP EN VIER STOELEN. DAARNA ERNEST VAN DEN BERGHE OP MET NOG TWEE STOELEN. MEVROUW TOLLENAERE EN MEVROUW DE CLERCQ OP IN DE ROUW. ZE GAAN ZITTEN, VAN DEN BERGHE SCHUIFT DE STOELEN BIJ. DELVO OP.

DELVO Mevrouw De Clercq, mijn deelneming.

M. DE CLERCQ Dank u, meneer Delvo.

DELVO Ik heb het pas gisterenavond vernomen – ik weet niet hoe ik… ’t Is toch verschrikkelijk.

M. DE CLERCQ ’t Was te vrezen, maar op die manier, zo ineens. Maandag gaat hij binnen in Gent… Professor Daels had nog gezegd, ’t grootste gevaar is voorbij. Hij moet alleen nog een paar maanden rusten en… (WEENT)

M. TOLLEN. Eergisteren is pater Callewaert bij hem geweest voor de berechting; daarna moet er over politiek gediscussieerd zijn – kritiek op het VNV en zo. Allez, ’t schijnt dat hij zich heel erg opgewonden heeft, hij zal zich dat aangetrokken hebben. Ge kent hem.

M. DE CLERCQ Och, ‘k weet niet of dat…

DELVO In ieder geval, mevrouw De Clercq, iemand in zo ’n toestand… Rik Elias heeft het me aan de telefoon verteld. Ge gaat toch een ziek mens niet pijnigen met hem politieke fouten te verwijten. Trouwens, hoe zou pater Callewaert daar kunnen over oordelen?

M. DE CLERCQ Dat is nu in nog geen tien maand, eerst Raymond en nu… Hoe is dat mogelijk, hoe is dat mogelijk. (WEENT)

M. TOLLEN. Hij heeft zijn grootste klap gekregen met het sneuvelen van Raymond.

M. DE CLERCQ Ge kon het hem niet afklappen, hij heeft het zichzelf altijd verweten dat hij hem heeft laten vertrekken.

DELVO En heeft professor Daels dan niets meer kunnen doen?

M. TOLLEN Die was er niet. We hebben direct de infirmière geroepen, en die heeft onmiddellijk getelefoneerd, op nog geen kwartier was hij daar, maar – (SCHUDT VAN NEE.)

M. DE CLERCQ En nochtans, toen we gisternamiddag binnenkwamen in zijn kamer zag hij er goed uit, blijgezind zelfs. We waren misschien twintig minuten binnen, en ineens kreeg hij last met spreken, zijn gezicht werd helemaal rood, en toen professor Daels binnenkwam, kon hij bijna geen adem meer halen. Ze hebben nog alles geprobeerd… (WEENT)

DELVO Rik Elias was er bij toen ’t gebeurde.

M. TOLLEN Ja die had ge moeten zien zitten, Edgar; hij is anders zo kalm, zo zeker
van zichzelf. ’t Was precies een ander mens. Hij zat daar te schudden met zijn hoofd in zijn handen: “Wat moet er nu gebeuren, wat moet er nu toch gebeuren”.

DELVO ’t Is inderdaad verschrikkelijk, Hilda. ’t Is verschrikkelijk.
(ERNEST VAN DEN BERGHE OP MET NOG TWEE STOELEN. DELVO NAAR HEM.) Ernest, wat gaan we nu doen?

V. D. BERGHE Ik heb alles op mij genomen, gisteravond laat heb ik naar de krant getelefoneerd en naar Belga, en dan iedereen verwittigd voor nu. We zijn gebleven tot ze hem afgelegd hebben, en daarna zijn we bij Rik Elias thuis geweest, maar die was teveel onder de indruk. Veel hebben we niet kunnen bespreken. Het testament zat hier in de koffer, dus we zullen beginnen met dat open te maken, dan weten we wie de leider aangeduid heeft als opvolger, en kunnen we al de rest regelen.
(SPELEERS, ELIAS, ROMSEE EN LEEMANS OP, ZE BEGROETEN DE AANWEZIGEN.)

V. D. BERGHE Mevrouw De Clercq, mevrouw Tollenaere, kameraden. Het verlies dat ons getroffen heeft, is onherstelbaar. Vlaanderen beseft wellicht nog niet ten volle dat het de beste van zijn zonen verloren heeft, de geschiedenis zal echter aantonen dat onze geliefde leider, zelfs met de inzet van zijn gezondheid, de grote bezielende kracht geweest is om de Vlaamse Beweging te maken tot wat ze nu is.
Mevrouw De Clercq, namens al de kameraden van de Leiding, nogmaals onze innige deelneming. Het spreekt vanzelf dat u te allen tijde op ons zult kunnen blijven rekenen.
Ik zou nu voorstellen over te gaan tot het voorlezen van het testament, waarin zoals voorzien, de Leider zijn opvolger heeft aangeduid. Aansluitend zullen we met de nieuwe Leider onmiddellijk de nodige formaliteiten vervullen tegenover de Duitse overheid.
Professor Speleers, mag ik u vragen als oudste lid van de Raad van Leiding het testament te openen.
(GAAT DE ENVELOP AAN SPELEERS OVERHANDIGEN)

