Skip to content

Het socialisme

29 juli 2011

De term “socialisme” verschijnt voor het eerst in Engeland rond 1826 in de geschriften van de volgelingen van Robert Owen en in Frankrijk in de kring rond Saint-Simon vanaf 1832. Interessant is dat de ideeën hier in Vlaanderen ingang vonden via het toneel. De wever Jacob Kats (1804-1886), die tijdens het Verenigd Koninkrijk onderwijzer was geweest, probeerde namelijk via die weg de arbeiders bewust te maken. Rond 1840 wordt het courant met de term “socialisme” te verwijzen naar de theorieën van Saint-Simon, Fourier en Owen die, in plaats van het bestaande economisch stelsel, vormen van samenleving en productie voorstellen die meer op samenwerking inder de mensen beroep doen dan op onderlinge competitie. In 1840 verschijnt het woord reeds in een Franse encyclopedie en wordt daar gebruikt als tegengesteld aan “individualisme”. In 1845 geven Karl Marx en Friedrich Engels in Brussel “Het Communistisch Manifest” uit, gevolgd in 1847 door de oprichting van een Brusselse afdeling van de Liga der Kommunisten met o.a. Jacob Kats en ook met vele buitenlanders waaronder Mikail Bakoenin en uiteraard voorzitter Karl Marx.

Toen in 1848 enkele honderden Belgische arbeiders die in Parijs leefden, de revolutie van daar naar hier wilden transporteren, maar op 25 maart aan de grens werden ontwapend (“de inval van Risquons-Tout”), werd in het kader van de repressie die daarop volgde ook de Brusselse afdeling van de Liga ontbonden.
Als ideologie beschouwd is socialisme een conglomeraat van overtuigingen en opties betreffende de structurering van de maatschappij, die wel een gemeenschappelijke basis hebben, maar die verder nogal sterk uiteen kunnen lopen. Communisme, anarchisme, syndicalisme, mutualisme, reformisme, enz. vormen zoveel specifieke ideologieën die alle als concretiseringen van de algemeen socialistische idealen kunnen beschouwd worden.
Het socialisme vindt ten dele zijn oorsprong in het liberalisme en meer bepaald in de humanitaire idealen van gelijkheid onder de mensen en het recht op geluk. Daar waar echter het liberalisme de vrijheid van het individu als centraal thema poseert, komt hier in de plaats de rechtvaardigheid. Dat vrijheidsideaal van de liberalen is trouwens sterk romantisch gekleurd. Zelfs Guy Verhofstadt zou in 1992 nog verklaren in zijn boek “De weg naar politieke vernieuwing”: “Egoïsme, het nastreven van eigenbelang, desnoods ten koste van de medemens, is kenschetsend voor iedere maatschappij die geterroriseerd wordt door een bureaucratische overheid. Individualisme daarentegen, het geloof dat elke mens uniek is en drager van een aantal onvervreemdbare rechten en vrijheden, is het tegenovergestelde van egoïsme.”
De socialisten delen het Aufklärungs-geloof in de mogelijkheid van een betere wereld, maar zij worden geconfronteerd met de onmiskenbare feiten dat het realiseren van de politieke vrijheid alleen, de wereld niet beter heeft gemaakt.
Een eerste stelling is dan ook dat de kapitalistische maatschappijordening, gebaseerd op het economisch liberalisme, een maatschappij voortbrengt die onrechtvaardig is en moreel verwerpelijk. Het streven naar een betere wereld moet daarom geconcretiseerd worden in de strijd tegen dit kapitalisme en het opbouwen van een nieuw maatschappelijk stelsel van productie en distributie van de goederen.
Het grondprincipe waarop deze nieuwe maatschappijordening moet steunen is niet meer dit van de concurrentie tussen individuen maar dit van de samenwerking, solidariteit onder de mensen. Alle socialisten wensen dus een grondige hervorming van de maatschappij, maar zullen het onder elkaar moeilijk eens worden over het type van maatschappij dat moet tot stand komen en over de methode die moet gevolgd worden om de hervormingen te realiseren.
In tegenstelling met het liberalisme dat, uitgaande van intellectuelen, vooral in feite gesteund werd door de burgerij, zijn het hier eveneens intellectuelen die de ideeën formuleren, maar de beweging zelf zal hoofdzakelijk weerklank vinden bij de industriearbeiders.

About these ads
One Comment leave one →
  1. Jacques Veys permalink
    30 juli 2011 12:59 pm

    De werkgroep van Teater Arena Gent was bezig met het maken van een theaterstuk rond de figuur van J.Cats toen haar artistiek leider en bezieler Dirk Decleir (broer van Jan) door een dramatisch ongeval om het leven kwam. Dit betekende het einde van de werkgroep en tevens van een prachtig hoofdstuk uit de geschiedenis van Arena.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 1.559 andere volgers

%d bloggers op de volgende wijze: