Mata Hari

Mata HariIn 2003 incarneerde de Nederlandse actrice Marushka Detmers Mata Hari in de Franse TV-film “Mata Hari”. Regisseur Alain Tasma gaf zijn film de ondertitel “la vraie histoire” mee om aan te duiden dat het hem niet om sensatiezucht te doen was. En in zekere zin is dat waar, de film draait volledig rond het verhoor van Mata Hari door de Franse veiligheidsdiensten. De fameuze tempeldans komt er zelfs enkel in voor in de nacht vóór haar executie (ze danst in haar cel voor de kloosterzuster die de wacht houdt, onnodig te zeggen dat ze haar nachtkleed wel degelijk aan houdt en gewoon enkele suggestieve bewegingen evoceren dat ze stript), maar buiten het feit dat het daardoor een vrij saaie bedoening is geworden, ondergraaft deze invoeging ook de bedoeling om “la vraie histoire” te vertellen.

Bovendien werd in haar confrontatie met rechter Bouchardon (gespeeld door Bernard Giraudeau) ook een geromantiseerd element ingebouwd (toegegeven, het enige om niet vollédig in slaap te vallen), waarbij Bouchardon horens wordt gezet door zijn echtgenote. Niet alleen wordt hier ook het pad van “la vraie histoire” verlaten (de meeste dialogen bij de ondervraging zijn gebaseerd op de verslagen van de stenograaf, maar de onderonsjes “onder vier ogen” tussen Bouchardon en Mata Hari kunnen natuurlijk enkel maar verzonnen zijn), het is ook onduidelijk wat de regisseur ermee wil duidelijk maken. Volgens Mata Hari is Bouchardon niet tot liefde in staat, anders zou hij (volgens haar) wel inzien dat ze uit liefde voor een Russische kapitein (tijdens W.O.I bondgenoten van Frankrijk) handelde. In de film zien we dan dat Bouchardon wel zeer gekwetst is wegens het overspel van zijn vrouw, maar dat kan net zo goed in zijn eer zijn als in zijn liefde. Soms lijkt het er ook op alsof hij Mata Hari wil doen bekennen, net zoals zijn vrouw. Deze wéét immers dat hij op de hoogte is van haar verhouding, maar ze blijft desondanks staalhard liegen tegenover hem en hij aanvaardt dat gewoon.
SALOME
Toen Puccini rond 1911-1912 in de Scala van Milaan Mata Hari ontmoette, die daar danste in een opera van Massenet (die trouwens zelf ook tot over zijn oren verliefd op haar was, zie elders op deze blog), was zij reeds op deze meer “artistieke” prestaties overgestapt (daarnaast o.m. ook nog een opera van Gluck en “Salome” van Richard Strauss, zij het dan enkel de dans daarin uiteraard) omdat Parijs op dat moment reeds overspoeld werd door imitatrices die veel méér toonden dan onze Hollandse Margaretha Gertrude Zelle. Merkwaardig genoeg zijn er immers meer afbeeldingen van Mata Hari met ontblote onderbuik (maar dan wel zo gefotografeerd dat er uiteraard niets te zien is) dan met ontblote borsten. Toch is het een legende dat er helemààl geen foto’s van haar borsten zouden bestaan, omdat de linkertepel zou ontbreken. Anderzijds is het dan weer wél waar dat op die volledige naaktfoto’s zij haar arm zodanig houdt dat haar linkertepel inderdaad onzichtbaar blijft.
Margaretha was slechts “Mata Hari” geworden nadat ze door haar huwelijk met de Nederlandse militair McLeod in Indonesië had kennisgemaakt met de erotische tempeldansen. Die liefde voor uniformen zou haar trouwens uiteindelijk fataal worden. Aangezien Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog neutraal was, leefde ze daar eerst een tijdje teruggetrokken op kosten van een adellijke heer, ene Van De Capelle, maar ze verveelde zich zo dat ze via Engeland uiteindelijk toch opnieuw in Frankrijk terechtkwam. Toen was ze al min of meer verdacht omdat ze een verhouding had gehad met een Duitse officier en in die hoedanigheid ook manoeuvres voorafgaand aan de oorlog had bijgewoond.
Een zekere Ladoux deed haar het voorstel om als dubbelspionne op te treden, maar eens zij in Madrid “aan het werk” ging, trok hij zijn handen van haar af, zodat zij linea recta haar ondergang tegemoet liep. Bovendien hadden ook de Duitsers haar leugens snel door en zij gebruikten haar op hun beurt als lokaas. Als agente H21 kreeg zij opzettelijk verkeerde informatie toegespeeld. Op het moment dat de Franse troepen zo gedemoraliseerd waren dat hier en daar zelfs muiterij uitbrak, betekende dit haar ondergang. Ze moest het symbool worden van de vadsige rijke door wiens schuld tal van Frans bloed vloeide.
Oorspronkelijk verweerde Margaretha zich nog als een duivel en ook haar militaire minnaars kwamen getuigen dat ze enkel op seks uit was en niet op militaire geheimen, maar toen duidelijk werd dat het allemaal niet mocht baten, legde Mata Hari zich bij het noodlot neer en danste in haar cel zelfs opnieuw voor de non die haar moest bewaken (de scène in de film van Tasma is dus inderdààd “la vraie histoire”!). Voor het vuurpeloton weigerde ze de blinddoek en sprak ze de mannen die haar moesten doden toe. Niemand eiste haar lichaam op dat daarom werd verkocht aan de school voor geneeskunde. Uiteraard ontstond daaruit de mythe dat ze niet echt dood was, maar onder een schuilnaam verder leefde. Samen met Elvis Presley en Jim Morrison ongetwijfeld. (*)
GRETA GARBO
In 1931 speelde Greta Garbo de hoofdrol in “Mata Hari” van George Fitzmaurice. Het opvallende aan deze film is dat toen de ware afkomst van Mata Hari nog niet bekend was. Het is pas een jaar later dat de vader van Margaretha Gertrude Zelle de bestaande “biografie” ontkracht. Al dient natuurlijk gezegd dat niet iedereen zich in de maling liet nemen (zij het een vooraanstaand professor in de oosterse geschiedenis wél, zijn “keurstempel” heeft er trouwens voor gezorgd dat Mata Hari in een mum van tijd Parijs kon veroveren, dus misschien wist de man wel beter, maar is hij er zelf óók “beter” van geworden). Zo was de Franse schrijfster Colette één van de eersten om Mata Hari als bedriegster te ontmaskeren. Colette had één van de “speciale” vertoningen van Mata Hari bijgewoond in lesbische kringen. Bij dergelijke “besloten” voorstellingen ging Mata Hari helemaal naakt, bij openbare optredens droeg ze op het einde (naast haar fameuze borstplaten) wel degelijk nog een bodystocking.
In 1984 speelde ook Sylvia Kristel de rol van Mata Hari: “Eerst zei ik nog dat na Greta Garbo en Jeanne Moreau (**) wel niemand op mij zat te wachten voor die rol (zelfs Zsa Zsa Gabor heeft haar geïncarneerd in 1972 in de Engelse komische film “Up the front” van Bob Kellett), maar de producers vonden blijkbaar van wel. Ik heb dan die films bestudeerd, evenals een Nederlandse serie van John Van de Rest, waarin haar rol wordt vertolkt door Josine Van Dalsum. Ze kwam hieruit naar voren als een vrijgevochten vrouw en daar kon ik me wel in vinden. Curtis Harrington, die heel veel afleveringen van ‘Dynasty’ heeft geregisseerd, werd aangetrokken als regisseur en de film werd opgenomen in Budapest.” (voor het volledige interview: zie elders op deze blog)