SPELEERS (LEEST)
Dit is mijn testament.
Ik sterf in het geloof mijner vaderen.
Al wat mij in eigendom behoort, hetzij persoonlijk, hetzij voor mijn deel in de huwelijksgemeenschap met mijne vrouwe Leopoldina, Joan- na, Maria, Elisa Vandermeeren gaat naar mijne wettige erfgenamen;
in de volgende verhoudingen:
aan mijne zuster Juliette, indien zij nog leeft de 2/23;
aan mijne zuster Lea de 3/23;
aan mijn broeder Nestor de 3/23;
aan mijn broeder Polidor de 5/23;
aan mijne zuster Emilie indien zij nog in leven is het 1/23ste;
aan mijn broeder Juul de 5/23;
aan mijne zuster Lucienne de 4/23.
In deze verdeeling houd ik rekening met datgene wat ik reeds voor hen deed.
Bijzondere bepalingen:
Aan mijn petekind Reygaerts Godelieve zal vooraf eene som van 10.000 frank worden gegeven.
Begrafenis:
Mijne begrafenis zal als volgt geregeld worden.
1. Ik wil begraven worden op het kerkhof te Kester, waar mijne ouders begraven liggen.
2. Ik verzoek mijne vrouw, die immer voor mij eene trouwe en liefderijke levensgezellin was, grond te koopen op het kerkhof te Kester opdat wij er naast mekaar zouden rusten. (ONTROERING MEVR. DE CLERCQ DAARNA OVERGENOMEN DOOR SPELEERS)
3. Op deze rustplaats stelle men een arduinen kruis met het eenvoudig opschrift
Staf De Clercq, 1884-19..
Maria Vandermeeren 1887-19..
4. De kerkelijke dienst zal gecelebreerd worden te Kester met een eenvoudige Libera te 14 ure namiddag.
100 missen zullen gebeden worden voor mijne zielezaligheid.
5. De Leeuwenvlag zal mijne lijkkist bedekken.
Ik heb naar mijn beste vermogen gestreden voor mijn Volk. God weze mij genadig!
Hier eindigt mijn testament.
Ukkel,17 october 1942.
(HET TESTAMENT WORDT DOORGEGEVEN IN STILTE. HET KOMT BIJ ELIAS ALS LAATSTE. STILTE.)

ELIAS Het spijt me, heren, maar – excuseer, mevrouw de Clercq, maar hier staat niets in.

V. D. BERGHE Het is duidelijk dat we verplicht zullen zijn om zelf de beslissing te nemen. Maar goed, de begrafenis kunnen we regelen.
(MEVR. TOLLENAERE STAAT OP, FEZELT ENKELE WOORDEN IN HET OOR VAN VAN DEN BERGHE, DEZE KNIKT VAN JA, ZE GAAT NAAR MEVR. DE CLERCQ. BEIDE VROUWEN AF, UITGELEID DOOR PROF. SPELEERS. STILTE. SPELEERS WEER OP.)
Alleen, op dit moment lijkt mij een stijlvolle begrafenis in de hoofdkerk van Brussel noodzakelijk voor de beweging. Ik heb eerbied voor de bescheidenheid van de Leider, maar met een massale manifestatie, die de nodige weerklank heeft bij de bevolking, zal het VNV bewijzen dat zijn aanhang groter is dan sommigen willen doen geloven.

SPELEERS Dat is toch in tegenstrijd met de wens van het testament? Moeten we dan mevrouw De Clercq niet…

DELVO Professor, met dat goede doel voor ogen zou de Leider het zeker goedgekeurd hebben dat we dit middel gebruiken.

ROMSEE Dat is zo, maar we zullen problemen hebben met het bisdom. Het Hof zal zich verzetten.

DELVO Da ’s toch geen probleem, kameraad Romsee, laat die kerk opeisen door de Duitsers.

ELIAS Neenee, dat gaat een slechte indruk maken. Ik denk aan iets: Rik Borginon heeft nogal goede relaties met de deken van Sinte Goedele. Ik zal met hem contact opnemen, dat hij de zaak regelt.

ROMSEE Ja, dat is een mogelijkheid; maar hoe dan ook, Mgr. Van Roey moet zijn toelating geven.

ELIAS En toch, als het antwoord negatief is, er moet in Brussel een plechtigheid plaatshebben.

V. D. BERGHE Kameraad Elias, als u me toestaat, de belangrijkste kwestie nu, is de
opvolging van de leider. Dus ik stel voor dat we dat punt eerst bespreken.

ROMSEE Kameraden, de opvolger moet onmiddellijk aangeduid worden.

ELIAS De opvolging kan volgens de statuten alleen maar geregeld worden bij vergadering van de Raad van Leiding samen met de Algemene Raad. Dus…

ROMSEE Het is van kapitaal belang voor de beweging dat er geen vacuüm ontstaat.

V. D. BERGHE De Algemene Raad bij mekaar roepen duurt nog eens twee dagen!

ROMSEE Dat is niet te verantwoorden zoals de politieke toestand er nu voor staat.

ELIAS Goed, als dat het probleem is, wil ik voorlopig de functie van Leider waarnemen; maar, bij volmacht van de Raad van Leiding.

V. D. BERGHE Protocolair is er geen enkele moeilijkheid, we zijn compleet, op een paar –

ROMSEE Kameraden, luister;
wat ik nu ga zeggen is niet voor het verslag bestemd. Reeder is op dit ogenblik met verlof in Keulen. Hij weet nog niets. Als we durven wachten tot Berlijn op de hoogte is, dan gaat Reeder hier door Himmler gedwongen worden om een kandidaat naar voor te schuiven die het volle vertrouwen heeft van de SS, en die de politieke lijn van het VNV niet zal kunnen, of niet zal willen doortrekken. De samensmelting VNV – DeVlag en SS-Vlaanderen is dan nog een kwestie van een paar weken.

ELIAS Ik begrijp de ernst van de toestand, kameraad Romsee.

V. D. BERGHE De Leider heeft wel niemand genoemd, maar we weten toch allemaal, Rik, dat hij u beschouwde als diegene die later de leiding zou overnemen. Tijdens zijn ziekte had hij u toch al persoonlijk gevraagd hem te vervangen.

SPELEERS Inderdaad dat is waar. En nog geen drie dagen geleden heeft hij mij in de kliniek gezegd dat hij u als de enige zag.

