Choderlos de Laclos (1741-1803)
De militair Choderlos de Laclos schreef in de pre-revolutionaire periode in Frankrijk (in 1782 om precies te zijn) de briefroman “Les Liaisons Dangereuses”. Een specialiteit van vrouwelijke auteurs, is ook deze roman veel “vrouwelijker” van karakter dan meer “mannelijke” genres zoals de avonturenroman of de historische roman.
Er is op de eerste plaats het personage van de Marquise de Merteuil die eigenlijk alle touwtjes in handen heeft, terwijl haar mannelijke evenknie de Vicomte de Valmont zeker macho-trekjes heeft, maar bij nadere studie aan een revisie toe is. Zijn liefde voor Madame de Tourvel is uiteindelijk oprecht en “zuivert” hem a.h.w. Ook tegenover Madame de Merteuil spreidt hij een hondse trouw ten toon, die pas op het einde in agressie omslaat, maar op dat moment zal wel bijna iedereen het erover eens zijn dat “het recht” aan zijn zijde staat.
Cécile de Volanges en haar aanbidder Chevalier Danceny kunnen eveneens zo uit een vrouwelijke pen gevloeid zijn. Meer zelfs, Cécile verzucht in een brief naar een vriendin dat zij van Merteuil méér houdt op de manier zoals ze van Danceny houdt dan bijvoorbeeld van die andere vriendin. “Soms zou ik wensen dat zij hem was,” voegt ze er zelfs aan toe!
Niet voor niets zal bijna tweehonderd jaar later (in 1976) Hella S.Haasse in de huid van de markiezin kruipen om met haar in “Een gevaarlijke verhouding of Daal- en Bergse brieven” een verzonnen, maar spannende briefwisseling te voeren. Haar uitgangspunt daarbij is dat de strijd tussen de geslachten niet mag worden gebagatelliseerd. De belangen van de ene sekse staan nu eenmaal haaks op die van de andere. Blijvende vriendschap is dan ook een illusie.
Men kan de roman ook lezen als een voorbeeld van de “perversie” van het Ancien Régime, maar evenzeer als een aankondiging van de “nieuwe tijden”. De eindscène van de toneelbewerking die Christopher Hampton ervan heeft gemaakt en waarbij de markiezin door een voltallig operahuis wordt uitgejouwd (zoals te zien in de verfilming door Stephen Frears) mag dan nog historisch corrupt zijn, ze ligt toch in het verlengde van wat Laclos beoogt.