Ronny De Schepper

(*) Net zoals Salieri eerder had gedaan bij Mozart, beschuldigde de actrice Raquel Meller zichzelf dat ze uit minnenijd Mata Hari voor het vuurpeloton had gebracht. Zelfs haar grote fan Johan Daisne, die haar als elfjarige jongen aan het werk had gezien bij opnames in het Gentse Gravensteen voor “Les opprimés”, kon dit echter niet geloven. Francisca Marqués Lopez zoals dit naaistertje van toneelkledij heette, dat zichzelf een weg naar het podium had gezongen, was vooral bekend als “La violetera”, naar het lied van José Padilla dat ze in de film “Violettes impériales” vertolkte. Ook al was dit eigenlijk een stomme film, toch werd dit lied een wereldhit. Het werd tevens ook de titel van de film die later over haar leven werd gedraaid met Sarita Montiel in de hoofdrol. Meller stierf zelf pas op 26 juli 1962.
(**) Voor het feit dat ze deze film van Jean-Louis Richard uit 1964 zou willen overtreffen hoeft Sylvia zich zeker niet te verontschuldigen, want wat voor een draak van een film is dat! En het ergste is nog dat de hoofdoorzaak ligt bij de scenarist en dat is niemand minder dan François Truffaut! Niet alleen wordt het verhaal hier verteld op de expliciete manier van een jeugdfilm (wie dus daarentegen expliciete seks zou verwachten, die pakt er natuurlijk nevens), waarbij soms de slapstick niet wordt geschuwd (twee soldaten aan het front die eenzelfde broek willen aantrekken), maar vooral is de rechtlijnige veroordeling van Mata Hari als spionne pur sang stuitend!

03 mata-hari

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s