ELIAS (ZUCHT) Kameraden, ik weet het, dat is zo. Ik vraag me alleen af, waarom het dan niet in het testament stond. Dat doet mij aarzelen. En niet alleen dat. Er zijn voor mezelf zeer zware persoonlijke consequenties aan verbonden van praktische aard – mijn burgemeesterschap en de leidersfunctie lijken mij zeer moeilijk te combineren – en, u weet het ook ideologisch… (GEBAAR) Ik vraag bedenktijd.

ROMSEE Kameraad Elias, ik begrijp dat allemaal, maar persoonlijke bedenkingen kunnen hier niet gelden. Hier primeert het belang van de beweging en ons volk, neem het van mij aan. Maar dit is niet voor het verslag.
(DIT TOT VAN DEN BERGHE:) De politieke constellatie is momenteel veel gevaarlijker dan ge vermoedt. De geheime dienst van Binnenlandse Zaken is formeel. Moest de samensmelting VNV – SS – DeVLag er komen, dan wordt President Reeder aan de kant gezet en krijgen we hier een Himmler-Heydrichbewind, dat wil zeggen: nog 100.000 weggevoerden meer, en 100.000 doden meer.
Het is nu al zover dat Reeder de grootste moeite heeft om de Militär- verwaltung in stand te houden.

DELVO De opvolging van kameraad Elias is vanzelfsprekend, dat is een uitgemaakte zaak, volledig in overeenstemming met de wil van de Leider. Ik zeg niet, moest Raymond Tollenaere nog leven dat ik geen andere mening zou hebben, maar nu wil ik echt aandringen, kameraad Elias, dat gij die verantwoordelijkheid neemt. Anders zijn voor het VNV de gevolgen niet te overzien.

V. D. BERGHE Ik geloof niet dat hierover moet gestemd worden; kunnen we aan ieder nominaal vragen of we hierover akkoord gaan? (MEN KNIKT.)

ENKELEN Akkoord.

V. D. BERGHE Prof. Speleers?

SPELEERS Ja.

V. D. BERGHE Meneer Leemans?

LEEMANS Ja.

V. D. BERGHE Meneer Romsee?

ROMSEE Ja.

V. D. BERGHE Edgar?

DELVO Ja.

V. D. BERGHE En ikzelf, eveneens ja.

ELIAS (STILTE) Ik aanvaard. (APPLAUS VAN DE AANWEZIGEN.)
Wat ik echter duidelijk wil stellen, is dat ik onder geen enkele voorwaarde de opbodpolitiek van de Leider zal voortzetten. Dat zal overigens niemand verbazen. Dus zeker geen onvoorwaardelijke collaboratie en geen verduitsing. Wij moeten als Vlaams volk erkend worden. Natuurlijk zal ik rekening houden met onze jongens aan het Oostfront, en met de verantwoordelijkheid die onze VNV-burgemeesters dragen voor de voedselbevoorrading in Vlaanderen. Dat is een realiteit. Doch een strakke politieke lijn is noodzakelijk. Wat betreft Himmler: ik zal de strijd met de SS niet uit de weg gaan. Hiertoe wil ik de steun van het ganse VNV, en eis ik een onbetwistbaar leiderschap.

V. D. BERGHE Kameraad Elias, er is voor ons niet de minste twijfel over het aanvaarden van uw leiderschap, dus ook niet over uw politieke doelstellingen. Laten we hier dan de vergadering sluiten en van wal steken.

DELVO Inderdaad. De nieuwe leider: Hou-Zee! (ALLEN BRENGEN
DE HITLERGROET. BLACK-OUT)

35. DIT IS DAN HET EINDE…

STEM (AMERIKAANSE SOUSA-MUZIEK)
This is the BBC, broadcasting from London. Today, the 6th of june 1944 is a historical date for humanity, for the whole free world. Today is D-day. Under the command of General Eisenhower, allied naval forces,
supported by strong air forces, began the landing of the allied armies this morning on the northern coast of France.

STEM (INDICATIEFJE – PAUKEN) Ici Radio Belgique. Hier Radio België… (ENZ.) Nous, la section Belge de la BBC… vous présentent comme signe de ralliement la lettre V. Pourquoi? Parce que V c’est la première lettre de victoire en français et de vrijheid, liberté en flamand. Deux choses qui sont la conséquence, l’une de l’autre, la victoire qui vous rendra liberté, la victoire de nos grands amis Anglais… (STORINGEN) … verspreid het ordewoord dat u formeel is gegeven door de regering. Het handelt hier om de veiligheid van de bevolking, om de bewegingsvrijheid van de geallieerde legers. Houd moed, Belgen, de geallieerden zijn reeds in Frankrijk en brengen ook u de bevrijding en de vrijheid. Leve België! (STORINGEN. LICHT OP SPEAKER.)

SPEAKER (WAGNER OF IETS DERGELIJKS ONDER VOLGEND BERICHT.)
Het Duitsche legerbericht van donderdag 29 juni deelt mede: in Normandië weren talrijke onder onze steunpunten zich nog steeds tegen de geallieerde overmacht. Hierbij leed de vijand bloedige verliezen.
Londen ligt thans reeds sedert twee weken onder het onafgebroken vuur van de V-1. (SPEAKER VLUCHT WEG. OORLOGSLAWAAI. BOMINSLAGEN. TANKS. SCHOTEN)

STEM Hier der Deutsche Rundfunk. Heil Hitler! Flamen, zu ihr spricht im Namen der Flämische Landesleitung, ihre Flämische Regierung im Exil, der Priester Cyriel Verschaeve.

VERSCH AEVE Dit is dan het einde. Een grootse droom is vergaan, een stoute toren die zich trots ten hemel verhief, is neergestort. Mijn geliefde Vlaamse soldaten voor de laatste keer wil ik u groeten, nu de toekomst voor u zo dreigend en zo somber is. Mannen van het Oostfront, in de heldenstrijd bij Leningrad, in de Ukraine, hebt u de Russische vlakten overdekt met uw lijken en met uw glorie, en er een nachthemel vol Vlaamse sterren van gemaakt.
Denkt aan de gruwel van de Russische steppen en put uit die herinnering de kracht voor den laatsten kamp. Want in de smartelijke uren van de nederlaag zie ik reeds de aureool van de opstanding en van de overwinning om u, en om Vlaanderen! (OORLOGSLAWAAI)

MOETWIL Hier Radio België. En zonder erop te boffen, we hèbben ze de moffen. Belgen, het uur der vergelding heeft geslagen, weest waakzaam. Talrijke verraders zijn reeds naar Duitsland gevlucht. Belet de andere lafaards hun straf te ontlopen. Het wachtwoord is: elk zijn man!

STEM (TANKS EN OPRUKKEND LEGER OP ACHTERGROND)
Waarde landgenoten,
Gisteren heeft men de intrede gemeld van de geallieerde legers in België en ziehier, heden meldt men plots de bevrijding van Brussel. Vandaag, ja vandaag is het alsof wij de handen reiken, gij naar de vrijheid en het leven, wij naar het licht van uw heropstanding. De hoofdstad is bevrijd, de hoofdstad is vrij. (OP BAND LOOPT DE FRANSE TEKST VERDER.)
Bruxelles est libre, Tournai est libre, d’autres villes Belges sont libres. Ah oui, c’est la victoire. C’est bien, la victoire.
(LICHT IN ZAAL. VOLK VAN ACHTERAAN OP. )
Unissons-nous, Belges, étroitement, solidement, fraternellement, pour que notre Patrie renaisse, pour qu’elle vive dès aujourd’hui et dans les temps à venir, glorieuse, pacifique et heureuse!
(OP KLANKBAND GEJUICH EN KLOKKEN EN TE DEUM GEMIXED. MINISTERS UIT LONDEN TERUG EN OP HET PISTEBALKON.
VAN ACHTERAAN IN DE ZAAL WORDT ONDER DEZE TEKST DOOR EEN MENIGTE EEN MEISJE OPGEBRACHT MET GESCHEURDE KLEREN, HAAR IN KLISSEN OF AFGESCHOREN, BORDJE OP BORST: IK BEN EEN DUITSCHE HOER. OOK EEN TOEGETAKELDE MAN, HAAR VADER WORDT OPGEBRACHT. DEZE TWEE ECHTE OF VERMEENDE COLLABORATEURS OPGEBRACHT DOOR MANNEN IN WITTE OVERALL EN MET TRICOLORE ARMBAND. DE WATERKUIP VAN SCENE 31 IS OPGEBRACHT. DE MAN WORDT MET HET HOOFD EEN DRIETAL KEER ONDERGEDOMPELD. PLOTS ZAL EEN GEWAPEND OFFICIER VAN DE WEERSTAND VERSCHIJNEN: EEN OUDERE MAN IN VUIL OVERALL OF GEIMPROVISEERDE GEVECHTSKLEDIJ, DIE DE ANDERE WITTEN STOPT. DE COLLABORATEURS WORDEN DAN WEGGEBRACHT, EN OOK DE KUIP.

PIERLOT (HIJ LIPT VOLGENDE TEKST:)
Mes chers compatiotes,
Le gouvernement est rentré dans la capitale. Avec quelle émotion, nous avons, mes collègues et moi, remis le pied sur le sol Belge.
(ONDERDOMPELING VAN ZWARTE.)
J’adresse le salut du gouvernement à tous les Belges. Une grande tâche est devant nous. Celle de la réconstruction de tout ce que l’ennemi a détruit dans l’état, dans notre patrimoine économique et artistique, dans nos foyers. Il faudra surtout rétablir la communauté nationale, dans l’union et dans la justice.
C’est à cette condition que nous saurons, une fois de plus relever nos ruines et que la Belgique donnera au monde le spectacle d’un pays fort et décidé à vivre. C’est une belle tâche que c’est là; chacun dans la mesure de nos moyens, nous allons, sans perdre une heure, nous y dévouer de toutes nos forces et tout notre coeur.

36. IN HOUWE TROUWE – HET SPOOK

SLEPENDE VIOOLMUZIEK. SENSUELE VROUWENSTEM À LA CHRIS YSERBYT.

STEM Kinderen dragen armen vol bloemen
naar je verbrijzelde graven
naar je leuze Alles Voor Vlaanderen
en Vlaanderen voor Kristus.
Wij schuiven mee aan,
tienduizenden
honderdduizend uit Vlaanderen, Limburg en Brabant;
een stoet van levenden
door doden gedragen,
om dat waar te maken
wat je schreef met je bloed.

AUGUST OP, DROEF TE MOEDE, TRANEN WELLEN-SPUITEN BIJ ELKE PAS UIT ZIJN OGEN. HIJ TREKT EEN WAGENTJE VOORT WAAROP EEN MAQUETTE VAN DE EERSTE IJZERTOREN. ACHTER HEM KOMT PIERROT OPGESLOPEN ALS DE BOMMENLEGGER UIT DE TEKENVERHALEN: ZWARTE CAPE, SPIONNENMASKERTJE, MET IN ZIJN HAND EEN VOETFIETSPOMP.
TERWIJL AUGUST STAAT TE WENEN, BLAAST HIJ DE TOREN OP. ONTPLOFFING, DE TOREN BARST OPEN, EEN TROS SCHEDELS EN BEENDEREN ROLLEN ERUIT.
HET LICHT IS UITGEVALLEN NAAR NOODVERLICHTING. MEN HOORT OP BAND HET MUZIKALE ZINNETJE ‘RIRE’. PIERROT VERSCHUILT ZICH IN HET GORDIJN.
BOUDEWIJN OP MET LANTAARN. HIJ STRUIKELT OVER EEN DOODSKOP, RAAPT HEM OP EN DRAAGT HEM VOOR DE REST VAN HET TAFEREEL IN ZIJN HAND ALS EEN HAMLET.

BOUDEWIJN Waarde toeschouwers, ik bid om verschoning dat ik mij in dit tenue aan u vertoon, maar ik bevond mij in mijn caravan voor het avondgebed. Normaal was mijn taak reeds vervuld.
Daar onze acteurs nog nooit gehoord hebben van Bertolt Brecht en vervreemdingseffecten, gaan zij zozeer op in hun rol dat ze wel eens vergeten dat dit een spel is. Onredelijke kinderen worden het dan; de oude passies laaien op, de werkelijkheid wordt benaderd. Voorwaar dit was een laakbare daad, de helden van ’14-’18 hadden niets te maken met deze zwarte bladzijde uit onze geschiedenis, en de daders heeft men nooit kunnen vinden, de politie had zozeer zijn handen vol met de honderdduizenden collaborateurs. De gemoederen waren zo opgehitst dat alle rede zoek was. Wat een tijd! Wat een zeden!
Zelfs mijn dierbare vader zaliger werd beschuldigd van verraad.
Ik herinner mij die maand april, de koninklijke serres puilden uit van de bloemen. En toevallig las rnijn vader in Le Nouveau Journal dat het ’s anderendaags de verjaardag was van Adolf Hitler. En beleefd als steeds, en in dienst van zijn volk om de bezetter mild te stemmen, heeft mijn vader een ruiker bloemen en een kaartje met ‘nog duizend jaartjes’ of zoiets opgestuurd naar Berchtesgaden.
En deze bagatel werd òòk opgeblazen, tot een daad van landverraad. Slecht is hij, die slecht denkt. Het beste bewijs dat mijn vader niet heeft meegeheuld met de vijand is dat de aftrekkende Duitsers hem gevankelijk meegevoerd hebben naar Salzburg. Mijn vader heeft echter over al deze zaken steeds het grootste stilzwijgen bewaard, in het belang van het land.
Liever dan zich nog bezig te houden met de Zwarten in België, ging mijn vader als amateur-cineast plaatjes schieten van de Zwarten in de Congo. Ik zie ons nog zitten in de knusse familiekring van het paleis van Argenteuil, voor de 8-millimeter-rolprent ‘De Vrijheren van het Woud’. O! Belgisch Congo! Bwana Kitoko! Waar is de tijd! Maar ja, dat is het
leven, de een zijn nood is de ander zijn brood.

AUGUST Koekoe! Hélaba!

PIERROT Qui est là?

AUGUST Ikke. Et toi?

PIERROT Vive le roi!

AUGUST Pierrot?

PIERROT Oui, le bon patriot.
(GEHUIL VAN WIND. GELUID STOPT BRUUSK.)

AUGUST Maar à propos, is dat ‘ding’ vannacht opnieuw verschenen?

PIERROT Tais-toi, arrête, zie toe: daar komt het weer! (DE GEEST OP.)

AUGUST Het evenbeeld van d’ overleden koning. Geheel zo was het uniform dat hij droeg toen hij zich met de vuile moffen mat. Zo was zijn woeste blik toen hij te Laeken in ’t paleis gevangen zat. Pierrot, gij kent de Franse taal, spreek gij het toe.

P IERROT Qui êtes-vous, qui apparait dans cette nuit si fantastique? Enveloppé de ce costume militaire en très grand chique? Avec lequel le roi Popol – Dieu ait son ame – a toujours fait tant de reclame. Allez, parlez… sinon je m’en vais.

AUGUST Het is beledigd, en wil geen antwoord geven. Het zweeg, het zwijgt en blijft maar zwijgen. Nu zo een dikke vijftig jaren lang.
(PIERROT GAAT VERDER MET DE GEEST TOE TE SPREKEN.)

PIERROT Êtes-vous au courant, que maintenant, à cet instant, les Belges blancs insultent d’une maniere dégoutant’ vos vieux amis collaborants? Allez, parlez, il ne faut pas être gené!

AUGUST Of hebt ge in uw leven schatten afgeperst en opgestapeld in de kluis der Generale Bankenmaatschappij? Waarvoor een geest, zo zegt men, na de dood blijft zwerven. Spreek er van. Verwijl en spreek!

BOUDEWIJN (HERKENT DE GEEST) Mijn vaders geest! In uniform!
Something is rotten in the State of Belgium.
‘k Vermoed een boos bedrijf. Vorst, Vader, Belgenkoning!
O, geef antwoord, laat mij niet door onzekerheid vergaan,
maar zeg mij waarom uw diep-vereerd gebeente
aan d’aarde toevertrouwd, zijn lijkwâ heeft verbroken
en hier in deze cirk wat rond komt spoken?

AUGUST (TERZIJDE) Zijn overspannen geest maakt hem vertwijfeld.

BOUDEWIJN Wat is dit? Zeg ‘t! Waartoe?

GEEST (KELDERSTEM)
Ik ben uws vaders geest,
gedoemd om zeek’re tijd ’s nachts rond te gaan
en overdag te branden in des voorgeborgtes vagevuur
tot iedere wandaad van mijn aards bestaan
verbrand, gelouterd is.

BOUDEWIJN Spreek, luist’ren is mijn plicht.

GEEST Luister, zwijgen is de boodschap.
Zo heb ik aan het morrend volk
en de ministers indertijd beloofd.
Ik heb de eeuwig-kille stilte nu verbroken
om plechtig u te zeggen dat ik… zwijgen zal.
Maar stil! Ik hoor, mij dunkt, het krieken van de haan.
(MEN HOORT GEKRAAI.)
Thans vaarwel! De glimworm toont
dat d’ ochtend reeds nabij is.
Vaarwel, vaarwel, gedenk mij, o Boudewijn! (AF)

BOUDEWIJN To be or not to be a collaborateur
Dàt was de cruciale vraag
die al dat leed in leven hield.
Zo maakt het zwijgen lafaards van ons allen.

AUGUST Ja, vorst, bij de hemel!
Ied’re schuld,
hoe diep verborgen ook,
wordt eens onthuld.

BOUDEWIJN Woorden… woorden… woorden…

37. COLLABORATEURS VOOR DE ONDERZOEKSRECHTER
‘KRAFT DURCH FREUDE’…

BUREAU ONDERZOEKSRECHTER, EEN BURGER. HIJ WORDT BIJGESTAAN DOOR EEN LEGEROFFICIER.

OR 1 Hoe is uwe naam?

D Dooremans.

OR 1 (ZOEKT IN PAPIEREN.) Ik heb hier alleen maar uwe naam.
Waarvoor zijt gij hier?

D Na twee maand zou ik dat eigenlijk aan u moeten vragen, meneer de onderzoeksrechter.

OR 1 Geen grote smoel opzetten hier hé. Verstaan? Waarom hebt gij geen dossier?

D Hoe kan ik dat weten, meneer de onderzoeksrechter? Maar als ik geen dossier heb, dan zult u mij terug naar huis moeten laten gaan.

OR l Nee, nee. Niks van. We zullen u wel een dossier maken. Wat is uw beroep?

D Acteur.

OR 1 Jaja… maar wat dan nog?

D Hoe? Is dat niet genoeg?

OR 1 Aah, meneer is acteur, ne komediant. Meneer denkt dat hij plezant mag zijn. We zullen u het lachen hier wel afleren.
(ASSISTENT FLUISTERT HEM IETS IN HET OOR EN GEEFT EEN FOTO.)
Gij waart lid van ’t VNV?

D Ja meneer, maar ‘k heb in ’42 mijn ontslag gegeven.

OR 1 Maar ge hebt daarna wel nog toneel gespeeld in Duitsland, met Kraft durch Freude, voor vrijwillige arbeiders en Oostfronters.

D Meneer… ik had een jaarcontract.

OR 1 En dat ge een uniform moest dragen, stond dat ook in uw contract?

D Nee. Ik droeg misschien botten en een rijbroek, maar dat was mode.

OR 1 Uwe zoon heeft het bekend.

D Mijne zoon (LACHT), dat kan niet.

OR 1 Ge moet hier geen komedie spelen, ge zijt hier niet op ’t theater. Uwe zoon heeft het onder ede bekend.

D (LACHT WEER) Maar dat kan niet.

OR 1 Waarom kan dat niet?

D Die was nog maar drie jaar toen.

OR 1 Maar dat zullen we eens onderzoeken! Enfin, ge zijt in Duitsland komedie gaan spelen. Dat is: morele steun aan de vijand.

D Meneer de onderzoeksrechter, ik begrijp niet waarom ge mij wilt straffen als er duizenden die vrijwillig naar Duitsland zijn gaan werken, gerust gelaten worden. Maar daar zal de partij dan wel voor gezorgd hebben. En de fabrieksdirecteurs die heel de oorlog aan de Duitsers geleverd hebben, werken nu voor het Engels leger. Waarom worden die –

OR 1 Aah, meneer heeft nog een grote smoel ook!

D Meneer de onderzoeksrechter, ik heb vier kinderen… ik moest toch mijn brood verdienen.

OR 1 Jaja, dat lieke ken ik (KOMT TOT BIJ DOOREMANS EN LAAT DE FOTO ZIEN.) Hier, dat is ne goeie vriend van u, en niet afstrijden want wij weten het.

D Dat is juist.

OR 1 Die kerel was toch lid van het VNV?

D Dat zou ik niet weten, meneer de onderzoeksrechter.

OR 1 Kom, ge moet niet liegen… we hebben bewijzen genoeg. Hij liep zelfs in uniform.

D Niet dat ik weet.

OR 1 Ah ge weet het niet. Uwen bèste vriend? Ge hebt hem dus nooit gezien in uniform?

D Nee, meneer de onderzoeksrechter.

OR 1 Denkt nog eens goed na hé. (GAAT TERUG NAAR ZIJN STOEL.) Als ge ons helpt, dan vraag ik maar één jaar, anders vraag ik er drie.

D (STILTE) Ik zou het echt niet weten.

OR 1 Dus ge wilt ons niet helpen? Drie jaar of één jaar, dat is een groot verschil hé, vooral voor uw kinderen als ge daar dan toch zo mee inzit.

D (STILTE) Ik heb hem nooit in uniform gezien.

OR 1 Dan hebt ge het zelf gewild. Ik zal zorgen dat ge tijd genoeg krijgt om erover na te denken. Vooruit de volgende.

38. BORMS

BORMS OP, GEHOLPEN DOOR GENDARM, MOEIZAAM, MET KRUKKEN.

OR 2 Meneer Borms, zoals ge allicht weet zijt ge de 18e juli 1945 bij verstek ter dood veroordeeld. Het vonnis werd door een deurwaarder te uwen huize gepresenteerd, doch u was voortvluchtig in Duitsland. Wilt u hier tekenen alstublieft. (BORMS TEKENT, DE ONDERZOEKSRECHTER LAAT HEM EEN STOEL BRENGEN.)

BORMS Meneer de substituut, ik protesteer heftig tegen de aanhouding van mijn echtgenote. In Duitsland stelde men haar voor de keus: daar blijven of mij vergezellen, want er was geen aanhoudingsbevel voor haar. Nu verneem ik dat ze al die tijd opgesloten zit.

OR 2 Het onderzoek is aan de gang, meneer Borms. Uw echtgenote zal ervan beschuldigd worden om samen met u o.a. afscheidsplechtigheden van Oostfrontstrijders te hebben bijgewoond.

BORMS Dat is een volledig valse beschuldiging, meneer de substituut. Nooit heeft zij mij één keer vergezeld, geen enkele…

OR 2 En wat is dit dan? (GAAT NAAR BORMS.) Kijk zelf maar op deze persfoto.

BORMS Meneer de substituut, ik herken hier nergens mijn vrouw op.

OR 2 En dat, wie is dat dan? Mijn schoonmoeder?

BORMS Deze zwaarlijvige dame is mij totaal onbekend, maar u bewijst mij wel meneer de substituut, mijn vrouw nog nooit gezien te hebben, en haar toch gans onschuldig…

OR 2 (TERUG NAAR ZIJN STOEL.) Goed, dat wordt dan verder onderzocht.

BORMS Ook vier van onze kinderen zitten opgesloten, meneer de substituut…

OR 2 Dat heeft hier niets mee te maken. Terzake nu. Meneer Borms, uw dossier is niet zo omvangrijk, uw geval is relatief eenvoudig; ik moet u alleen een tweetal vragen stellen. U bent natuurlijk niet verplicht in afwezigheid van uw advocaat te antwoorden.

BORMS Meneer de substituut, ik ben steeds opgekomen voor mijn eigen mening. Dus ik zal dat ook nu doen.

OR 2 Betreurt gij uw optreden tijdens de oorlog van ’14-’18? En beschouwt gij België als uw vaderland?

BORMS Meneer de substituut, wat betreft de eerste vraag… Hoe zou ik mijn optreden tijdens de eerste wereldoorlog kunnen betreuren zonder mijn hele verleden als activist te verloochenen?
U vraagt mij of ik België als mijn vaderland beschouw.
In 1919 heb ik op het assisenhof geantwoord: ja. Een federaal België met een zelfstandig Vlaanderen en een zelfstandig Wallonië. Nu, na al wat er die twintig jaar gebeurd is, kan ik dat niet meer. Ik aanzie België niet meer als mijn vaderland. Ik weet dat dit mijn doodsvonnis kan betekenen. Genade zal ik echter niet vragen, zoals ik die ook niet in 1919 gevraagd heb.

OR 2 Meneer Borms, ik dank u voor uw bereidwillige samenwerking. We zullen er rekening mee houden. Uw dossier zal u, zoals u gevraagd hebt, over een paar dagen ter inzage gegeven worden. U kan gaan.

39. DE BEUL VAN BREENDONK

OR 2 Naam?

DW De Weys Fernand.

OR 2 Ik zal u vandaag niet ondervragen, ik ga u alleen de feiten voorlezen die u ten laste worden gelegd. En later zullen we u met de getuigen confronteren. De Weys, ge hebt dienst genomen bij de SS in september ’41. In die hoedanigheid zijt ge in oktober ’41 kampbewaker geworden te Breendonk.
Volgens de getuigenissen hebt ge u daar steeds de onmenselijke helper getoond van de vijand door het instellen van een regiem van terreur, martelingen, folteringen en barbaars optreden.
In de harde winter van ’42 en ’43 hebt ge minstens een twintigtal gevangenen tot aan hun kin levend begraven, daarna hebt gij deze weerloze slachtoffers in het water van de vestingsgracht gedreven tot ze geheel of bijna verdronken waren of in het slijk versmachtten.
Dit zijn echter niet de enige moorden die te Breendonk in koelen bloede gebeurden.
Volgens zekere getuigen hebt ge zelfs met de genaamde De Bond weddingschappen aangegaan om het grootst aantal gevangenen om te brengen.
De genaamde Stevens Jan die, nadat hij op de Sicherheitsdienst te Antwerpen reeds op onmenselijke wijze werd gemarteld, te Breendonk aankwam, werd uitgeput en half bewusteloos verplicht in de rangen te staan gelijk de anderen. Het was hem totaal onmogelijk en telkens stortte hij ineen. Gij en De Bond gingen dan als bezetenen te werk. Gij goot ijskoud water over hem, stampte en sloeg hem. Gij stond boven op zijn lichaam. Stervend werd de ongelukkige naar de kamer gedragen waar hij na een week overleed.
Daarbij hebt ge verklaard: “Stampen kost niets, een kogel wel”. En: “Niemand van u komt hier nog buiten, we zullen u aan de appelbomen ophangen en nooit zullen die zoveel vruchten hebben gedragen”. Dag en nacht waren de gevangenen onderworpen aan de grillen van de SS-mannen. Alle bevelen werden gegeven in het Duits, en wee hem die het niet verstond. In de folterkamer hebt ge steeds uitgemunt in gruweldaden om uw onschuldige slachtoffers – waaronder Joden, weerstanders, vaderlanders, politieke tegenstanders, tot bekentenissen te dwingen.
Uw geliefde praktijken waren o.a.: gevangenen onderdompelen in een badkuip tot ze verstikten, naakt aan een katrol ophangen met de handen geboeid en laten neervallen op een puntige houten balk, brandende sigaretten doven op het naakte lichaam, de vingers pletten in een pers, met gloeiende naalden de vingernagels doorboren.
Al deze folteringen werden door u, vaak op eigen initiatief en zonder instructies van uw superieuren, met wellust bedreven.
Wenst ge hierop iets te verklaren?

DW Ik beken deze feiten en ik heb spijt.

OR 2 Breng de beschuldigde naar zijn cel. De volgende!

40. OOST – WEST

OR 2 Hoe oud zijt gij?

TOON Drieëntwintig, meneer de onderzoekrechter.

OR 2 Meneer is dus drie jaar op sneeuwvakantie geweest? ’t Was friskes zeker? Meneer spreekt waarschijnlijk perfect Duits en Russisch? We zullen u eens een grote vakantie bezorgen.

TOON Meneer de onderzoeksrechter, ik zou willen opmerken dat het juridisch onmogelijk is mij te veroordelen. Artikels 113, 115 en 117 van het Belgisch strafrecht voorzien alleen straffen wanneer men de wapens opneemt tegen België of tegen zijn bondgenoten. Ik heb niet gevochten tegen België, en Rusland was geen bondgenoot.

OR 2 Och ja! Meneer heeft rechten gestudeerd, meneer is specialist… (VINDT DIT GEGEVEN TERUG IN HET DOSSIER.) Bespaar me uw Byzantijnse spitsvondigheden.

TOON Meneer de onderzoeksrechter, een strafwet met terugwerkende kracht is… dat is ongrondwettelijk.

OR 2 Ah. De grondwet. (TRIOMFANTELIJK) Welke grondwet bedoelt meneer? Die van Dachau? Of misschien die van Auschwitz?

TOON Met de politieke SS had ik niets te maken.

OR 2 SS is SS, da’s allemaal ’t zelfde krapuul. Luister meneer de advocaat, gij wordt veroordeeld op grond van de nieuwe besluitwetten van 17 december 1942… die verschenen zijn in het Staatsblad te Londen.

TOON Maar meneer de onderzoeksrechter, hoe kon ik dat weten? Op dat moment lagen we voor Leningrad. Ik had al dienst genomen begin ’42.

OR 2 Dat is mijn probleem niet. Ik citeer vrij: “…Een Belgisch onderdaan – Gij! (WIJST TELKENS) – is strafbaar wanneer hij de wapens opneemt tegen een staat – Rusland! – die strijdt tegen een staat – Duitsland! – waarmee de bondgenoot van België – Engeland! – in oorlog is”.
Dat is duidelijk, hé.

TOON Ja, meneer de onderzoeksrechter, heel duidelijk.

OR 2 Ik ben blij dat we elkaar zo goed verstaan. (OOSTFRONTER AF.) De volgende! (TEGEN ASSISTENT:) Hoeveel dossiers hebben we nog?

ASS. (TELT VLUCHTIG:) Een twintigtal.

OR 2 Die kunnen we vandaag nog wel afmaken. (BLACK-OUT)

41. FUSILLADE

LICHT OP.
OP HET TONEEL STAAN ADVOCAAT DE BAECK, DE TWEE SUBSTITUTEN, EEN RIJKSWACHTGENERAAL. ER WORDT EEN SIGARETJE GEROOKT.
VERDER JONGE GENDARMES MET GEWEER. EEN PAAL WORDT DOOR CIRCUSPERSONEEL IN DE GROND GESCHOVEN.
TROMGEROFFEL STACCATO ONDERLIJNT HET HELE TAFEREEL.
BORMS WORDT OPGEBRACHT, GEHOLPEN DOOR EEN AALMOEZENIER, VERGEZELD DOOR TWEE
MANNEN IN BURGER. BORMS STEUNT OP TWEE STOKKEN. HIJ DRAAGT EEN OVERJAS EN EEN ZWARTE HOED MET BREDE RANDEN. DE AALMOEZENIER FLUISTERT IETS, BORMS NIJGT HET HOOFD NAAR HEM.
HIJ STAAT NU VOOR DE PAAL. EEN SUBSTITUUT NEEMT EEN PAPIER EN LEEST HET VONNIS STEMLOOS VOOR. BORMS HEFT HET HOOFD EN KIJKT NAAR DE HEMEL. DE TWEE BURGERS KOMEN NAAR VOREN MET TOUWEN. EEN HELPT BORMS ZIJN OVERJAS UITTREKKEN. DE ANDER NEEMT HOED EN BRIL AAN.
BORMS DOET TEKEN NAAR ZIJN ADVOCAAT.
DEZE KOMT BIJ HEM, KRIJGT ZIJN MISSAAL, ZIJN TROUWRING, ZIJN LEEUWENSPELDJE. ZE DRUKKEN ELKAAR LANG DE HAND. DE ADVOCAAT IS ONTROERD. MEN SLAAT EEN TOUW ROND ZIJN BORST.
DE STOKKEN WORDEN UIT ZIJN HAND GENOMEN, ZONDER STEUN ZAKT HIJ INEEN, MAAR WORDT
TEGENGEHOUDEN DOOR HET TOUW. ZIJN ARMEN WORDEN ACHTER DE PAAL GEBRACHT EN STEVIG VASTGEBONDEN. BORMS TRACHT RECHT TE KOMEN, MAAR HET LUKT NIET. HIJ RICHT FIER HET HOOFD OP. MEN WIL HEM BLINDDOEKEN, MAAR HIJ WEIGERT.
EEN SUBSTITUUT DOET TEKEN DAT HET ZO GOED IS. BORMS RICHT ZICH IN KRACHTSINSPANNING OP. DE DRUM STOPT. STILTE. BORMS ROEPT: “DIETSLAND – HOU ZEE!”. HIJ GLIJDT WEER WEG, HANGT IN DE TOUWEN. HET VUURPELOTON SCHOUDERT HET GEWEER. DE GENERAAL ROEPT “VUUR!”.
WE HOREN OP BAND HET SALVO. BLACK-OUT.

EINDE

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s